ปวดหลังตอนท้อง แยกปวดธรรมดากับปวดที่ต้องรีบพบแพทย์

ปวดหลังตอนท้องเป็นอาการที่คุณแม่จำนวนมากเจอ ส่วนใหญ่มาจากสามเรื่องพร้อมกัน คือฮอร์โมนทำให้เอ็นรอบเชิงกรานนิ่มและยืด มดลูกที่โตดึงจุดศูนย์ถ่วงไปข้างหน้า และกล้ามเนื้อหน้าท้องที่ยืดออกจนพยุงกระดูกสันหลังได้น้อยลง อาการแบบนี้บรรเทาได้ด้วยท่าทางที่ถูก การนอนที่รองรับหลัง การประคบ และการบริหารเบาๆ

ส่วนที่คุณแม่ควรรู้ให้แม่นคือเส้นแบ่งระหว่างปวดเมื่อยตามการตั้งครรภ์ กับปวดที่เป็นสัญญาณของการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ เจ็บครรภ์ก่อนกำหนด หรือเส้นประสาทถูกกด ด้านล่างแยกทั้งสองแบบให้ชัด พร้อมวิธีดูแลตัวเองตามคำแนะนำของ NHS และ ACOG

ทำไมคนท้องถึงปวดหลัง

เอ็นนิ่มลงตามฮอร์โมน

ร่างกายหลั่งฮอร์โมนที่ทำให้เอ็นในข้อต่อเชิงกรานคลายและยืดหยุ่นขึ้น เพื่อเตรียมให้ทารกผ่านช่องคลอดได้ ACOG อธิบายว่าเมื่อข้อต่อยืดหยุ่นมากเกินไป ก็ทำให้ปวดหลังได้ NHS ระบุทำนองเดียวกันว่าเอ็นที่นิ่มและยืดเพิ่มแรงตึงที่ข้อต่อหลังส่วนล่างและเชิงกราน อาการจึงเริ่มได้ตั้งแต่ท้องยังไม่โต

จุดศูนย์ถ่วงเปลี่ยน

มดลูกที่โตขึ้นทำให้ท้องยื่นไปข้างหน้า หลังส่วนล่างแอ่นมากกว่าเดิม กล้ามเนื้อหลังต้องเกร็งรับน้ำหนักตลอดวัน ACOG ชี้ว่านี่คือเหตุผลที่หลายคนรู้สึกปวดมากขึ้นตอนเย็น

กล้ามเนื้อหน้าท้องยืดและอ่อนแรง

กล้ามเนื้อหน้าท้องเป็นตัวช่วยพยุงกระดูกสันหลัง เมื่อยืดออกตามขนาดท้อง แรงพยุงลดลง แรงจึงไปตกที่หลังมากขึ้น ACOG เตือนว่าช่วงนี้บาดเจ็บหลังจากการออกกำลังกายได้ง่ายขึ้นด้วย

น้ำหนักที่เพิ่มขึ้น

น้ำหนักตัวที่เพิ่มตามการตั้งครรภ์ทำให้กล้ามเนื้อทำงานหนักขึ้นและข้อต่อรับแรงมากขึ้น การเพิ่มน้ำหนักตามเกณฑ์ช่วยไม่ให้หลังรับภาระเกินจำเป็น ดูช่วงที่เหมาะกับดัชนีมวลกายของคุณที่ น้ำหนักที่ควรเพิ่มตอนท้อง

ท่าทางในชีวิตประจำวัน

นั่งหลังค่อมหน้าจอนาน ใส่ส้นสูง ยกของหนัก ก้มเก็บของโดยไม่งอเข่า หรือบิดเอวแทนการหมุนตัวทั้งตัว ล้วนเพิ่มแรงที่หลังส่วนล่าง

ปวดหลังตอนท้องมีสองแบบหลัก

หัวข้อ	ปวดหลังส่วนล่าง	ปวดกระดูกเชิงกรานด้านหลัง
ตำแหน่ง	กลางเอวหรือสองข้างกระดูกสันหลัง	ก้นหรือสะโพกด้านหลัง ข้างเดียวหรือสองข้าง
ลักษณะ	ปวดตื้อ เมื่อยล้า	ปวดแปลบ ร้าวไปต้นขาด้านหลัง
ปวดมากตอนไหน	หลังยืนหรือนั่งนาน ช่วงเย็น	ตอนพลิกตัว ขึ้นบันได ยืนขาเดียว
สิ่งที่ช่วย	พัก ประคบ ยืดเหยียด	ผ้าพยุง เลี่ยงการแยกขากว้าง

บางคนมีทั้งสองแบบ ถ้าปวดมาก NHS แนะนำให้คุยกับแพทย์หรือผดุงครรภ์ ซึ่งส่งต่อนักกายภาพบำบัดด้านสูติกรรมได้

ปวดร้าวลงขา

ปวดแปลบจากก้นร้าวลงด้านหลังขาถึงน่องหรือเท้า มักเกิดจากเส้นประสาทถูกกดหรือระคายเคือง ส่วนใหญ่ดีขึ้นเมื่อพักและทำกายภาพ แต่ถ้ามีชาที่ขา ก้น หรืออวัยวะเพศ หรือกลั้นปัสสาวะอุจจาระไม่ได้ ไม่ต้องรอ ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที

ปรับท่าทางในชีวิตประจำวัน

ทั้ง NHS และ ACOG ให้คำแนะนำส่วนนี้คล้ายกัน สรุปตามสถานการณ์ได้ดังนี้

สถานการณ์	ทำแบบนี้	เลี่ยง
ยกของจากพื้น	ย่อตัว งอเข่า หลังตรง ถือของชิดตัว	ก้มที่เอว ยกของหนัก
หมุนตัว	ขยับเท้าหมุนไปทั้งตัว	บิดเอวขณะเท้าอยู่กับที่
ถือของ	แบ่งของใส่สองถุง ถือสองมือเท่ากัน	ถือถุงหนักข้างเดียว
นั่ง	เก้าอี้ที่หลังพิงได้ หนุนหมอนเล็กที่หลังส่วนล่าง	นั่งหลังค่อมนาน
ยืนนาน	วางเท้าข้างหนึ่งบนม้านั่งเตี้ยหรือกล่อง สลับข้าง	ยืนลงน้ำหนักขาเดียว
ลุกจากเตียง	ตะแคงก่อน ใช้แขนดันตัวขึ้น	ลุกพรวดจากท่านอนหงาย

ที่ทำงาน ปรับความสูงเก้าอี้ให้เท้าวางราบกับพื้น และลุกยืดเส้นทุก 30-60 นาที ถ้าขับรถ เลื่อนเบาะให้หลังพิงเต็ม และคาดเข็มขัดนิรภัยโดยให้สายช่วงเอวอยู่ใต้ท้อง ถ้ามีลูกคนโตวัยเตาะแตะ ให้ลูกปีนขึ้นมานั่งตักแทนการยกจากพื้น

รองเท้าแบบไหนดี

ACOG แนะนำรองเท้าส้นเตี้ยแต่ไม่แบนราบ ที่รองรับอุ้งเท้าดี เช่น รองเท้าผ้าใบหรือรองเท้าเดิน และให้เลี่ยงส้นสูงเพราะทำให้ตัวเอนไปข้างหน้าและหลังส่วนล่างตึง ส่วน NHS ใช้คำว่ารองเท้าแบน สองแหล่งตรงกันในเรื่องเลิกใส่ส้นสูง ส่วนจะเป็นส้นเตี้ยหรือแบน ให้เลือกคู่ที่คุณใส่แล้วหลังสบายที่สุดและพื้นรองรับอุ้งเท้า

ผ้าพยุงท้อง

ACOG ระบุว่าผ้าพยุงท้องลักษณะคล้ายสเตย์ช่วยรับน้ำหนักท้องออกจากกล้ามเนื้อหลัง กางเกงคนท้องที่มีขอบยางยืดกว้างรับใต้ท้องก็ช่วยในทำนองเดียวกัน เลือกขนาดที่พอดี ไม่รัดจนอึดอัดหรือกดท้อง

นอนให้หลังได้พัก

ACOG แนะนำให้นอนตะแคงในช่วงท้องโต งอเข่าข้างเดียวหรือสองข้าง หนุนหมอนระหว่างเข่า และอีกใบรองใต้ท้อง หรือใช้หมอนยาวทั้งตัว NHS แนะนำให้ใช้ที่นอนที่รองรับหลัง ถ้าที่นอนนิ่มยวบ ให้รองแผ่นไม้แข็งใต้ที่นอนเพื่อให้แน่นขึ้น และพักผ่อนให้มากพอ โดยเฉพาะช่วงท้ายของการตั้งครรภ์

รายละเอียดท่านอนแต่ละไตรมาส และวิธีจัดหมอน อ่านต่อที่ ท่านอนของคนท้อง

ประคบร้อนหรือเย็นอย่างปลอดภัย

ACOG ระบุว่าใช้แผ่นประคบร้อนหรือกระเป๋าน้ำอุ่นที่หลังได้ โดยตั้งความร้อนต่ำที่สุด ห่อด้วยผ้าขนหนูเพื่อกันผิวไหม้ และจำกัดเวลาประคบ ประคบเย็นก็ช่วยลดปวดได้เช่นกัน วางเฉพาะที่หลัง ไม่ประคบความร้อนที่ท้อง

NHS แนะนำการนวดหรือแช่น้ำอุ่น ถ้านวด ให้เลือกผู้ที่ผ่านการอบรมนวดหญิงตั้งครรภ์ แจ้งอายุครรภ์ก่อนเริ่ม และบอกให้หยุดทันทีถ้าเจ็บ น้ำอุ่นต้องไม่ร้อนจัด และไม่แช่นานจนตัวร้อน

บริหารหลังเบาๆ ที่ทำได้ที่บ้าน

ACOG ระบุว่าการบริหารหลังช่วยยืดและเสริมกล้ามเนื้อที่พยุงหลังและขา ช่วยให้ท่าทางดีขึ้น และเตรียมร่างกายสำหรับการคลอด แต่ให้ถามแพทย์ก่อนว่าปลอดภัยสำหรับคุณ และหยุดทันทีถ้าเจ็บ

NHS ให้ท่าบริหารพื้นฐานไว้ดังนี้

1. เริ่มในท่าคลานสี่ขา เข่าอยู่ใต้สะโพก มืออยู่ใต้ไหล่ นิ้วชี้ไปข้างหน้า แขม่วท้องให้หลังตรง
2. เกร็งหน้าท้อง ยกหลังขึ้นโค้งหาเพดาน ปล่อยศีรษะและก้นลงอย่างผ่อนคลาย ไม่ล็อกข้อศอก ทำเท่าที่สบาย
3. ค้างไว้สองสามวินาที แล้วค่อยๆ กลับท่าเริ่ม โดยไม่แอ่นหลังลง
4. ทำช้าๆ เป็นจังหวะ 10 ครั้ง

นอกจากท่านี้ NHS แนะนำโยคะสำหรับคนท้องหรือคลาสออกกำลังในน้ำกับผู้สอนที่มีคุณวุฒิ การเดินเร็วระดับเบาถึงปานกลางก็ช่วยให้กล้ามเนื้อไม่ตึง ดูหลักการเลือกกิจกรรมที่ปลอดภัยที่ ออกกำลังกายตอนท้อง และท่าที่เหมาะกับแต่ละไตรมาสที่ โยคะสำหรับคนท้อง

ยาแก้ปวด

NHS ระบุว่ากินพาราเซตามอลได้ตามขนาดที่ฉลากกำหนด เว้นแต่แพทย์หรือผดุงครรภ์บอกว่าไม่ควร ยาแก้ปวดกลุ่มอื่น โดยเฉพาะยาแก้อักเสบที่ซื้อได้ตามร้านยา ไม่ควรกินเองระหว่างตั้งครรภ์ ให้ถามแพทย์หรือเภสัชกรก่อนทุกครั้ง ยาหม่อง น้ำมันนวด หรือลูกประคบสมุนไพรที่มีกลิ่นแรง ให้แจ้งเภสัชกรว่ากำลังตั้งครรภ์ก่อนใช้ และไม่ทาที่ท้อง

ถ้าต้องพึ่งยาแก้ปวดเกือบทุกวัน นั่นเป็นสัญญาณว่าควรให้แพทย์ประเมินหาสาเหตุ ไม่ควรทนกินยาไปเรื่อยๆ

เมื่อไรควรโทรหาแพทย์

ACOG แนะนำให้โทรหาแพทย์ถ้าปวดหลังรุนแรง หรือปวดนานเกิน 2 สัปดาห์ เพื่อให้แพทย์ตรวจหาสาเหตุอื่น เมื่อแยกสาเหตุอื่นออกแล้ว แพทย์ส่งต่อนักกายภาพบำบัด หรือแนะนำผ้าพยุงที่เหมาะกับคุณได้

ส่วนอาการที่ต้องติดต่อเร็วกว่านั้นสรุปในตารางนี้

อาการร่วมกับปวดหลัง	สิ่งที่อาจกำลังเกิด	ทำอย่างไร
อยู่ไตรมาส 2 หรือ 3 และปวดบีบเป็นจังหวะ	เจ็บครรภ์ก่อนกำหนด	ติดต่อแพทย์หรือห้องคลอดทันที
มีไข้ ปัสสาวะแสบ	ทางเดินปัสสาวะติดเชื้อ	ติดต่อแพทย์ในวันนั้น
ปวดใต้ชายโครงด้านใดด้านหนึ่ง	การติดเชื้อที่ไต	ติดต่อแพทย์ในวันนั้น
เลือดออกทางช่องคลอด	ภาวะแทรกซ้อนของการตั้งครรภ์	ไปโรงพยาบาล
ชาที่ขา ก้น หรืออวัยวะเพศ	เส้นประสาทไขสันหลังถูกกด	ไปห้องฉุกเฉินทันที

ปวดหลังแบบบีบเป็นพักๆ ที่แรงและถี่ขึ้นเรื่อยๆ เป็นหนึ่งในอาการเจ็บครรภ์ คุณแม่หลายคนรู้สึกเจ็บครรภ์ที่หลังมากกว่าที่ท้อง เทียบอาการอื่นได้ที่ สัญญาณเจ็บครรภ์คลอด

ปวดหลังหลังคลอด

หลายคนยังปวดหลังต่ออีกหลายสัปดาห์หลังคลอด เพราะเอ็นยังไม่กลับสู่สภาพเดิม กล้ามเนื้อหน้าท้องยังไม่แข็งแรง และต้องอุ้มลูกหรือให้นมในท่าก้มบ่อย ใช้หมอนรองให้นม ยกลูกขึ้นมาหาเต้าแทนการก้มลงหาลูก และเปลี่ยนผ้าอ้อมบนโต๊ะที่สูงระดับเอว ถ้าปวดมาก หรือปวดไม่ดีขึ้นจนถึงการตรวจหลังคลอด ให้บอกแพทย์ในนัดนั้น

สิ่งที่ควรจำ

ปวดหลังตอนท้องส่วนใหญ่เป็นผลจากเอ็นที่นิ่มลง ท้องที่โต และกล้ามเนื้อหน้าท้องที่ยืดออก ดูแลได้ด้วยการยกของโดยย่อเข่า หมุนทั้งตัว นั่งให้หลังมีที่พิง นอนตะแคงหนุนหมอน ประคบแบบไม่ร้อนจัด และบริหารหลังวันละไม่กี่นาที ถ้าปวดรุนแรง ปวดนานเกิน 2 สัปดาห์ หรือมีไข้ เลือดออก ปวดเป็นจังหวะ ปวดใต้ชายโครง หรือชา ให้ติดต่อแพทย์ทันที ส่วนเรื่องยาและอุปกรณ์พยุง ปรึกษาแพทย์ที่ดูแลครรภ์ของคุณก่อนเสมอนะคะ