สรุปสั้นๆ
- ไข้หัดแมวเกิดจากพาร์โวไวรัสของแมว ทำให้อาเจียน ท้องเสีย ไข้ ซึม ขาดน้ำ และเม็ดเลือดขาวต่ำ
- พบมากในแมวอายุต่ำกว่า 1 ปี ลูกแมวอายุไม่ถึง 5 เดือนบางตัวตายกะทันหันโดยแทบไม่มีอาการนำ
- ไวรัสอยู่ในบ้านได้หลายเดือนจนถึงราว 1 ปี ติดมากับมือ รองเท้า เสื้อผ้า และหมัดได้
- แมวที่หายแล้วยังปล่อยเชื้อได้นานถึง 6 สัปดาห์ ต้องแยกจากแมวที่ยังไม่มีภูมิ
- วัคซีน FVRCP เป็นวัคซีนหลักของแมวทุกตัว รวมถึงแมวที่เลี้ยงในบ้านอย่างเดียว
ลูกแมวที่เก็บมาจากใต้รถเมื่อสามวันก่อน เช้านี้อาเจียนเป็นน้ำสีเหลือง ไม่ยอมกินนม นอนหมอบหน้าชามน้ำแต่ไม่กิน ตัวร้อน ตกบ่ายถ่ายเหลวกลิ่นแรง เจ้าของที่เลี้ยงแมวมานานเห็นภาพนี้แล้วนึกถึงโรคเดียวก่อน คือไข้หัดแมว โรคไข้หัดแมว (feline panleukopenia) เกิดจากพาร์โวไวรัสของแมว ทำให้อาเจียน ท้องเสีย มีไข้ ซึม ขาดน้ำอย่างเร็ว และเม็ดเลือดขาวลดต่ำ ลูกแมวที่ไม่ได้วัคซีนและมีอาการแบบนี้ควรไปพบสัตวแพทย์ภายในวันเดียวกัน เพราะลูกแมวบางตัวทรุดเร็วภายในไม่กี่ชั่วโมง
ชื่อไข้หัด แต่ไม่ได้เป็นผื่นแบบหัดคน
ชื่อภาษาไทยทำให้หลายคนนึกถึงหัดในเด็ก แต่โรคนี้ไม่เกี่ยวกับไวรัสหัดของคนเลย ชื่อภาษาอังกฤษ panleukopenia แปลตรงตัวว่าเม็ดเลือดขาวต่ำทุกชนิด ซึ่งคือสิ่งที่ไวรัสทำ ตำราเมอร์คและคอร์เนลอธิบายว่าไวรัสชอบเซลล์ที่แบ่งตัวเร็ว ได้แก่
| เซลล์ที่ถูกทำลาย | ผลต่อแมว |
|---|---|
| เยื่อบุลำไส้ | อาเจียน ท้องเสีย ปวดท้อง ขาดน้ำ |
| ไขกระดูก | เม็ดเลือดขาวต่ำมาก ติดเชื้อแทรกง่าย |
| เนื้อเยื่อภูมิคุ้มกัน | ภูมิตก |
| สมองของลูกแมวในท้องแม่ | สมองส่วนทรงตัวเจริญไม่สมบูรณ์ |
ไวรัสตัวนี้เป็นญาติใกล้ชิดของพาร์โวไวรัสในสุนัข ใครเคยเลี้ยงลูกหมาที่ป่วยพาร์โวจะเห็นภาพคล้ายกันมาก รายละเอียดฝั่งสุนัขอ่านได้ที่ โรคพาร์โวไวรัสในสุนัข แต่วัคซีนแยกกัน และใช้แทนกันไม่ได้
อาการที่เห็นได้ ตั้งแต่ลูกแมวจนแมวโต
คอร์เนลระบุว่าโรคนี้พบมากในแมวอายุต่ำกว่า 1 ปี และอาการรุนแรงต่างกันตามอายุ แมวโตที่แข็งแรงบางตัวติดเชื้อโดยมีอาการน้อยหรือไม่มีเลย ขณะที่ลูกแมวบางตัวตายก่อนเจ้าของทันเห็นอาการ
อาการที่พบได้ตามคอร์เนลและเมอร์ค
- อาเจียน บ่อยครั้งเป็นน้ำหรือฟองสีเหลือง
- ท้องเสีย บางตัวมีเลือดปน
- มีไข้ ตัวร้อน บางรายช่วงท้ายกลับตัวเย็น
- ซึมมาก ไม่ลุก ไม่เล่น
- ไม่กินอาหาร
- ขาดน้ำ ผิวหนังที่ดึงขึ้นคืนตัวช้า ตาลึก
- ปวดท้อง แมวนอนหมอบหลังโก่ง หรือร้องเวลาจับท้อง
- นั่งก้มหน้าอยู่ที่ชามน้ำ แต่ไม่ค่อยกิน
- ลูกแมวอายุต่ำกว่า 5 เดือนอาจตายกะทันหัน
| กลุ่มแมว | ภาพที่มักเห็น |
|---|---|
| ลูกแมวอายุไม่ถึง 5 เดือน ไม่ได้วัคซีน | ทรุดเร็ว ตายกะทันหันได้ |
| แมวอายุต่ำกว่า 1 ปี | อาเจียน ท้องเสีย ไข้ ขาดน้ำชัดเจน |
| แมวโตที่แข็งแรง | อาการน้อยถึงปานกลาง หรือไม่มีอาการ |
| ลูกแมวที่ติดตั้งแต่ในท้องแม่ | เดินเซ สั่น ทรงตัวไม่ได้ เห็นชัดเมื่อเริ่มเดิน |
อาการช่วงแรกคล้ายโรคทางเดินอาหารอื่นๆ ของแมวมาก ทั้งพยาธิ อาหารเปลี่ยน และสิ่งแปลกปลอม ถ้ายังไม่แน่ใจ ดูเปรียบเทียบได้ที่ แมวอาเจียน และ แมวท้องเสีย แต่ถ้าเป็นลูกแมวที่ไม่ได้วัคซีน มีทั้งไข้ อาเจียน และซึมพร้อมกัน ให้คิดถึงไข้หัดแมวไว้ก่อน
ไวรัสติดมากับอะไรได้บ้าง
ส่วนที่ทำให้ไข้หัดแมวน่ากลัวคือความทนทานของไวรัส คอร์เนลระบุว่าไวรัสอยู่ในสิ่งแวดล้อมในบ้านได้หลายเดือนจนถึงราว 1 ปี และทนการแช่แข็งได้ เมอร์คระบุว่าไวรัสอยู่ได้นานกว่า 1 ปี ถ้าไม่ได้ฆ่าเชื้อด้วยน้ำยาที่มีฤทธิ์แรงพอ
ทางที่แมวรับเชื้อตามคอร์เนล
| ทางติด | ตัวอย่างในชีวิตจริง |
|---|---|
| สัมผัสอุจจาระ อาเจียน ปัสสาวะ น้ำมูกของแมวป่วย | ใช้กระบะทรายร่วมกัน ชามน้ำเดียวกัน |
| สิ่งของที่เปื้อนเชื้อ | กรง ตะกร้า ผ้าปู ชาม แปรงขน |
| คน | มือ เสื้อผ้า รองเท้าของคนที่ไปจับแมวอื่นมา |
| หมัด | หมัดจากแมวติดเชื้อ |
| แม่สู่ลูกผ่านรก | เมอร์คระบุว่าทำให้ลูกตายในท้อง แท้ง หรือคลอดตาย |
ข้อนี้อธิบายว่าทำไมแมวที่เลี้ยงในคอนโดไม่เคยออกนอกห้องก็ยังติดได้ ถ้าเจ้าของไปให้อาหารแมวจรแล้วกลับมาจับแมวในบ้าน หรือเก็บลูกแมวป่วยเข้ามา ให้ล้างมือและเปลี่ยนเสื้อก่อนจับแมวในบ้าน และจัดการหมัดในบ้านให้ต่อเนื่องด้วย
หมอตรวจอะไร และรักษาอย่างไร
คอร์เนลระบุว่าการวินิจฉัยอาศัยอาการ ประวัติวัคซีน การนับเม็ดเลือดขาวที่ต่ำ และการตรวจหาไวรัสจากอุจจาระ ซึ่งคลินิกหลายแห่งใช้ชุดตรวจแบบเดียวกับพาร์โวในสุนัข หรือส่งตรวจ PCR
ไม่มียาฆ่าไวรัสโดยตรง การรักษาคือพยุงร่างกายให้ผ่านช่วงวิกฤตจนภูมิคุ้มกันของแมวจัดการไวรัสได้เอง สิ่งที่หมอทำตามคอร์เนลได้แก่
- ให้สารน้ำทางหลอดเลือดเพื่อแก้การขาดน้ำและเกลือแร่
- ยาแก้คลื่นไส้อาเจียน
- ให้สารอาหาร ทั้งทางปากหรือทางสายเมื่อแมวไม่กิน
- ยาปฏิชีวนะเพื่อป้องกันแบคทีเรียจากลำไส้เข้ากระแสเลือด ขณะเม็ดเลือดขาวต่ำ
- บางรายต้องให้เลือดหรือพลาสมา
- ทั้งหมดทำในห้องแยกโรค
คอร์เนลระบุว่าแมวที่รอดมักดีขึ้นภายในราว 1 สัปดาห์ และมีภูมิคุ้มกันตลอดชีวิต แต่ยังปล่อยไวรัสได้นานถึง 6 สัปดาห์
ระหว่างแมวนอนโรงพยาบาล เจ้าของทำอะไรได้
- ถามหมอทุกวันว่าวันนี้ยังอาเจียนไหม เริ่มกินเองหรือยัง ค่าเม็ดเลือดขาวขยับขึ้นไหม
- เริ่มทำความสะอาดบ้านตามขั้นตอนในหัวข้อถัดไปตั้งแต่วันแรก
- ตรวจสมุดวัคซีนของแมวตัวอื่นในบ้าน และนัดหมอถ้ายังฉีดไม่ครบ
- ถ้ามีลูกแมวครอกเดียวกันอีก ให้แจ้งหมอทันที เพราะมักป่วยตามกันมา
ล้างบ้านหลังมีแมวป่วย ใช้อะไร นานแค่ไหน
น้ำยาถูพื้นทั่วไป แอลกอฮอล์ และน้ำยาฆ่าเชื้อหลายชนิดไม่พอสำหรับไวรัสตัวนี้ คอร์เนลแนะนำน้ำยาฟอกขาวเจือจาง 1 ต่อ 32 คือราวครึ่งถ้วยตวงต่อน้ำ 1 แกลลอน (ประมาณ 120 มิลลิลิตรต่อน้ำ 3.8 ลิตร) และต้องให้น้ำยาสัมผัสพื้นผิวอย่างน้อย 10 นาที
ลำดับการทำ
- ใส่ถุงมือ เก็บอุจจาระ อาเจียน และทรายแมวทิ้งให้หมดก่อน น้ำยาฟอกขาวเสื่อมฤทธิ์เมื่อเจอคราบสกปรก
- ล้างพื้นผิว กระบะทราย ชาม กรง ด้วยน้ำและผงซักฟอก
- เช็ดหรือแช่ด้วยน้ำยาฟอกขาวเจือจาง ทิ้งไว้อย่างน้อย 10 นาที
- ล้างน้ำสะอาด แล้วปล่อยแห้ง
- ผ้าปู ที่นอน ของเล่นผ้า และที่ลับเล็บกระดาษ ฆ่าเชื้อด้วยน้ำยาฟอกขาวไม่ได้ ควรทิ้ง
- เปลี่ยนเสื้อและล้างมือหลังจับแมวป่วยทุกครั้ง
น้ำยาฟอกขาวทำให้ผ้าซีดและกัดโลหะ ใช้ในที่อากาศถ่ายเท ห้ามผสมกับน้ำยาล้างห้องน้ำหรือแอมโมเนีย และเก็บให้ห่างจากแมวจนพื้นแห้งสนิท
ลูกแมวที่เดินเซตั้งแต่เกิด
ถ้าแม่แมวติดเชื้อระหว่างตั้งท้อง ไวรัสอาจไปทำลายสมองส่วนซีรีเบลลัมของลูกที่กำลังพัฒนา คอร์เนลเรียกภาวะนี้ว่า cerebellar hypoplasia ลูกแมวจะเริ่มแสดงอาการเมื่อหัดเดิน คือเดินเซ ขากาง หัวสั่นตอนจะกินอาหาร และกะระยะกระโดดไม่ได้
สิ่งที่ควรรู้คืออาการนี้ไม่แย่ลงตามเวลา คอร์เนลระบุว่าเป็นภาวะที่ไม่ลุกลาม ลูกแมวกลุ่มนี้ไม่ได้ป่วยเป็นไข้หัดแมวอยู่ และหลายตัวใช้ชีวิตในบ้านได้ดีถ้าจัดพื้นที่ให้เหมาะ
- ใช้พรมหรือแผ่นยางกันลื่นในบริเวณที่แมวเดินบ่อย
- ใช้กระบะทรายขอบต่ำ
- วางชามบนพื้นที่ไม่เลื่อน หรือใช้ชามก้นกว้าง
- จำกัดที่สูง ใช้ทางลาดแทนการกระโดด
- เลี้ยงในบ้านเท่านั้น
ลูกแมวแรกเกิดที่ต้องดูแลใกล้ชิดในช่วงแรก ดูวิธีป้อนนมและให้ความอบอุ่นได้ที่ ดูแลลูกแมวแรกเกิด
วัคซีนกันได้ แม้แมวไม่เคยออกนอกบ้าน
คอร์เนลจัดวัคซีน FVRCP ซึ่งรวมการป้องกันไข้หัดแมวไว้ ให้เป็นวัคซีนหลักของแมวทุกตัว รวมถึงแมวที่เลี้ยงในบ้านอย่างเดียว เหตุผลอยู่ที่ไวรัสเดินทางมากับรองเท้าและเสื้อผ้าของคน
ตารางตามคอร์เนล
| สถานการณ์ | วิธีฉีด |
|---|---|
| ลูกแมวอายุ 6 ถึง 8 สัปดาห์ | เริ่มเข็มแรก แล้วฉีดซ้ำทุก 3 ถึง 4 สัปดาห์จนอายุ 16 ถึง 20 สัปดาห์ |
| แมวอายุเกิน 16 สัปดาห์ ไม่รู้ประวัติวัคซีน | 1 ถึง 2 เข็ม ห่างกัน 3 ถึง 4 สัปดาห์ |
| ครบชุดแรกแล้ว 1 ปี | ฉีดกระตุ้น |
| หลังจากนั้น | แบบหยอดจมูกปีละครั้ง หรือแบบฉีดทุก 3 ปี ตามที่หมอเลือก |
ภูมิจากแม่ที่ลูกแมวได้รับผ่านน้ำนมช่วงแรกทำให้วัคซีนเข็มต้นๆ อาจไม่ได้ผลเต็มที่ ลูกแมวจึงต้องฉีดหลายเข็มจนพ้นอายุ 16 สัปดาห์ ระหว่างนี้ไม่ควรพาไปที่ที่มีแมวเยอะ ตารางวัคซีนแมวรวมโรคอื่น ค่าใช้จ่าย และวันนัด อ่านได้ที่ ตารางวัคซีนแมว
ก่อนรับลูกแมวตัวใหม่เข้าบ้าน
บ้านที่มีแมวอยู่แล้วและกำลังจะรับลูกแมวจร ลูกแมวจากฟาร์ม หรือแมวจากบ้านเพื่อน ควรเตรียมเรื่องเหล่านี้ล่วงหน้า
| ก่อนพาเข้าบ้าน | หลังพาเข้าบ้าน |
|---|---|
| เช็กวัคซีนของแมวเดิมทุกตัวว่าครบและยังไม่หมดรอบ | แยกห้องให้ลูกแมวใหม่อย่างน้อยสองสัปดาห์ |
| เตรียมกระบะทราย ชาม ผ้า แยกไว้หนึ่งชุด | ใช้กระบะทราย ชาม ผ้าแยก ไม่ปนกับแมวเดิม |
| นัดหมอตรวจลูกแมวใหม่ภายในไม่กี่วันแรก | ล้างมือและเปลี่ยนเสื้อหลังจับลูกแมวใหม่ |
| ถามประวัติว่าลูกแมวครอกเดียวกันมีตัวป่วยไหม | ถ้าลูกแมวใหม่อาเจียนหรือซึม ให้แยกต่อและพาไปหาหมอ |
สองสัปดาห์ของการแยกห้องฟังดูนานสำหรับคนที่อยากให้แมวรู้จักกันเร็ว แต่ระยะฟักตัวของโรคติดเชื้อหลายโรคในแมวอยู่ในช่วงนี้ ถ้าลูกแมวใหม่ผ่านไปได้โดยกินดี ถ่ายปกติ และได้วัคซีนตามนัดแล้ว ค่อยเริ่มให้เจอแมวเดิมผ่านประตูหรือที่กั้นก่อน
คำถามที่พบบ่อย
ไข้หัดแมวติดคนหรือติดหมาไหม
ศูนย์สุขภาพแมวคอร์เนลระบุว่าไวรัสไข้หัดแมวไม่ติดคนและไม่ติดหมา แต่คนเป็นพาหะพาเชื้อติดมือ เสื้อผ้า และรองเท้าไปถึงแมวตัวอื่นได้
แมวที่หายจากไข้หัดแมว จะเป็นซ้ำไหม
คอร์เนลระบุว่าแมวที่หายจะมีภูมิคุ้มกันต่อโรคนี้ตลอดชีวิต แต่ยังปล่อยไวรัสได้นานถึง 6 สัปดาห์หลังหาย ช่วงนี้ห้ามให้เจอลูกแมวหรือแมวที่ยังไม่ได้วัคซีน
ลูกแมวเดินเซ ทรงตัวไม่ได้ตั้งแต่เกิด เกี่ยวกับไข้หัดแมวไหม
เป็นไปได้ ถ้าแม่แมวติดเชื้อระหว่างตั้งท้อง ไวรัสทำลายสมองส่วนซีรีเบลลัมของลูกที่กำลังพัฒนา เรียกว่า cerebellar hypoplasia ลูกแมวจะเดินเซ สั่น แต่คอร์เนลระบุว่าอาการไม่แย่ลงตามเวลา และหลายตัวปรับตัวใช้ชีวิตในบ้านได้ดี
แหล่งอ้างอิง
- Feline Panleukopenia | Cornell University College of Veterinary Medicine
- Feline Panleukopenia | Merck Veterinary Manual (Cat Owners)
