ปวดท้องน้อยตอนท้อง ปวดแบบไหนปกติ แบบไหนต้องไปโรงพยาบาลเลย

ปวดท้องน้อยตอนท้องส่วนใหญ่ไม่อันตราย มักมาจากเอ็นที่พยุงมดลูกถูกดึง ท้องผูก หรือแก๊สในลำไส้ แต่มีเกณฑ์ง่ายๆ ข้อหนึ่งที่ควรจำ คือถ้าปวดแล้วนั่งพักหรือเปลี่ยนท่าครึ่งชั่วโมงถึงหนึ่งชั่วโมงยังไม่ทุเลา หรือปวดรุนแรงตั้งแต่แรกหรือมีเลือดออกร่วมด้วย ให้โทรหาห้องคลอดหรือไปโรงพยาบาลเลย ไม่ต้องนั่งเดาว่าเป็นอะไร

เรื่องนี้ทำให้คุณแม่กังวลเพราะคำว่า "ปวดท้องน้อย" กว้างมาก อาจเป็นมดลูก ลำไส้ กระเพาะปัสสาวะ หรือเอ็นข้างตัว และสิ่งที่คุณหมอต้องการรู้คือ ปวดตรงไหน ปวดแบบไหน นานแค่ไหน มีอะไรร่วมด้วยบ้าง ซึ่งอ่านต่อจากนี้จะพอจดข้อมูลไว้บอกหมอได้

ปวดจี๊ดข้างๆ เวลาลุกหรือไอ: เอ็นยึดมดลูก

อาการนี้พบบ่อยที่สุดที่ทำให้คุณแม่ตกใจ มดลูกยึดกับผนังเชิงกรานด้วยเอ็นหลายเส้น เมื่อมดลูกโตขึ้นเอ็นก็ถูกดึงและตึง โดยเฉพาะเวลาเปลี่ยนท่าเร็วๆ

Cleveland Clinic อธิบายว่า มักเกิดช่วงไตรมาสที่ 2 ประมาณสัปดาห์ที่ 14-27 ลักษณะคือปวดจี๊ด เสียด หรือดึงที่ท้องน้อยหรือขาหนีบ ข้างเดียวหรือสองข้าง ปวดแต่ละครั้งสั้นตั้งแต่ไม่กี่วินาทีถึงไม่กี่นาที และมักเกิดเมื่อลุกพรวด พลิกตัว ไอ จาม หรือหัวเราะ NHS เรียกอาการนี้ว่าปวดจากเอ็นหรือ "growing pains" ที่เหมือนตะคริวแหลมๆ ที่ท้องน้อยข้างหนึ่ง

วิธีบรรเทาที่ทั้งสองแหล่งกล่าวถึง

• เปลี่ยนท่าช้าๆ ลุกจากเตียงด้วยการพลิกตะแคงก่อน
• ตอนไอหรือจาม ให้งอสะโพกหรือใช้มือประคองท้อง
• นั่งพัก หรือนอนตะแคงให้สะโพกงอเล็กน้อย
• ยืดเหยียดเบาๆ หรือโยคะสำหรับคนท้อง
• อาบน้ำอุ่น (ไม่ร้อนจัด)
• ใช้สายพยุงท้องแบบยืดหยุ่นในช่วงที่ปวดมาก

ถ้าปวดมากจนต้องกินยา ให้ถามแพทย์ว่ายาอะไรกินได้ ห้ามซื้อกินเอง

แยกให้ออก ปวดแบบนี้เป็นอะไรได้บ้าง

ลักษณะที่ปวด	สาเหตุที่พบบ่อย	ทำอะไรได้ก่อน
จี๊ดสั้นๆ ข้างเดียวหรือสองข้าง ตอนเปลี่ยนท่า	เอ็นยึดมดลูกถูกดึง	พัก เปลี่ยนท่าช้าๆ
ปวดบีบเป็นพักๆ ท้องอืด ดีขึ้นหลังผายลมหรือถ่าย	ท้องผูก แก๊สในลำไส้	ดื่มน้ำ กินผักผลไม้ ดู ท้องผูกตอนท้อง
ท้องแข็งเป็นก้อนแล้วคลาย ไม่เป็นจังหวะ	มดลูกบีบตัวเล็กน้อย (Braxton Hicks)	ดื่มน้ำ เปลี่ยนท่า พัก
ปวดท้องน้อยกลางท้อง ปัสสาวะแสบหรือปวดบ่อย ปัสสาวะขุ่น	ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ	พบแพทย์วันนั้น
ปวดข้างเดียวพร้อมเลือดออก ก่อน 12 สัปดาห์	ท้องนอกมดลูก หรือแท้งคุกคาม	ไปห้องฉุกเฉินหรือแผนกสูติ
ปวดบีบเป็นจังหวะสม่ำเสมอ ก่อน 37 สัปดาห์	เจ็บครรภ์คลอดก่อนกำหนด	ไปห้องคลอดทันที
ปวดท้องรุนแรงต่อเนื่อง ท้องแข็งแน่น มีเลือดออก	รกลอกตัวก่อนกำหนด	โทร 1669 หรือไปโรงพยาบาลทันที
ปวดใต้ชายโครงขวา ปวดหัว ตาพร่า บวม หลัง 20 สัปดาห์	ครรภ์เป็นพิษ	ไปโรงพยาบาลวันนั้น

NHS ระบุว่าหากปวดไม่มาก และดีขึ้นเมื่อเปลี่ยนท่า พัก ถ่าย หรือผายลม มักไม่ต้องกังวล แต่หากไม่แน่ใจให้โทรหาหน่วยดูแลการตั้งครรภ์ได้ ไม่ต้องกลัวว่าจะรบกวน

กฎ 30-60 นาที

NHS ให้คำแนะนำที่นำไปใช้ได้จริง ถ้าปวดท้องรุนแรง หรือปวดที่ไม่ทุเลาหลังพักครึ่งถึงหนึ่งชั่วโมง ให้ติดต่อหน่วยดูแลครรภ์ทันที Cleveland Clinic เสนอเกณฑ์ใกล้กัน คือถ้าปวดมากหรือไม่หายใน 30 นาทีให้ไปโรงพยาบาล ส่วนปวดแบบเอ็นยึดมดลูกที่ไม่หายหลายชั่วโมงก็ควรโทรปรึกษา

วิธีใช้งานคือ เมื่อปวดขึ้นมา ให้

1. หยุดทำสิ่งที่ทำอยู่ นั่งหรือนอนตะแคง
2. จิบน้ำ ไปปัสสาวะ ถ้าปวดท้องก็ลองถ่ายหรือผายลม
3. จดเวลาที่เริ่มปวด
4. ครบ 30 นาที ถ้าไม่ดีขึ้นหรือแย่ลง ให้โทร ไม่ต้องรอครบหนึ่งชั่วโมง
5. ถ้าปวดรุนแรงมาก ปวดจนยืนไม่ไหว หรือเลือดออกมาก ให้ไปทันทีโดยไม่ต้องรอ 30 นาที

คนที่คลอดเองได้จะมีเกณฑ์ที่ต่างจากครรภ์แรกเล็กน้อย เช่น ครรภ์หลังอาจรู้สึกปวดตึงเอ็นชัดกว่า แต่เกณฑ์ที่ไม่ควรรอดูเหมือนกัน

สัญญาณที่ต้องไปตรวจทันที

CDC จัดอาการ "ปวดท้องรุนแรงที่ไม่หาย" รวมถึงปวดแบบแทงหรือบีบที่เริ่มทันทีหรือแย่ลงเรื่อยๆ ไว้ในสัญญาณเตือนด่วนของแม่ท้อง พร้อมกับเลือดออกหรือน้ำไหลจากช่องคลอด ลูกดิ้นน้อยลงหรือหยุด ปวดหัวไม่หาย ตาพร่า และไข้ NHS เพิ่มสัญญาณที่เกี่ยวกับปวดท้องไว้ ได้แก่ ปวดหลังส่วนล่าง ท้องบีบเป็นจังหวะ ตกขาวผิดปกติ ปัสสาวะแสบ ปัสสาวะขุ่นหรือมีเลือดปน

ถ้าไม่แน่ใจว่าน้ำที่ไหลคือน้ำเดินหรือไม่ ดูวิธีแยกได้ที่ น้ำเดิน ดูยังไง และถ้าสงสัยว่าลูกดิ้นน้อยลง ลองนับตาม วิธีนับลูกดิ้น

ปวดท้องน้อยในแต่ละช่วงของการตั้งครรภ์

ไตรมาสแรก (ถึงสัปดาห์ที่ 12)

ปวดตึงเบาๆ คล้ายจะมีประจำเดือนเกิดได้เพราะมดลูกเริ่มขยายและเลือดไปเลี้ยงมากขึ้น แต่ NHS ชี้ว่าท้องนอกมดลูกมักมีอาการช่วงสัปดาห์ที่ 4-12 คือปวดท้อง เลือดออก บางรายปวดร้าวไปปลายไหล่ และแท้งหรือแท้งคุกคามก่อน 24 สัปดาห์มักมีตะคริวร่วมกับเลือดออก ใครที่ปวดข้างเดียวชัดเจนหรือมีเลือดออก ควรไปตรวจในวันนั้น หมอจะให้ตรวจปัสสาวะ อัลตราซาวด์ และอาจเจาะเลือดดูฮอร์โมนการตั้งครรภ์

ไตรมาสสอง (สัปดาห์ 13-27)

ช่วงนี้เป็นช่วงที่เอ็นยึดมดลูกปวดบ่อยที่สุด นอกจากนี้ท้องผูกและติดเชื้อทางเดินปัสสาวะก็พบได้ ปวดที่ไม่ใช่แบบจี๊ดสั้นๆ เช่น ปวดบีบเป็นจังหวะ หรือปวดร่วมกับตกขาวเป็นน้ำ ควรรีบตรวจเพราะอาจเป็นสัญญาณคลอดก่อนกำหนด

ไตรมาสสาม (สัปดาห์ 28 ขึ้นไป)

มดลูกบีบตัวเล็กน้อยเพื่อซ้อมคลอด (Braxton Hicks) พบมากขึ้น ลักษณะคือท้องแข็งเป็นพักๆ ไม่สม่ำเสมอ ไม่ถี่ขึ้น และดีขึ้นเมื่อพักหรือดื่มน้ำ ถ้าท้องแข็งถี่ขึ้น เจ็บมากขึ้น หรือมีน้ำเดินหรือเลือดออก ให้ไปห้องคลอด ดูการเตรียมพร้อมที่ เตรียมตัวคลอด ส่วนปวดใต้ชายโครงขวาและปวดหัวเป็นสัญญาณเตือนครรภ์เป็นพิษตามที่เล่าในบทความ ครรภ์เป็นพิษ

ปวดท้องน้อยที่มากับการปัสสาวะ

การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะพบบ่อยในคนท้อง เพราะมดลูกที่โตขึ้นกดกระเพาะปัสสาวะและฮอร์โมนทำให้ท่อปัสสาวะคลายตัว อาการคือปวดหน่วงเหนือหัวหน่าว ปัสสาวะแสบขัด ปวดบ่อยแต่ออกน้อย ปัสสาวะขุ่นหรือมีเลือดปน NHS จัดอาการปัสสาวะแสบและปัสสาวะขุ่นเป็นสัญญาณที่ต้องโทรปรึกษาทันที เพราะถ้าปล่อยไว้เชื้ออาจขึ้นไตและกระตุ้นให้มดลูกบีบตัวได้ แพทย์จะตรวจปัสสาวะและให้ยาที่ปลอดภัยกับครรภ์ ไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะกินเอง

ปวดหลังร่วมด้วย ต้องกังวลไหม

NHS ระบุว่าปวดหลังส่วนล่างพร้อมปวดท้องเป็นสัญญาณที่ควรโทรปรึกษา เพราะอาจเกี่ยวกับการคลอดก่อนกำหนดหรือติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ ปวดหลังทั่วไปที่ไม่มีอาการร่วมและทุเลาเมื่อพักไม่ต้องตกใจ แยกอาการได้จาก ปวดหลังตอนท้อง

ไปพบแพทย์แล้ว จะถูกตรวจอะไร

คุณหมออาจตรวจตามลักษณะอาการ ดังนี้ ซักประวัติว่าปวดตรงไหน เริ่มเมื่อไร เป็นพักๆ หรือต่อเนื่อง วัดความดันและชีพจร ตรวจครรภ์ ฟังเสียงหัวใจลูก ตรวจปัสสาวะดูการติดเชื้อ ตรวจภายในเมื่อสงสัยการเปิดของปากมดลูกหรือน้ำเดิน และทำอัลตราซาวด์ตามสถานการณ์ ถ้ามีไข้หรือปวดขวาล่างชัดเจนอาจตรวจเลือดและประเมินไส้ติ่งอักเสบด้วย ซึ่งเป็นสาเหตุที่ไม่เกี่ยวกับการตั้งครรภ์แต่พบได้

ก่อนไป จดข้อมูลเหล่านี้ไว้บอกหมอ

• เริ่มปวดเมื่อไร ปวดตรงไหน (ซ้าย ขวา กลาง)
• ปวดแบบจี๊ด บีบ หรือหน่วง และปวดเป็นจังหวะกี่นาทีครั้ง
• สิ่งที่ทำให้ดีขึ้นหรือแย่ลง เช่น เปลี่ยนท่า ถ่าย กินอาหาร
• มีเลือดออก น้ำไหล ตกขาวผิดปกติ ไข้ ปัสสาวะแสบ คลื่นไส้อาเจียนหรือไม่
• ลูกดิ้นเป็นอย่างไร (ถ้าเกิน 28 สัปดาห์)
• ยาและอาหารเสริมที่กินอยู่ และอายุครรภ์ปัจจุบัน ถ้าคำนวณไม่แน่ใจดู วิธีนับอายุครรภ์

สถานการณ์จริงสามแบบ จะทำอย่างไร

เหตุการณ์ที่ 1: อายุครรภ์ 20 สัปดาห์ ลุกจากโซฟาแล้วจี๊ดที่ขาหนีบขวา 5 วินาทีแล้วหาย ไม่มีเลือด ไม่มีไข้ กรณีนี้เข้ากับเอ็นยึดมดลูก ให้พัก เปลี่ยนท่าช้าๆ และจดไว้บอกหมอในนัดถัดไป

เหตุการณ์ที่ 2: อายุครรภ์ 7 สัปดาห์ ปวดท้องน้อยด้านซ้ายมากขึ้นเรื่อยๆ มีเลือดสีน้ำตาลเล็กน้อย กรณีนี้ไม่ควรรอดู NHS ระบุว่าท้องนอกมดลูกมักแสดงอาการช่วงสัปดาห์ที่ 4-12 ต้องไปตรวจวันนั้นเพื่อทำอัลตราซาวด์และตรวจเลือด

เหตุการณ์ที่ 3: อายุครรภ์ 34 สัปดาห์ ท้องแข็งทุก 10 นาทีมาชั่วโมงกว่าแล้ว แม้ดื่มน้ำพักแล้วก็ไม่หาย กรณีนี้เข้าข่ายเจ็บครรภ์คลอดก่อนกำหนด ให้ไปห้องคลอด พร้อมสมุดฝากครรภ์ ไม่ควรขับรถเองถ้าปวดมาก

ปวดแบบนี้ ทำอย่างไรต่อ

• ปวดจี๊ดสั้นๆ ตอนเปลี่ยนท่า ไม่มีอาการอื่น ทุเลาเมื่อพัก: ดูแลที่บ้านได้ และบอกหมอในนัดถัดไป
• ปวดแล้วพัก 30 นาทียังไม่ดีขึ้น: โทรห้องคลอดหรือคลินิกฝากครรภ์ที่คุณแม่ใช้บริการ
• ปวดพร้อมเลือด น้ำเดิน ท้องแข็งถี่ ไข้ ลูกดิ้นน้อยลง ปวดหัวตาพร่า: ไปโรงพยาบาลทันที ถ้ารู้สึกทรุดหนักให้โทร 1669

คุณแม่ที่มาตรวจแล้วพบว่าไม่มีอะไรผิดปกติไม่ต้องรู้สึกผิด หมอและพยาบาลเข้าใจดีว่าการตรวจเพื่อความมั่นใจเป็นเรื่องที่ควรทำ ถ้าอยากรู้ว่านัดฝากครรภ์ควรตรวจอะไรบ้างระหว่างตั้งครรภ์ ดูที่ ฝากครรภ์คืออะไร