แมวอาเจียน สาเหตุและวิธีดูแล แยกก้อนขนกับโรคที่ต้องรีบรักษา

เจ้าของแมวเกือบทุกบ้านเคยเจอเสียงขย้อนกลางดึกและกองอาเจียนบนพรม คำถามแรกที่ควรถามคือเกิดกี่ครั้ง แมวยังกินและดื่มปกติไหม และมีอาการอื่นร่วมหรือเปล่า เพราะการอาเจียนเป็นอาการ ไม่ใช่โรค Merck Veterinary Manual ระบุว่าอาเจียนในแมวมีสาเหตุหลากหลายตั้งแต่โรคทางเดินอาหาร ไตหรือตับวาย ตับอ่อนอักเสบ ไปจนถึงสารพิษและสิ่งแปลกปลอม

อาเจียนต่างจากสำรองและไอ

Merck แยกอาเจียนออกจากการสำรอก การอาเจียนมักมีอาการนำ คือน้ำลายออกมาก กลืนน้ำลายถี่ ขย้อน และท้องเกร็ง ส่วนการสำรอกไม่ต้องออกแรง อาหารที่ออกมามักยังไม่ย่อยและอาจเป็นรูปทรงกระบอก

ลักษณะ	อาเจียน	สำรอก	ไอสำลักก้อนขน
อาการนำ	น้ำลายไหล กลืนถี่ ขย้อน ท้องเกร็ง	แทบไม่มี	ไอแห้ง ๆ ท่าหมอบคอยืด
สิ่งที่ออกมา	อาหารย่อยบางส่วน น้ำย่อย ฟองเหลืองหรือขาว	อาหารไม่ย่อย อาจเป็นแท่ง	ก้อนขนเป็นแท่งหรือไม่มีอะไรออก
ความถี่ที่ต้องห่วง	ซ้ำหรือต่อเนื่อง	บ่อยหรือมีไอหายใจลำบาก	ไอไม่หายหรือหายใจเสียงดัง

ถ้าไม่แน่ใจว่าเป็นแบบไหน ถ่ายวิดีโอสั้น ๆ และรูปสิ่งที่ออกมาไว้ให้สัตวแพทย์ดู

ตารางตัดสินใจอย่างเร็ว

สถานการณ์	ควรทำ
อาเจียนครั้งเดียว ร่าเริง กินน้ำ กินอาหารปกติ	สังเกต 24 ชั่วโมง
ขย้อนก้อนขนนาน ๆ ครั้ง แล้วปกติ	แปรงขนสม่ำเสมอ สังเกตความถี่
อาเจียนซ้ำหลายครั้งในวันเดียว	โทรหาสัตวแพทย์ในวันนั้น
อาเจียนบ่อยกว่าวันละหนึ่งถึงสองครั้ง หรือเป็นต่อเนื่องหลายวัน	นัดตรวจ
อาเจียนร่วมกับไม่กินเกิน 24 ชั่วโมง ซึม ปวดท้อง มีเลือด	ไปหาหมอทันที
เป็นลูกแมวหรือแมวสูงวัย อาเจียนซ้ำ	โทรหาหมอเร็วกว่าปกติ

ก้อนขน เป็นสาเหตุที่พบบ่อยแต่ไม่ควรโทษทุกครั้ง

Merck อธิบายว่าเมื่อแมวเลียตัวเอง จะกลืนขนที่หลุดเข้าไป ขนย่อยไม่ได้และจับกันเป็นก้อนในกระเพาะ แมวมักอาเจียนก้อนออกมา แต่บางครั้งก้อนค้างอยู่นานและแข็งเป็นก้อนหนา ระคายกระเพาะหรืออุดตันทางเดินอาหารได้ แมวขนยาวเสี่ยงมากกว่า

วิธีลดก้อนขน

• แปรงขนบ่อย ๆ เพื่อลดขนที่แมวกลืน
• ถ้าจำเป็น สัตวแพทย์อาจแนะนำยาหรืออาหารที่ช่วยให้ขนผ่านทางเดินอาหาร ห้ามซื้อน้ำมันแร่หรือยาระบายมาป้อนเอง เพราะปริมาณและวิธีให้ผิดพลาดแล้วอาจเป็นอันตราย
• บางสูตรอาหารและขนมออกแบบมาช่วยลดการเกิดก้อนขน
• ในกรณีรุนแรงอาจต้องผ่าตัดเอาออก

Merck ย้ำให้พบสัตวแพทย์ถ้าแมวขย้อนก้อนขนบ่อยหรืออาเจียนซ้ำ เพราะสาเหตุอาจร้ายแรงกว่าก้อนขน ถ้าแมวขนร่วงมากผิดปกติ ดูที่ แมวขนร่วง เพราะการเลียมากอาจมาจากผิวหนังหรือความเครียด

สาเหตุอื่นที่ต้องนึกถึง

จากรายการของ Merck และ Cornell สาเหตุที่พบได้มีดังนี้

• กินเร็วเกินไปหรือกินมากเกินไปในมื้อเดียว
• เปลี่ยนอาหารกะทันหัน หรือกินของไม่เหมาะ
• กินสิ่งแปลกปลอม เช่น เชือก ยางรัด ด้าย (อุดตันได้)
• สารพิษและพืชมีพิษ
• แพ้อาหารหรือการอักเสบของลำไส้
• ปรสิตภายใน ติดเชื้อ
• โรคไต ตับ ตับอ่อนอักเสบ ไทรอยด์ เบาหวาน
• เนื้องอก
• ผลข้างเคียงของยา

Cornell ระบุว่าตับไขมันสะสมพบร่วมกับโรคอื่น เช่น เบาหวาน ตับอ่อนอักเสบ ไทรอยด์สูง และโรคไต ซึ่งอาจเริ่มด้วยการเบื่ออาหารและอาเจียน นี่คือเหตุผลที่แมวอาเจียนซ้ำควรตรวจ ไม่ควรรอเป็นสัปดาห์

ทำอย่างไรที่บ้านเมื่ออาเจียนครั้งเดียว

Merck ให้หลักการว่าอาเจียนระยะสั้นที่ไม่มีอาการอื่น มักให้ระบบย่อยพักประมาณ 24 ชั่วโมง ห้ามงดน้ำเองเว้นแต่สัตวแพทย์ให้น้ำเกลือ เพราะขาดน้ำทำให้แย่ลง และถ้าอาเจียนหยุดแล้ว ค่อยให้น้ำทีละน้อย แล้วค่อยกลับไปกินอาหารช้า ๆ

เนื่องจาก Cornell เตือนว่าแมวที่ไม่กินเสี่ยงตับไขมันสะสม การงดอาหารเองในแมวจึงต้องระวัง ควรโทรถามสัตวแพทย์ก่อนงดอาหาร โดยเฉพาะแมวอ้วน ลูกแมว แมวสูงวัย และแมวที่มีโรคประจำตัว

ขั้นตอนปฏิบัติ

1. เก็บของที่แมวอาจกินซ้ำหรือเล่นอยู่ เช่น เชือก ยางรัด
2. เก็บชามอาหารชั่วคราวและตั้งชามน้ำสะอาดไว้ ดูว่าแมวดื่มได้โดยไม่อาเจียนหรือไม่
3. สังเกตและจดเวลา ความถี่ ลักษณะของอาเจียน
4. ถ่ายรูปอาเจียน โดยเฉพาะถ้ามีสีผิดปกติ
5. เมื่อแมวนิ่งและไม่อาเจียนแล้ว ให้อาหารจืดปริมาณน้อยตามที่สัตวแพทย์แนะนำ
6. ถ้าซ้ำหรือมีอาการอื่น โทรสัตวแพทย์ ไม่รอ

กินเร็วเกินไป ปัญหาที่แก้ได้ที่บ้าน

แมวที่กินเร็วแล้วอาเจียนทันทีหลังมื้อ ลองเปลี่ยนวิธีให้ก่อนคิดว่าเป็นโรค

• แบ่งอาหารเป็นมื้อเล็กหลายมื้อ
• ใช้ชามกันกลืนเร็ว หรือกระจายเม็ดบนถาดปากกว้าง
• ถ้ามีหลายตัว ให้แยกชามเพื่อลดการแย่งกิน
• เปลี่ยนอาหารอย่างช้า ๆ ใน 7 ถึง 10 วัน ดูตัวเลือกที่ อาหารแมวโต ยี่ห้อไหนดี
• ถ้าให้อาหารเปียก ให้ตักมื้อเล็กและไม่วางทิ้งนาน ดู อาหารแมวเปียก ยี่ห้อไหนดี

ถ้าแก้วิธีให้แล้วยังอาเจียนประจำ ต้องตรวจหาสาเหตุทางการแพทย์

สังเกตสีและลักษณะของอาเจียน

ลักษณะ	อาจหมายถึง	ที่ควรทำ
ก้อนขนปนอาหาร	ก้อนขนหรืออาหารที่ย่อยบางส่วน	ถ้านาน ๆ ครั้งให้สังเกต
ฟองขาวหรือเหลืองใส	น้ำย่อยตอนท้องว่าง หรือระคายกระเพาะ	ถ้าซ้ำ ให้ปรึกษาสัตวแพทย์
สีเขียวหรือเหลืองเข้ม	น้ำดี	ถ้าซ้ำ ให้ตรวจ
มีเลือดสดหรือคล้ายกากกาแฟ	เลือดออกในระบบทางเดินอาหาร	ฉุกเฉิน ไปหาหมอทันที
เห็นเชือก พลาสติก ด้าย	สิ่งแปลกปลอม	ไปหาหมอทันที
กลิ่นเหม็นแรงมาก	โรคไตหรือการอุดตันบางชนิด	ตรวจ

ตารางนี้ช่วยสังเกตเบื้องต้นเท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัย และสีเดียวไม่ได้บอกโรคแน่ชัด

ถ้าอาเจียนพร้อมท้องเสียหรือไม่กิน

ถ้ามีท้องเสียร่วม ดูที่ แมวท้องเสีย ส่วนแมวที่ไม่กินอาหาร ไม่ว่าจะอาเจียนด้วยหรือไม่ ให้ใช้เกณฑ์เวลาที่ แมวไม่กินอาหาร เพราะ Cornell ระบุว่าแมวที่ไม่กินอาหารเสี่ยงตับไขมันสะสมซึ่งอาจถึงชีวิตถ้าไม่ได้รับการแก้ไขทัน และอาการเหลืองที่หูหรือเหงือกเป็นสัญญาณที่ต้องพาไปหาหมอทันที

จดบันทึกอาเจียน 7 วันก่อนไปหาหมอ

แมวที่อาเจียนเป็นพัก ๆ มักไม่อาเจียนให้หมอเห็นในห้องตรวจ ข้อมูลที่เจ้าของจดไว้จึงช่วยหมอได้มากกว่าคำว่า "อ้วกบ่อยค่ะ" ลองจดแบบนี้ทุกครั้งที่เจอ อย่างน้อยหนึ่งสัปดาห์

วันที่ เวลา	ห่างจากมื้ออาหารกี่นาที	สิ่งที่ออกมา	หลังอาเจียนแมวทำอะไร
จันทร์ 06.10	ท้องว่าง ยังไม่ได้กิน	ฟองเหลืองใส	กินข้าวเช้าปกติ
พุธ 19.40	5 นาทีหลังกินเม็ด	เม็ดอาหารเกือบไม่ย่อย	กลับไปกินซ้ำ
ศุกร์ 23.00	ไม่แน่ใจ	ก้อนขนยาวราว 3 ซม.	นอนต่อ ร่าเริงตอนเช้า

จากตัวอย่างนี้จะเห็นรูปแบบได้สามแบบในสัปดาห์เดียว ฟองเหลืองตอนเช้ามืดชี้ไปทางท้องว่างนานเกินไป ลองเพิ่มมื้อเล็กก่อนนอนแล้วดูว่าหายไหม เม็ดที่ออกมาภายในไม่กี่นาทีชี้ไปทางกินเร็ว ส่วนก้อนขนนาน ๆ ครั้งเป็นเรื่องที่แปรงขนช่วยได้ ถ้าแก้ตามแล้วรูปแบบยังเหมือนเดิมหลังสองสัปดาห์ หรือความถี่ค่อย ๆ เพิ่มขึ้น ให้เอาบันทึกนี้ไปให้สัตวแพทย์ดูพร้อมน้ำหนักตัวล่าสุด

สิ่งที่ควรจดเพิ่มนอกจากตาราง ได้แก่ ยี่ห้อและสูตรอาหาร ขนมที่ให้ ยาหรืออาหารเสริมที่กินอยู่ ปริมาณน้ำที่ดื่มต่อวันโดยประมาณ (แมวที่จู่ ๆ ดื่มน้ำมากขึ้นชัดเจนมักต้องตรวจไตหรือเบาหวาน) และจำนวนก้อนปัสสาวะในกระบะทราย ถ้าก้อนใหญ่ขึ้นหรือมากขึ้นกว่าเดิม บอกหมอด้วย

อาเจียนเรื้อรัง สัตวแพทย์มักตรวจอะไรบ้าง

Merck ระบุว่าแมวที่อาเจียนเรื้อรังหรือบ่อยต้องหาสาเหตุอย่างละเอียด ขั้นตอนจริงในคลินิกจะไล่จากการตรวจที่ไม่เจ็บตัวไปหาการตรวจที่ลึกขึ้น เจ้าของจะได้รู้ล่วงหน้าว่าหมอกำลังมองหาอะไร และเตรียมงบได้

ลำดับ	การตรวจ	หมอดูอะไร
1	ซักประวัติ ชั่งน้ำหนัก คลำท้อง ดูเหงือก	ขาดน้ำ ปวดท้อง ก้อนในท้อง ดีซ่าน
2	ตรวจเลือด (ค่าไต ค่าตับ น้ำตาล ความเข้มข้นเลือด)	โรคไต ตับ เบาหวาน การอักเสบ
3	ตรวจฮอร์โมนไทรอยด์ ในแมวสูงวัย	ไทรอยด์เป็นพิษ ซึ่งทำให้อาเจียนและผอมทั้งที่กินเก่ง
4	ตรวจปัสสาวะและอุจจาระ	การทำงานของไต พยาธิ
5	เอกซเรย์ อัลตราซาวด์ช่องท้อง	สิ่งแปลกปลอม ลำไส้อุดตัน ผนังลำไส้หนา ตับอ่อน
6	ส่องกล้องหรือตัดชิ้นเนื้อ	ลำไส้อักเสบเรื้อรังกับมะเร็งลำไส้บางชนิด ซึ่งแยกกันด้วยภาพอย่างเดียวไม่ได้

แมวหลายตัวจบที่ขั้นที่ 2 ถึง 5 แล้วได้คำตอบ ถ้าผลทุกอย่างปกติ หมอมักแนะนำลองอาหารสูตรโปรตีนใหม่หรือโปรตีนย่อยสลาย (hydrolyzed) ต่อเนื่องหลายสัปดาห์ เพื่อดูว่าเป็นการแพ้อาหารหรือลำไส้ไวต่ออาหารหรือเปล่า ระหว่างทดลองต้องงดขนมและอาหารคนทุกชนิด ไม่อย่างนั้นผลจะอ่านไม่ออก

ป้องกันและลดความเสี่ยง

• แปรงขนสม่ำเสมอ โดยเฉพาะแมวขนยาว
• แบ่งมื้อเล็กหลายมื้อสำหรับแมวที่กินเร็ว
• เปลี่ยนอาหารช้า ๆ
• เก็บเชือก ยางรัด ด้าย และของเล่นชิ้นเล็กให้พ้นมือ ดูของเล่นที่ปลอดภัยที่ ของเล่นแมว
• เก็บอาหารและพืชมีพิษให้พ้นมือ ดู แมวกินอะไรไม่ได้
• ตรวจสุขภาพประจำปี และตรวจเลือดตามที่แนะนำสำหรับแมวสูงวัย
• จดน้ำหนักเป็นประจำ ถ้าน้ำหนักลดเงียบ ๆ ให้ตรวจ

สัญญาณอื่นที่บอกว่าแมวป่วยดูที่ สัญญาณแมวป่วย

พาแมวไปหาหมอทันทีถ้า

• อาเจียนซ้ำหลายครั้ง หรือบ่อยกว่าวันละหนึ่งถึงสองครั้ง
• อาเจียนเป็นเลือดหรือสีคล้ายกากกาแฟ
• ซึม อ่อนแรง ซ่อนตัว
• ไม่กินเกิน 24 ชั่วโมง
• ปวดท้อง ร้องเมื่อจับ ท้องบวมตึง
• ตาหรือเหงือกเหลือง
• ขาดน้ำ ผิวหลังคอเด้งกลับช้า
• สงสัยว่ากินสารพิษ เชือก ด้าย หรือสิ่งแปลกปลอม
• พยายามอาเจียนแต่ไม่มีอะไรออก
• เป็นลูกแมว แมวสูงวัย หรือมีโรคประจำตัว