ท้องนอกมดลูก อาการเป็นยังไง แยกจากปวดท้องธรรมดาอย่างไร

ท้องนอกมดลูกมักแสดงอาการระหว่างสัปดาห์ที่ 4 ถึง 12 ของการตั้งครรภ์ อาการที่เจอบ่อยคือปวดท้องน้อยค่อนไปข้างใดข้างหนึ่ง มีเลือดออกทางช่องคลอดหรือตกขาวสีน้ำตาลเหลว ๆ บางคนปวดที่ปลายไหล่ หรือรู้สึกเจ็บเวลาปัสสาวะและถ่ายอุจจาระ ถ้าคุณแม่ตรวจครรภ์ขึ้นแล้วมีอาการกลุ่มนี้ ควรไปโรงพยาบาลในวันนั้น ไม่ต้องรอถึงวันนัดฝากครรภ์ค่ะ

ข้อที่ทำให้หลายครอบครัวตกใจคือ ท้องนอกมดลูกบางรายไม่มีอาการเลย และถูกพบตอนอัลตราซาวด์ครั้งแรก ส่วนอีกกลุ่มมีอาการคล้ายแพ้ท้องหรือปวดท้องประจำเดือนธรรมดา การรู้ว่าแต่ละอาการหน้าตาเป็นอย่างไร และอาการไหนรอไม่ได้ ช่วยให้ตัดสินใจได้เร็วขึ้นมาก

เกิดอะไรขึ้นในร่างกาย ทำไมตั้งครรภ์ต่อไม่ได้

ปกติไข่ที่ปฏิสนธิแล้วจะเดินทางผ่านท่อนำไข่ไปฝังตัวในโพรงมดลูก ซึ่งมีผนังหนาและยืดขยายรับทารกได้ทั้ง 9 เดือน ในท้องนอกมดลูก ตัวอ่อนไปฝังตัวที่อื่นก่อน ส่วนใหญ่เป็นท่อนำไข่ ส่วนน้อยกว่าคือรังไข่ ปากมดลูก หรือในช่องท้อง

ท่อนำไข่มีขนาดเล็กประมาณไส้ปากกา ผนังบาง เมื่อตัวอ่อนโตขึ้นทุกวัน ท่อจะถูกดันจนยืด ช่วงนี้เองที่เริ่มปวดและมีเลือดซึม ถ้าโตต่อไปเรื่อย ๆ ท่อนำไข่ปริหรือแตกได้ ทำให้เลือดออกในช่องท้องปริมาณมาก ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องผ่าตัดทันที

ตัวอ่อนที่ฝังตัวนอกมดลูกไม่สามารถย้ายกลับเข้าไปในมดลูกได้ และเติบโตจนคลอดไม่ได้ เป้าหมายของการรักษาจึงเป็นการดูแลความปลอดภัยของคุณแม่และรักษาความสามารถในการมีลูกครั้งต่อไปไว้ให้มากที่สุด

ในสหราชอาณาจักร NHS ระบุว่าประมาณ 1 ใน 90 ของการตั้งครรภ์เป็นท้องนอกมดลูก ตัวเลขนี้บอกว่าภาวะนี้ไม่ได้หายากอย่างที่หลายคนคิด

อาการทีละข้อ หน้าตาเป็นอย่างไรในชีวิตจริง

ปวดท้องน้อยข้างเดียว

ลักษณะที่พบบ่อยคือปวดต่ำ ๆ ใต้สะดือค่อนไปซ้ายหรือขวา อาจเริ่มจากปวดตื้อ ๆ เป็นพัก แล้วค่อย ๆ ชัดขึ้นในเวลาหลายวัน บางคนปวดจี๊ดเวลาเปลี่ยนท่า ไอ หรือเดินเร็ว จุดที่แยกจากอาการท้องเริ่มขยายตามปกติคือ ปวดท้องจากมดลูกขยายมักเป็นทั้งสองข้าง ตึง ๆ หน่วง ๆ และดีขึ้นเมื่อนอนพัก ส่วนอาการปวดที่ชี้ไปข้างเดียวชัด ๆ และไม่ดีขึ้น ควรตรวจ

เลือดออกหรือตกขาวสีน้ำตาล

เลือดในท้องนอกมดลูกมักไม่เหมือนประจำเดือน มักเป็นเลือดซึมสีแดงคล้ำหรือน้ำตาล ไหลกะปริดกะปรอย หรือเป็นตกขาวสีน้ำตาลเหลวคล้ายน้ำ หลายคนเข้าใจผิดว่าเป็นเลือดล้างหน้าเด็ก ซึ่งปกติจะออกน้อยมากและหยุดเองใน 1 ถึง 2 วัน ถ้าเลือดออกพร้อมปวดท้องข้างเดียว ให้ถือว่าต้องไปตรวจ

ปวดที่ปลายไหล่

อาการนี้ฟังดูแปลกที่สุด แต่มีเหตุผลทางร่างกาย เมื่อมีเลือดออกในช่องท้อง เลือดไประคายกะบังลม เส้นประสาทที่เลี้ยงกะบังลมส่งสัญญาณปวดไปที่ปลายไหล่ คุณแม่จะรู้สึกปวดตรงจุดที่ไหล่ต่อกับแขน โดยไม่ได้ยกของหนักหรือนอนตกหมอน ถ้าปวดปลายไหล่ร่วมกับปวดท้อง ให้รีบไปโรงพยาบาล

เจ็บเวลาปัสสาวะหรือถ่ายอุจจาระ

เลือดที่ซึมออกมาในอุ้งเชิงกรานไประคายลำไส้ส่วนปลายและกระเพาะปัสสาวะ ทำให้รู้สึกปวดหน่วงเวลาเบ่ง หรือรู้สึกอยากถ่ายตลอด บางคนเข้าใจว่าท้องเสียหรือกระเพาะปัสสาวะอักเสบ

อาการตั้งครรภ์ทั่วไปยังมีอยู่

ประจำเดือนขาด คัดเต้านม คลื่นไส้ ยังเกิดได้ตามปกติ เพราะร่างกายยังสร้างฮอร์โมนตั้งครรภ์ นี่คือเหตุที่ผลตรวจครรภ์ไม่ช่วยแยกว่าตัวอ่อนอยู่ในมดลูกหรือไม่ ถ้ายังไม่แน่ใจเรื่องอาการเริ่มต้น อ่านเพิ่มที่ อาการคนท้องระยะแรก

ตารางแยกอาการ: รอได้ ไปวันนี้ หรือไปห้องฉุกเฉินเดี๋ยวนี้

ตารางนี้ใช้ช่วยตัดสินใจเบื้องต้นสำหรับคนที่ตรวจครรภ์ขึ้นแล้วหรือประจำเดือนขาด ไม่ได้ใช้แทนการตรวจของแพทย์

อาการที่เป็น	สิ่งที่ควรทำ
ปวดหน่วงทั้งสองข้างเล็กน้อย ดีขึ้นเมื่อพัก ไม่มีเลือด	สังเกตต่อ แจ้งแพทย์ตอนฝากครรภ์
เลือดซึมเป็นจุดเล็กน้อยครั้งเดียว ไม่ปวด	โทรถามห้องฝากครรภ์หรือไปตรวจภายใน 24 ชั่วโมง
ปวดท้องน้อยข้างเดียวต่อเนื่องหลายชั่วโมง	ไปโรงพยาบาลวันนี้
มีเลือดหรือตกขาวสีน้ำตาลร่วมกับปวดข้างเดียว	ไปโรงพยาบาลวันนี้
ปวดปลายไหล่ร่วมกับปวดท้อง	ไปโรงพยาบาลทันที
ปวดท้องรุนแรงเฉียบพลัน หน้ามืด จะเป็นลม ตัวซีด คลื่นไส้	โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินทันที

ใครเสี่ยงกว่าคนอื่น

ท้องนอกมดลูกเกิดได้กับทุกคน รวมถึงคนที่ไม่มีปัจจัยเสี่ยงเลย แต่ NHS ระบุกลุ่มที่โอกาสสูงขึ้นไว้ดังนี้

• เคยมีอุ้งเชิงกรานอักเสบ ซึ่งส่วนใหญ่มาจากการติดเชื้อทางเพศสัมพันธ์อย่างหนองในเทียม
• เคยท้องนอกมดลูกมาก่อน
• เคยผ่าตัดท่อนำไข่ รวมถึงเคยทำหมันแล้วแก้หมัน
• ตั้งครรภ์จากการรักษาภาวะมีบุตรยาก เช่น ทำ IVF
• ตั้งครรภ์ทั้งที่ใส่ห่วงอนามัยหรือห่วงฮอร์โมนอยู่
• สูบบุหรี่
• อายุมากขึ้น โดยกลุ่มที่เสี่ยงสูงสุดคืออายุเกิน 35 ปี

ข้อสังเกตเรื่องห่วงอนามัย: ห่วงคุมกำเนิดได้ผลดีมาก โอกาสตั้งครรภ์ต่ำ แต่ถ้าตั้งครรภ์ขึ้นมาทั้งที่ใส่ห่วง สัดส่วนที่เป็นท้องนอกมดลูกจะสูงกว่าปกติ คนที่ใส่ห่วงแล้วตรวจครรภ์ขึ้นจึงควรไปพบแพทย์เร็ว ไม่ต้องรอดูอาการ

สำหรับคุณแม่ที่ตั้งครรภ์จากการทำเด็กหลอดแก้ว ศูนย์รักษามักนัดตรวจเลือดและอัลตราซาวด์เป็นขั้นตอนอยู่แล้ว รายละเอียดของกระบวนการดูได้ที่ ทำ IVF คืออะไร

ไปถึงโรงพยาบาลแล้ว แพทย์ตรวจอะไรบ้าง

คุณแม่หลายคนกังวลว่าจะต้องเจออะไร ขั้นตอนโดยทั่วไปมีประมาณนี้

1. ซักประวัติ วันแรกของประจำเดือนครั้งสุดท้าย ลักษณะการปวด เลือดที่ออก และปัจจัยเสี่ยงข้างต้น ควรจดวันที่ไว้ในมือถือก่อนไป
2. ตรวจสัญญาณชีพ ความดันโลหิต ชีพจร เพื่อดูว่ามีภาวะเสียเลือดหรือไม่
3. ตรวจครรภ์ซ้ำและตรวจระดับฮอร์โมน hCG ในเลือด
4. อัลตราซาวด์ ช่วงอายุครรภ์น้อยมักใช้หัวตรวจทางช่องคลอด เพราะเห็นถุงการตั้งครรภ์ได้ชัดกว่าตรวจทางหน้าท้อง
5. ถ้าภาพไม่ชัด แพทย์มักนัดเจาะเลือดซ้ำห่างกันประมาณ 48 ชั่วโมงเพื่อดูแนวโน้มของฮอร์โมน แล้วอัลตราซาวด์ซ้ำ

ในช่วงที่ยังสรุปไม่ได้ว่าตัวอ่อนอยู่ที่ไหน แพทย์บางแห่งเรียกว่า "ตั้งครรภ์ไม่ทราบตำแหน่ง" ช่วงนี้สำคัญมากที่ต้องมาตามนัดเจาะเลือดทุกครั้ง และกลับมาทันทีถ้าปวดมากขึ้น ความรู้เรื่องการอัลตราซาวด์ในแต่ละช่วงอายุครรภ์อ่านต่อได้ที่ อัลตราซาวด์คนท้องตรวจอะไรบ้าง

วิธีรักษา 3 แบบ และแต่ละแบบเหมาะกับใคร

วิธี	เหมาะกับ	สิ่งที่ต้องทำต่อ
เฝ้าติดตามอาการ	ไม่มีอาการหรืออาการน้อย ตัวอ่อนเล็กมากหรือมองไม่เห็น	เจาะเลือดซ้ำเป็นระยะจนไม่พบฮอร์โมน
ฉีดยาเมโธเทรกเซต	ตัวอ่อนยังเล็ก ท่อนำไข่ไม่แตก อาการคงที่	เจาะเลือดติดตามผล คุมกำเนิดอย่างน้อย 3 เดือน งดแอลกอฮอล์
ผ่าตัดส่องกล้อง	ตัวอ่อนใหญ่ ปวดมาก หรือยาไม่ได้ผล	พักฟื้นราว 4 ถึง 6 สัปดาห์
ผ่าตัดเปิดหน้าท้องฉุกเฉิน	ท่อนำไข่แตก เลือดออกมาก	ดูแลในโรงพยาบาลตามแพทย์

เฝ้าติดตามอาการ

ตัวอ่อนบางส่วนสลายไปเองโดยไม่ต้องใช้ยา NHS อธิบายว่าวิธีนี้ใช้กับคนที่อาการน้อยหรือไม่มีอาการ และยังมีความเสี่ยงเล็กน้อยที่ท่อนำไข่จะแตก จึงต้องเจาะเลือดซ้ำจนระดับฮอร์โมนตรวจไม่พบ ถ้าฮอร์โมนไม่ลดหรือกลับสูงขึ้น ต้องเปลี่ยนไปใช้การรักษาอื่น

ฉีดยาเมโธเทรกเซต

เป็นยาที่หยุดการแบ่งตัวของเซลล์ตัวอ่อน มักฉีดครั้งเดียวและกลับบ้านได้ บางรายต้องฉีดเข็มที่สองหรือผ่าตัดต่อถ้ายาไม่ได้ผล ข้อที่ต้องจำคือหลังได้ยาต้องคุมกำเนิดอย่างได้ผลอย่างน้อย 3 เดือน เพราะยามีผลต่อทารกในครรภ์ครั้งถัดไป และงดแอลกอฮอล์ช่วงที่แพทย์กำหนด

ผ่าตัด

วิธีมาตรฐานคือผ่าตัดส่องกล้องผ่านแผลเล็ก ๆ ที่หน้าท้อง ถ้าท่อนำไข่อีกข้างปกติ แพทย์มักตัดท่อข้างที่มีตัวอ่อนออกทั้งเส้น ซึ่ง NHS ระบุว่าเป็นวิธีที่ได้ผลที่สุดและไม่ได้คิดว่าจะทำให้โอกาสตั้งครรภ์ครั้งต่อไปลดลง เพราะยังมีท่ออีกข้าง ถ้าท่ออีกข้างไม่ปกติ แพทย์จะพยายามเอาเฉพาะตัวอ่อนออกและเก็บท่อไว้ คุณแม่ที่มีเลือดกรุ๊ป Rh ลบจะได้ยา anti-D หลังผ่าตัดเพื่อป้องกันปัญหาในการตั้งครรภ์ครั้งหน้า

ความเข้าใจผิดที่ทำให้ไปโรงพยาบาลช้า

"ตรวจครรภ์ขึ้นสองขีดชัด แปลว่าท้องปกติ" ผลตรวจบอกแค่ว่ามีฮอร์โมนตั้งครรภ์ ไม่ได้บอกตำแหน่ง ถ้าขีดจางหรือไม่แน่ใจ ดูวิธีอ่านผลที่ ตรวจครรภ์ขึ้นขีดจาง

"เลือดออกนิดหน่อยตอนท้องอ่อน ๆ เป็นเรื่องปกติ" เลือดซึมช่วงต้นเกิดได้จากหลายสาเหตุที่ไม่อันตราย แต่ก็เป็นอาการเริ่มต้นของท้องนอกมดลูกและแท้งคุกคามได้ด้วย การให้แพทย์ดูคือทางเดียวที่แยกได้

"ปวดท้องข้างขวา น่าจะเป็นไส้ติ่ง" ไส้ติ่งอักเสบกับท้องนอกมดลูกข้างขวามีอาการทับซ้อนกันมาก ทั้งสองโรคต้องไปโรงพยาบาลวันนั้นอยู่ดี และควรบอกแพทย์เสมอว่าประจำเดือนขาดหรือตรวจครรภ์ขึ้น

"ปวดไหล่คงเพราะนอนผิดท่า" ถ้ามาพร้อมปวดท้องในคนที่อาจตั้งครรภ์ อย่าเพิ่งทายาแก้ปวดเมื่อยแล้วรอดู

สำหรับอาการปวดท้องน้อยแบบอื่นที่พบได้ตลอดการตั้งครรภ์ เช่น ปวดจากเอ็นยึดมดลูก มีรายละเอียดที่ ปวดท้องน้อยตอนท้อง

หลังผ่านเหตุการณ์นี้ ร่างกายและใจต้องการอะไร

ร่างกายหลังผ่าตัดส่องกล้องใช้เวลาฟื้นตัวเต็มที่ราว 4 ถึง 6 สัปดาห์ แผลเล็กแต่ภายในยังต้องพัก ช่วงแรกงดยกของหนัก เช่น ถังน้ำหรือเด็กเล็ก ส่วนคนที่ได้ยามักกลับไปทำงานได้เร็วกว่า แต่ต้องมาเจาะเลือดตามนัดจนครบ

ใจมักใช้เวลานานกว่าร่างกาย การสูญเสียการตั้งครรภ์ไม่ว่าจะเร็วแค่ไหนเป็นการสูญเสียจริง คุณแม่บางคนรู้สึกผิด สงสัยว่าทำอะไรพลาด ความจริงคือท้องนอกมดลูกไม่ได้เกิดจากการยกของ ทำงานหนัก หรือมีเพศสัมพันธ์ ถ้าความเศร้าหรือความกังวลกินเวลานานจนนอนไม่หลับหรือทำงานไม่ได้ ขอให้บอกแพทย์ที่ดูแล เพื่อส่งต่อการดูแลด้านจิตใจ

เรื่องการมีลูกครั้งต่อไป คนส่วนใหญ่ที่มีท่อนำไข่เหลืออย่างน้อยหนึ่งข้างยังตั้งครรภ์ได้ตามธรรมชาติ ก่อนเริ่มพยายามใหม่ให้คุยกับแพทย์เรื่องระยะเวลาที่ควรรอ โดยเฉพาะคนที่ได้ยาเมโธเทรกเซต และเมื่อตรวจครรภ์ขึ้นครั้งถัดไป ให้บอกห้องฝากครรภ์ว่าเคยท้องนอกมดลูก เพื่อนัดอัลตราซาวด์ยืนยันตำแหน่งให้เร็วที่สุด

ถ้าตอนนี้กำลังสงสัย ทำตามนี้

• ตรวจครรภ์ขึ้นแล้วและมีปวดท้องน้อยข้างเดียว เลือดออก หรือปวดปลายไหล่ ให้ไปโรงพยาบาลวันนี้ ไม่ต้องรอนัด
• ปวดรุนแรงทันที หน้ามืด ตัวซีด โทร 1669
• ก่อนไป จดวันแรกของประจำเดือนครั้งสุดท้าย เวลาที่เริ่มปวด และปริมาณเลือด (นับจำนวนผ้าอนามัยที่ใช้)
• งดกินและดื่มถ้าปวดมาก เพราะอาจต้องผ่าตัด
• บอกแพทย์ว่าเคยผ่าตัดท่อนำไข่ ใส่ห่วง หรือรักษาภาวะมีบุตรยาก

ส่วนใหญ่ที่มาเร็ว ได้รับการรักษาแบบไม่ต้องผ่าตัดใหญ่ และกลับมาตั้งครรภ์ได้ใหม่ สิ่งที่ช่วยคุณแม่ได้มากที่สุดคือการไม่รอดูอาการนานเกินไป ถ้าไม่แน่ใจ ให้สูตินรีแพทย์เป็นคนตัดสินค่ะ