สรุปสั้นๆ
- น้ำเดินคือการที่ถุงน้ำคร่ำรอบตัวลูกแตก น้ำใสไหลออกจากช่องคลอด อาจซึมเรื่อยๆ หรือทะลักออกมา
- น้ำคร่ำมักใสหรือสีจางๆ เหมือนน้ำ อาจมีเลือดปนเล็กน้อยตอนแรก แยกจากปัสสาวะได้ยากจึงควรโทรถามโรงพยาบาล
- ถ้าสงสัยน้ำเดิน ให้โทรห้องคลอดทันทีแม้ยังไม่เจ็บท้อง และไม่ควรรอถึงวันรุ่งขึ้น
- ใช้ผ้าอนามัยแบบแผ่น ไม่ใช้ผ้าอนามัยแบบสอด และสังเกตสีกับกลิ่นของน้ำ
- การเจ็บท้องคลอดมักเริ่มภายใน 24 ชั่วโมงหลังน้ำเดิน ถ้าไม่เริ่ม แพทย์จะเสนอเร่งคลอดเพื่อลดความเสี่ยงติดเชื้อ
ถ้าคุณเพิ่งรู้สึกว่ามีน้ำอุ่นซึมออกมาโดยไม่ได้ตั้งใจ และสงสัยว่าเป็นน้ำเดิน ให้โทรหาห้องคลอดตอนนี้เลย อย่ารอจนแน่ใจ คำตอบจากพยาบาลจะช่วยตัดสินว่าต้องไปทันทีหรือเฝ้าดูที่บ้านก่อน ส่วนที่เหลือของข้อมูลช่วยให้คุณคุยกับพยาบาลได้ชัดขึ้น
ถุงน้ำคร่ำแตกแล้วเกิดอะไรขึ้น
ตลอดการตั้งครรภ์ ลูกลอยอยู่ในถุงน้ำคร่ำที่ช่วยกันกระแทกและรักษาอุณหภูมิ น้ำเดินคือการที่ถุงนี้แตกหรือรั่ว ทำให้น้ำคร่ำไหลออกทางช่องคลอด ส่วนใหญ่เกิดใกล้หรือระหว่างเจ็บท้องคลอด แต่บางคนน้ำเดินก่อนเจ็บท้อง และบางคนถุงน้ำคร่ำถูกเจาะโดยแพทย์ระหว่างการคลอด
น้ำเดินดูยังไง
NHS ระบุว่าน้ำเดินอาจซึมเป็นหยดๆ หรือทะลักออกมาทีเดียว และน้ำคร่ำมีลักษณะใสและสีจางๆ จึงแยกจากปัสสาวะได้ยาก ตอนแรกอาจมีเลือดปนเล็กน้อย
| ลักษณะ | น้ำเดิน | ปัสสาวะเล็ด | ตกขาว |
|---|---|---|---|
| สี | ใสหรือเหลืองจางๆ อาจมีเลือดปนน้อย | เหลืองอ่อนถึงเหลือง | ขาวขุ่นหรือเหลืองจาง |
| กลิ่น | ไม่มีกลิ่นหรือกลิ่นคล้ายน้ำเล็กน้อย | กลิ่นปัสสาวะ | กลิ่นอ่อนหรือไม่มี |
| ปริมาณ | ซึมต่อเนื่องหรือทะลักเป็นชุด | เล็ดเมื่อไอ จาม หัวเราะ | ข้นเหนียวไม่ไหลต่อเนื่อง |
| บังคับได้ไหม | หยุดเองไม่ได้ | หยุดได้ถ้าเกร็งกล้ามเนื้อ | ไม่เกี่ยวกับการเกร็ง |
| เปลี่ยนท่า | ยังไหลต่อ เมื่อเปลี่ยนจากนอนเป็นยืนอาจไหลมากขึ้น | หยุดเมื่อไม่มีแรงกดท้อง | ไม่เปลี่ยน |
วิธีเช็กง่ายๆ ที่บ้านคือ ใส่ผ้าอนามัยแบบแผ่นสะอาด นอนพักสัก 20-30 นาที แล้วลุกขึ้นยืนและดูว่ามีน้ำไหลเพิ่มหรือไม่ ผ้าอนามัยเปียกชุ่มและไหลต่อเนื่องแสดงว่าน่าจะเป็นน้ำเดิน อย่างไรก็ตามวิธีนี้ไม่ใช่การวินิจฉัย การตรวจที่ถูกต้องต้องทำโดยพยาบาลหรือแพทย์ที่โรงพยาบาล
ต้องทำอะไรทันทีเมื่อสงสัยน้ำเดิน
ข้อ 1 และ 3 เป็นคำแนะนำของ NHS ส่วนข้ออื่นเป็นแนวปฏิบัติทั่วไปที่ช่วยให้โทรได้ชัดเจน
- ใส่ผ้าอนามัยแบบแผ่น ไม่ใช้แบบสอด (tampon) เพื่อไม่ให้มีสิ่งแปลกปลอมเข้าไปในช่องคลอดและเพิ่มความเสี่ยงติดเชื้อ รองผ้าบนเตียงหรือที่นั่งถ้ากังวลเรื่องเลอะ
- ดูสีและกลิ่นของน้ำ จดเวลาที่น้ำเริ่มออก
- โทรห้องคลอดหรือแพทย์เจ้าของไข้ทันที แม้ยังไม่เจ็บท้อง NHS ระบุว่าไม่ควรรอถึงวันรุ่งขึ้น แม้เป็นกลางดึกก็ต้องโทร
- บอกพยาบาลว่า อายุครรภ์เท่าไหร่ น้ำออกเมื่อไหร่ สีอะไร มีกลิ่นหรือไม่ มีเลือดไหม ลูกดิ้นเป็นอย่างไร และมีอาการเจ็บท้องไหม
- ทำตามคำแนะนำของโรงพยาบาล ส่วนใหญ่จะให้มาตรวจ ไม่ควรรอที่บ้านนาน
สีของน้ำที่ต้องรีบบอก
NHS ระบุให้รีบแจ้งทันทีถ้าน้ำมีกลิ่นเหม็นหรือมีสี หรือถ้ามีเลือดออก ตารางต่อไปนี้ช่วยให้คุณบอกพยาบาลได้ชัด
| สีหรือลักษณะ | อาจหมายถึง | ต้องทำอย่างไร |
|---|---|---|
| ใสหรือจางๆ | น้ำคร่ำปกติ | โทรห้องคลอดและไปตรวจ |
| มีเลือดปนเล็กน้อย | พบได้ตอนแรก อาจเป็นมูกเลือดที่ปากมดลูก | โทรบอก ไปตรวจ |
| เขียวหรือน้ำตาล | ลูกอาจถ่ายขี้เทาในน้ำคร่ำ | ไปโรงพยาบาลเร็วที่สุด |
| เหลืองขุ่นหรือมีกลิ่นเหม็น | อาจติดเชื้อ | ไปโรงพยาบาลทันที |
| เลือดสดไหลมาก | ภาวะฉุกเฉินที่ต้องประเมิน | ไปโรงพยาบาลทันที โทร 1669 ถ้าเดินทางเองไม่ได้ |
ที่โรงพยาบาลจะตรวจอะไร
- ซักประวัติเวลาและลักษณะของน้ำ
- ตรวจดูน้ำที่ขังในช่องคลอดหรือทดสอบด้วยแผ่นตรวจเฉพาะ
- ฟังหัวใจลูกและติดตามการบีบตัวของมดลูก
- ตรวจอัลตราซาวด์ปริมาณน้ำคร่ำในบางกรณี
- วัดไข้ ชีพจร และความดันของแม่
ถ้ายืนยันว่าน้ำเดินแล้ว แผนต่อไปขึ้นกับอายุครรภ์ ท่าของลูก และการเจ็บท้อง
น้ำเดินแล้วรอเจ็บท้องได้นานแค่ไหน
NHS ระบุว่าการเจ็บท้องคลอดส่วนใหญ่เริ่มภายใน 24 ชั่วโมงหลังน้ำเดิน ถ้าไม่เริ่ม จะเสนอเร่งคลอดเพราะความเสี่ยงติดเชื้อเพิ่มขึ้นเล็กน้อย ระหว่างรอ
- วัดไข้ทุก 4 ชั่วโมงขณะตื่น และแจ้งถ้าอุณหภูมิเกิน 37.5 องศาเซลเซียส หรือเร็วกว่านั้นตามที่พยาบาลบอก
- อาบน้ำฝักบัวได้ NHS ระบุว่าการอาบน้ำดูเหมือนไม่เพิ่มความเสี่ยงติดเชื้อ แต่การมีเพศสัมพันธ์อาจเพิ่ม จึงควรงด
- สังเกตการดิ้นของลูกอย่างต่อเนื่อง ถ้าดิ้นน้อยลง โทรหาห้องคลอดทันที
- ไม่ต้องกลั้นปัสสาวะ ไปห้องน้ำได้ตามปกติ
กรณีอายุครรภ์ไม่ถึง 37 สัปดาห์ NHS แนะนำให้โทรด่วนทุกกรณีที่สงสัยเจ็บท้องคลอด เพราะการคลอดก่อนกำหนดต้องการการดูแลเฉพาะ
น้ำเดินก่อน 37 สัปดาห์ ดูแลต่างกันอย่างไร
น้ำเดินก่อนครบกำหนดโดยยังไม่เจ็บท้อง ทางการแพทย์เรียกว่า PPROM ตามข้อมูลของราชวิทยาลัยสูติแพทย์อังกฤษ (RCOG) พบได้ถึงประมาณ 3 ใน 100 ของการตั้งครรภ์ กรณีนี้ต้องไปโรงพยาบาลทันที ห้ามรอดูอาการที่บ้าน
สิ่งที่ทีมแพทย์มักทำมีดังนี้
| สิ่งที่ทำ | เหตุผล |
|---|---|
| ตรวจภายในด้วยเครื่องมือ บางครั้งเก็บสารคัดหลั่งตรวจ หรืออัลตราซาวด์ดูปริมาณน้ำคร่ำ | ยืนยันว่าเป็นน้ำคร่ำจริง |
| ให้นอนโรงพยาบาลสังเกตอาการหลายวัน วัดไข้ ชีพจร ความดัน และเจาะเลือดดูการติดเชื้อ | จับสัญญาณติดเชื้อให้เร็ว |
| ให้ยาปฏิชีวนะชนิดกิน | ลดความเสี่ยงติดเชื้อ และช่วยยืดเวลาก่อนเจ็บท้อง |
| ฉีดสเตียรอยด์ให้แม่ | ช่วยให้ปอดและอวัยวะของลูกพร้อมขึ้นถ้าต้องคลอดก่อนกำหนด |
| ให้แมกนีเซียมซัลเฟตในบางราย | ใช้เมื่อลูกเสี่ยงคลอดก่อนกำหนดมาก เพื่อลดความเสี่ยงสมองพิการ |
ถ้าแม่และลูกปลอดภัยดีและไม่มีสัญญาณติดเชื้อ RCOG ระบุว่ามักแนะนำให้คลอดที่ 37 สัปดาห์ ส่วนแม่ที่ตรวจพบเชื้อสเตรปโตคอคคัสกลุ่มบี (GBS) แพทย์อาจแนะนำให้คลอดตั้งแต่ 34 สัปดาห์ แผนจริงขึ้นกับอายุครรภ์และผลตรวจของแต่ละคน ถามแพทย์ตรง ๆ ว่าแผนของเราคืออะไร และถ้าได้กลับบ้านต้องกลับมาเมื่อมีอาการแบบไหน ดูการดูแลลูกที่คลอดก่อนกำหนดได้ที่ ดูแลทารกคลอดก่อนกำหนด
พูดอะไรเมื่อโทรหาห้องคลอด
ตอนตกใจ คุณแม่หลายคนพูดวนไปมาจนพยาบาลต้องถามซ้ำ บันทึกข้อความนี้ไว้ในโน้ตมือถือตั้งแต่ไตรมาสสาม แล้วอ่านตามได้เลย
- ชื่อ นามสกุล และเลขประจำตัวผู้ป่วย (HN) จากสมุดฝากครรภ์
- อายุครรภ์วันนี้ เช่น 38 สัปดาห์ 2 วัน และเป็นท้องที่เท่าไร
- เวลาที่น้ำเริ่มออก ไหลแบบซึมหรือทะลัก เปลี่ยนผ้าอนามัยไปกี่แผ่นแล้ว
- สีและกลิ่นของน้ำ มีเลือดปนหรือไม่
- เจ็บท้องหรือยัง ถ้าเจ็บ ห่างกันกี่นาที แต่ละครั้งนานเท่าไร
- ลูกดิ้นเป็นปกติไหมในชั่วโมงที่ผ่านมา
- อุณหภูมิล่าสุด ถ้าวัดแล้ว
- โรคหรือผลตรวจที่แพทย์เคยบอกไว้ เช่น ผลเชื้อ GBS เบาหวานขณะตั้งครรภ์ หรือลูกอยู่ท่าก้น
ข้อ 8 สำคัญมาก เพราะบางภาวะทำให้พยาบาลให้มาโรงพยาบาลทันทีแทนการรอที่บ้าน ถ้าบ้านอยู่ไกลโรงพยาบาลเกิน 1 ชั่วโมง ให้บอกระยะเวลาเดินทางด้วย พยาบาลจะใช้ข้อมูลนี้ตัดสินใจว่าควรออกจากบ้านเมื่อไร
น้ำเดินกับเจ็บท้องจริงต่างกันอย่างไร
บางคนน้ำเดินแล้วไม่เจ็บท้อง บางคนเจ็บท้องก่อนแล้วน้ำเดินทีหลัง ดูสัญญาณอื่นของการเจ็บท้องคลอดเพิ่มเติมได้ที่ สัญญาณเจ็บท้องคลอด NHS ระบุสัญญาณหลักๆ ไว้ดังนี้
- มดลูกบีบรัดตัวแรงและถี่ขึ้น ติดต่อห้องคลอดเมื่อบีบทุก 5 นาทีหรือถี่กว่า และโทรด่วนถ้าบีบนานเกิน 2 นาที หรือบีบตั้งแต่ 6 ครั้งใน 10 นาที
- มูกเลือด (show) เป็นเมือกเหนียวคล้ายเยลลี่สีชมพู ออกมาเป็นก้อนหรือหลายก้อน บอกว่าใกล้คลอดแต่การคลอดอาจยังไม่เริ่มภายในไม่กี่วัน
- ปวดหลังและอยากถ่ายหนัก
- การบีบรัดของ Braxton Hicks ที่ไม่แรงขึ้นและไม่ถี่ขึ้น ไม่ถือว่าเป็นการเจ็บท้องคลอด
ผ้าอนามัยและของที่ควรเตรียม
ถ้าใกล้ครบกำหนด ควรเตรียมให้พร้อมในกระเป๋าและที่บ้าน ดูรายการเต็มที่ กระเป๋าไปโรงพยาบาล
- ผ้าอนามัยแบบแผ่นชนิดซึมซับมาก (ผ้าอนามัยหลังคลอด) หลายแผ่น
- ผ้าขนหนูหรือแผ่นรองกันเปื้อนสำหรับรถและเตียง
- เสื้อผ้าสะอาดสำรองใส่ถุงกันน้ำ
- เบอร์โทรห้องคลอดและแพทย์เจ้าของไข้จดไว้ในมือถือและกระดาษ
- เอกสารบัตรประชาชนและสมุดฝากครรภ์
ความเข้าใจผิดที่พบบ่อย
น้ำเดินต้องทะลักเหมือนในหนัง ในความเป็นจริงบางคนมีเพียงน้ำซึมเรื่อยๆ จนผ้าอนามัยเปียก จึงไม่รู้ตัวว่าน้ำเดิน
ถ้าแน่ใจว่าเป็นปัสสาวะก็ไม่ต้องไปโรงพยาบาล ปัสสาวะเล็ดพบได้ในช่วงท้ายของการตั้งครรภ์เพราะมดลูกกดกระเพาะ แต่ถ้าไม่แน่ใจ ให้ถือว่าเป็นน้ำเดินแล้วโทรถามเสมอ การถามเกินไปไม่เสียหายอะไร
ต้องรีบออกจากบ้านทุกครั้งที่น้ำเดิน ควรโทรก่อน พยาบาลจะประเมินความเร่งด่วนจากอายุครรภ์ สีน้ำ และการดิ้นของลูก แต่ถ้ามีสัญญาณอันตราย เช่น น้ำเขียว เลือดมาก ลูกดิ้นน้อยลง หรืออายุครรภ์ยังไม่ถึง 37 สัปดาห์ ให้ไปทันที
ขับรถเองไปได้เสมอ ถ้าเจ็บมากหรือมีเลือดออกมาก อย่าขับเอง ให้ผู้อื่นขับหรือโทร 1669 ในกรณีที่ลูกกำลังจะคลอดและรู้สึกอยากเบ่งแรง
เตรียมใจและเตรียมคนช่วย
ก่อนถึงวัน ตกลงกับคู่หรือคนใกล้ตัวว่าใครขับรถ ใครโทรหาโรงพยาบาล และใครดูแลลูกคนโตหรือสัตว์เลี้ยง จะทำให้ตอนเกิดเหตุจริงไม่ต้องคิดมาก ดูแผนการเตรียมตัวทั้งหมดที่ เตรียมตัวคลอด และขั้นตอนการคลอดตั้งแต่ต้นจนจบที่ คลอดธรรมชาติ
น้ำเดินเป็นสัญญาณว่าลูกกำลังจะมา ไม่ใช่เหตุให้ตกใจ ส่วนใหญ่ผ่านไปด้วยดีเมื่อโทรหาโรงพยาบาลเร็ว วัดไข้ตามเวลา และสังเกตการดิ้นของลูก
คำถามที่พบบ่อย
น้ำเดินแล้วต้องคลอดทันทีไหม
ไม่ต้องคลอดทันที แต่ต้องไปโรงพยาบาลเพื่อตรวจ NHS ระบุว่าส่วนใหญ่การเจ็บท้องคลอดเริ่มภายใน 24 ชั่วโมง และถ้าไม่เริ่มจะเสนอเร่งคลอดเพราะมีความเสี่ยงติดเชื้อเล็กน้อย
น้ำเดินแล้วไม่เจ็บท้องเป็นเรื่องปกติไหม
พบได้ น้ำเดินกับการเจ็บท้องไม่ได้เกิดพร้อมกันเสมอ ไม่ว่าจะเจ็บหรือไม่ต้องโทรห้องคลอด
ปัสสาวะเล็ดกับน้ำเดินต่างกันอย่างไร
ปัสสาวะมีกลิ่นและมักหยุดได้เมื่อเกร็งกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน ส่วนน้ำคร่ำหยุดเองไม่ได้และอาจไหลเรื่อยๆ ถ้าแยกไม่ออก ให้ถือว่าเป็นน้ำเดินแล้วโทรห้องคลอด
แหล่งอ้างอิง
- Signs that labour has begun | NHS
- Stillbirth: prevention | NHS
- Your baby's movements | NHS
- When your waters break prematurely | Royal College of Obstetricians and Gynaecologists (RCOG)
