ท้องไตรมาสสอง อาการเป็นยังไง สัปดาห์ 13-27 เปลี่ยนอะไร

ไตรมาสสองนับจากสัปดาห์ที่ 13 ถึงสัปดาห์ที่ 27 คุณแม่ส่วนใหญ่รู้สึกว่าตัวเบาขึ้นกว่าช่วงสามเดือนแรก คลื่นไส้เริ่มซา ปัสสาวะบ่อยน้อยลง และมีแรงทำงานมากขึ้น แต่ร่างกายก็เปลี่ยนเร็ว อาการใหม่ที่มาแทนได้แก่ ปวดแปลบข้างท้อง เหงือกบวมเลือดออก เลือดกำเดาไหล คัดจมูก ท้องอืด ท้องผูก แสบร้อนกลางอก ตะคริวตอนกลางคืน และมือเท้าบวม

ส่วนใหญ่เป็นผลจากฮอร์โมน ปริมาณเลือดที่เพิ่มขึ้น และมดลูกที่ขยายขึ้นมาในช่องท้อง จุดที่ต้องจับให้ได้คืออาการไหนดูแลที่บ้านได้ และอาการไหนต้องโทรหาห้องฝากครรภ์

ไตรมาสสองแบ่งเป็นช่วงอย่างไร

การดูทีละช่วงช่วยให้รู้ว่าอาการที่เจอมาตรงเวลาหรือไม่ ตัวเลขขนาดลูกในตารางมาจากคู่มือรายสัปดาห์ของ NHS

สัปดาห์	ขนาดลูกโดยประมาณ	สิ่งที่คุณแม่มักเจอ	นัดหรือการตรวจที่มักเกิดขึ้น
13-15	ราว 7.4 ซม. ที่ 13 สัปดาห์ (ขนาดลูกพีช)	ท้องเริ่มนูน ปัสสาวะบ่อยน้อยลง กระหายน้ำ	ฟังผลเลือดจากนัดแรก
16-19	ราว 11.6 ซม. ที่ 16 สัปดาห์ วัดจากศีรษะถึงก้น	ปวดข้างท้อง เลือดกำเดา คัดจมูก อาจเริ่มรู้สึกลูกดิ้นราว 17 สัปดาห์	วัดความดัน ตรวจปัสสาวะหาโปรตีน
20-23	ราว 25.6 ซม. ที่ 20 สัปดาห์ วัดจากศีรษะถึงส้นเท้า	ลูกดิ้นชัดขึ้น นอนไม่สบาย ท้องลายเริ่มขึ้น	อัลตราซาวด์ตรวจความผิดปกติราว 20 สัปดาห์
24-27	ราว 30 ซม. ที่ 24 สัปดาห์	ปวดหลัง ตะคริว ริดสีดวง มือเท้าบวม	ตรวจเบาหวานขณะตั้งครรภ์ช่วง 24-28 สัปดาห์

NHS ระบุว่าที่ 24 สัปดาห์ ทารกถือว่ามีโอกาสรอดชีวิตได้ถ้าคลอดออกมาและได้รับการดูแลในหอทารกแรกเกิดวิกฤต ตัวเลขนี้เป็นเหตุผลที่อาการเจ็บครรภ์หรือน้ำเดินหลังจุดนี้ต้องไปโรงพยาบาลทันที

อาการที่มาจากมดลูกที่ขยาย

ปวดแปลบข้างท้อง

อาการที่ทำให้คุณแม่ไตรมาสสองตกใจบ่อยที่สุดคือเจ็บแปลบที่ข้างท้องด้านใดด้านหนึ่งหรือทั้งสองข้าง ลามลงขาหนีบ มักเกิดตอนลุกจากเตียงเร็ว ไอ จาม หรือพลิกตัว NHS เรียกอาการนี้ว่า round ligament pain เกิดจากเอ็นที่ยึดมดลูกถูกยืดเมื่อมดลูกโตขึ้น

วิธีที่ช่วยได้

1. ลุกจากเตียงด้วยการตะแคงตัวก่อน แล้วใช้แขนดันตัวขึ้น ไม่ลุกขึ้นนั่งตรงๆ
2. ก่อนไอหรือจาม งอเข่าเล็กน้อยหรือโน้มตัวไปข้างหน้า
3. ประคบอุ่นบริเวณที่ปวดได้ (ไม่ร้อนจัด) และนอนตะแคงมีหมอนรองใต้ท้อง

อาการปวดแบบนี้มักกินเวลาไม่กี่วินาทีถึงไม่กี่นาที ถ้าปวดต่อเนื่อง ปวดเป็นจังหวะ ปวดร่วมกับไข้ หรือมีเลือดออก ให้ถือว่าไม่ใช่ปวดเอ็นและต้องโทรหาโรงพยาบาล รายละเอียดการแยกอาการปวดท้องน้อยแบบต่างๆ อยู่ใน ปวดท้องน้อยตอนท้อง

ปวดหลังและปวดเชิงกราน

NHS ระบุอาการปวดหลังไว้ในคู่มือสัปดาห์ที่ 24 เมื่อท้องยื่นมากขึ้น หลังส่วนล่างต้องแอ่นรับน้ำหนัก ให้ใส่รองเท้าส้นเตี้ยที่รองรับเท้า นั่งพิงพนักเต็มหลัง และยกของด้วยการย่อเข่าแทนการก้ม

ท้องผูก ท้องอืด แสบร้อนกลางอก

ฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนทำให้ลำไส้เคลื่อนช้าลง ขณะที่มดลูกดันกระเพาะขึ้นไป ผลคือท้องอืดหลังมื้อ เรอบ่อย และแสบร้อนกลางอกตอนนอนราบ

• แบ่งมื้อเป็น 5-6 มื้อเล็ก ไม่กินแล้วนอนทันที เว้นอย่างน้อย 2-3 ชั่วโมง
• หนุนหมอนให้ศีรษะและไหล่สูงขึ้นตอนนอน
• เพิ่มผัก ผลไม้ และน้ำเปล่า ให้ได้ราว 8-10 แก้วต่อวัน
• ยาเม็ดเสริมธาตุเหล็กทำให้ท้องผูกได้ ห้ามหยุดยาเอง NHS เตือนให้คุยกับแพทย์ก่อนหยุดยาใดๆ รวมถึงธาตุเหล็ก

อาการที่มาจากเลือดที่เพิ่มขึ้น

ในช่วงตั้งครรภ์ปริมาณเลือดในร่างกายเพิ่มขึ้นมาก หลอดเลือดเล็กๆ จึงรับแรงมากขึ้น อาการกลุ่มนี้มักโผล่ในไตรมาสสอง

อาการ	ทำไมเกิด	ดูแลที่บ้าน	เมื่อไรต้องพบแพทย์
เหงือกบวม เลือดออกตอนแปรงฟัน	เหงือกบวมและบอบบางขึ้น	แปรงขนนุ่ม ใช้ไหมขัดฟัน ไปพบทันตแพทย์ได้ระหว่างตั้งครรภ์	ปวดฟันมาก เหงือกเป็นหนอง
เลือดกำเดาไหล คัดจมูก	เยื่อบุจมูกบวมและมีเลือดมาเลี้ยงมาก	นั่งโน้มตัวไปข้างหน้า บีบปีกจมูก 10-15 นาที	ไหลไม่หยุดเกิน 20 นาที หรือไหลบ่อยมาก
เวียนศีรษะ	ความดันเลือดลดลงช่วงกลางการตั้งครรภ์	ลุกช้าๆ กินมื้อเล็กบ่อยๆ ดื่มน้ำพอ	หน้ามืดเป็นลม ใจสั่น
รู้สึกร้อน เหงื่อออกง่าย	การไหลเวียนเลือดเพิ่ม	เสื้อผ้าบาง ห้องระบายอากาศดี	มีไข้ 38 องศาขึ้นไป
มือเท้าบวมเล็กน้อย ตอนเย็น	น้ำคั่งในเนื้อเยื่อ	ยกเท้าสูง ไม่ยืนนาน	บวมหน้า บวมมือ หรือบวมเร็วทันที

อาการบวมมือและหน้าทันทีร่วมกับปวดศีรษะหรือตาพร่า เป็นสัญญาณที่ต้องไปโรงพยาบาลวันเดียวกัน เพราะเป็นอาการของ ครรภ์เป็นพิษ ซึ่งเริ่มได้ตั้งแต่ปลายไตรมาสสอง

ตะคริว นอนไม่หลับ และความเหนื่อยที่กลับมา

ช่วงต้นไตรมาสสองคุณแม่หลายคนมีแรงขึ้นมาก แต่ NHS ระบุว่าราวสัปดาห์ที่ 20 ถึง 24 อาการเหนื่อยและนอนหลับยากกลับมาได้อีก สาเหตุหลักคือท้องที่ใหญ่ขึ้นจนหาท่านอนสบายยาก ลุกเข้าห้องน้ำกลางดึก และตะคริวที่น่อง

ตะคริวที่น่องมักเกิดตอนกลางคืน วิธีที่ใช้ได้ทันทีคือเหยียดขาตรงแล้วดึงปลายเท้าเข้าหาตัว ค้างไว้จนกล้ามเนื้อคลาย จากนั้นนวดเบาๆ หรือลุกเดินสักครู่ ป้องกันได้ด้วยการยืดน่องก่อนนอนข้างละ 30 วินาที 2-3 รอบ และขยับข้อเท้าระหว่างวันถ้านั่งทำงานนาน ถ้าเป็นบ่อยทุกคืน ดูวิธีเพิ่มเติมใน ตะคริวตอนท้อง

ถ้าตะคริวไม่ได้คลายลง น่องข้างเดียวบวม แดง อุ่น และกดเจ็บต่อเนื่อง อาการนี้ต่างจากตะคริวทั่วไป และต้องไปโรงพยาบาลเพื่อตรวจลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำ

เรื่องการนอน ให้เริ่มฝึกนอนตะแคงตั้งแต่ไตรมาสสอง ใช้หมอนหนุนระหว่างเข่าและรองใต้ท้อง เมื่อเข้าไตรมาสสามจะได้ชินกับท่านี้แล้ว การงีบกลางวัน 20-30 นาทีช่วยชดเชยได้ถ้ากลางคืนตื่นบ่อย แต่ไม่ควรงีบหลังบ่ายสามโมง เพราะจะทำให้กลางคืนหลับยากขึ้นอีก

ผิว ผม และอารมณ์

NHS ระบุอาการผิวที่พบในไตรมาสสองตั้งแต่สัปดาห์ที่ 13 ได้แก่ รอยปื้นสีเข้มบนใบหน้า ผิวมันขึ้น สิวขึ้น และผมหนาเงางามขึ้น ท้องลายมักเริ่มเห็นราวสัปดาห์ที่ 20 ขึ้นไป วิธีจัดการผิวแต่ละแบบอยู่ใน การดูแลผิวตอนท้อง

ด้านอารมณ์ คุณแม่หลายคนรู้สึกดีขึ้นเพราะคลื่นไส้หาย แต่บางคนเริ่มกังวลเรื่องผลอัลตราซาวด์ การเงิน หรือการลางาน ถ้ารู้สึกเศร้าหรือกังวลจนนอนไม่หลับติดต่อกันเกิน 2 สัปดาห์ ให้บอกพยาบาลในนัดฝากครรภ์ NHS เองก็แนะนำให้คุยกับแพทย์หรือผดุงครรภ์ถ้ารู้สึกไม่สบายและเรื่องนั้นทำให้ใจหดหู่

ลูกดิ้นครั้งแรกในไตรมาสสอง

NHS ระบุว่าคุณแม่อาจเริ่มรู้สึกลูกดิ้นราวสัปดาห์ที่ 17 และที่ 20 สัปดาห์มักรู้สึกเป็นฟองอากาศหรือปีกผีเสื้อกระพือในท้อง ท้องแรกมักรู้สึกช้ากว่าคนที่เคยท้องมาก่อน เพราะยังไม่รู้ว่าความรู้สึกแบบไหนคือลูกดิ้น ส่วนรกที่เกาะด้านหน้าก็ทำให้รู้สึกช้าลงได้

ก่อนสัปดาห์ที่ 24 ยังไม่ต้องนับลูกดิ้นทุกวัน แต่เมื่อรู้สึกเป็นจังหวะประจำแล้ว ให้เริ่มจดสังเกตว่าลูกมักดิ้นช่วงไหนของวัน วิธีนับและความถี่ที่ใช้ในช่วงท้ายอยู่ใน การนับลูกดิ้น

นัดสำคัญที่ไม่ควรพลาดในไตรมาสสอง

• อัลตราซาวด์ตรวจความผิดปกติราว 18-22 สัปดาห์ NHS อธิบายว่าเจ้าหน้าที่จะดูพัฒนาการของลูกและตรวจรก ถ้าอยากทำอัลตราซาวด์ 4 มิติเพิ่ม ดูช่วงเวลาที่เหมาะใน อัลตราซาวด์ 4 มิติทำตอนไหน
• ตรวจความดันและปัสสาวะหาโปรตีนทุกนัด ซึ่ง NHS ระบุว่าใช้คัดกรองความเสี่ยงครรภ์เป็นพิษ
• ตรวจเบาหวานขณะตั้งครรภ์ช่วง 24-28 สัปดาห์ในคนที่มีความเสี่ยง หรือตามที่โรงพยาบาลกำหนด ขั้นตอนการเตรียมตัวอยู่ใน ตรวจน้ำตาลคนท้อง
• วัคซีนไอกรน NHS ระบุว่ามักให้ราว 20 สัปดาห์ และให้ได้ตั้งแต่ 16 ถึง 32 สัปดาห์ ในไทยช่วงเวลาที่ให้ขึ้นกับแนวทางของโรงพยาบาลแต่ละแห่ง ถามพยาบาลได้ในนัดฝากครรภ์

พกสมุดฝากครรภ์ไปทุกนัด และจดคำถามไว้ก่อนเข้าห้องตรวจ เวลาในห้องตรวจมักสั้น การมีรายการไว้ช่วยให้ไม่ลืมถามเรื่องที่กังวล

อาการที่ต้องโทรหาห้องฝากครรภ์ทันที

อาการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะและช่องคลอดเป็นอีกกลุ่มที่ NHS ระบุว่าพบบ่อยช่วงนี้ ถ้าปัสสาวะแสบ ปวดหน่วงท้องน้อย หรือตกขาวเปลี่ยนสี มีกลิ่น หรือคัน ให้ไปตรวจแทนการซื้อยามาใช้เอง เพราะการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะที่ไม่ได้รักษาสัมพันธ์กับการคลอดก่อนกำหนด

ใช้ไตรมาสสองให้คุ้มกับการเตรียมตัว

ช่วงที่ตัวเบาที่สุดของการตั้งครรภ์คือเวลาที่เหมาะกับงานที่ต้องเดินไปมา เช่น ไปดูโรงพยาบาลที่จะคลอด เทียบแพ็กเกจและสิทธิ์ เตรียมห้องลูก และวางแผนลางานกับนายจ้าง ถ้าจะเดินทางไกล ไตรมาสสองก็เป็นช่วงที่บินสบายที่สุด

เรื่องที่คุณแม่ไตรมาสสองควรจดไว้ถามแพทย์ในนัดหน้า เช่น "ผลอัลตราซาวด์ 20 สัปดาห์ รกเกาะตรงไหน" "ฉันต้องตรวจเบาหวานไหม และต้องงดอาหารกี่ชั่วโมง" และ "อาการปวดข้างท้องของฉันแบบนี้ปกติไหม" ถ้ามีอาการใดในกรอบเตือนข้างบน ไม่ต้องรอนัด โทรหาห้องฝากครรภ์หรือห้องคลอดของโรงพยาบาลได้ตลอด 24 ชั่วโมง