แมวเป็นพยาธิ อาการเป็นยังไง ดูจากอึ อ้วก และตัวแมว

อาการของแมวที่เป็นพยาธิมักไม่เฉพาะเจาะจง เห็นได้ตั้งแต่ท้องเสีย อาเจียน ท้องป่องทั้งที่ตัวผอม ขนหยาบไม่เงา กินเก่งแต่ไม่อ้วน ไปจนถึงเห็นตัวพยาธิหรือปล้องคล้ายเม็ดข้าวในอึ แต่แมวโตจำนวนมากมีพยาธิโดยไม่แสดงอะไรเลย ตามข้อมูลของ Cornell Feline Health Center ความชุกของพยาธิในทางเดินอาหารสูงได้ถึง 45 เปอร์เซ็นต์ในแมวบางกลุ่ม ส่วนพยาธิตัวกลมอย่างเดียวพบได้ 25 ถึง 75 เปอร์เซ็นต์ และพบมากในลูกแมว

ข้อมูลด้านล่างช่วยให้เจ้าของเดาได้ใกล้เคียงว่าน่าจะเป็นพยาธิกลุ่มไหน เพื่อเล่าให้หมอฟังได้ตรง ส่วนการถ่ายพยาธิตามวัยและความถี่แยกไว้ในเรื่องถ่ายพยาธิแมว

สิ่งที่เห็นได้ด้วยตาเปล่า

เริ่มจากสิ่งที่เจ้าของเจอจริงในบ้าน

สิ่งที่เห็น	น่าจะเป็น	ควรทำ
ตัวยาวสีขาวขดคล้ายเส้นสปาเกตตี ยาวหลายเซนติเมตร ในอึหรืออ้วก	พยาธิตัวกลม	เก็บตัวอย่าง พบหมอภายในไม่กี่วัน ถ้าเป็นลูกแมวให้เร็วขึ้น
ปล้องสีขาวเล็กเท่าเม็ดข้าวสาร ขยับได้ หรือแห้งเหมือนเมล็ดงาติดขนรอบก้น	พยาธิตืด	พบหมอ และเริ่มกำจัดหมัดทั้งบ้าน
อึดำเหนียวเหมือนน้ำมันดิน เหงือกซีด	พยาธิปากขอที่ทำให้เสียเลือด	พบหมอวันนี้
ท้องเสียเป็นมูก กลิ่นเหม็นมาก เป็นๆ หายๆ แต่ไม่เห็นตัวอะไร	จิอาร์เดีย หรือคอกซิเดีย	เก็บอึสดไปตรวจ
อาเจียนเรื้อรัง น้ำหนักลด กินน้อย	พยาธิในกระเพาะ (พบน้อย) หรือโรคอื่น	ให้หมอตรวจหาสาเหตุ

ทุกแถวในตารางยังต้องยืนยันด้วยการตรวจของหมอ เพราะท้องเสียและอาเจียนมีสาเหตุอื่นอีกมาก ถ้าน้องท้องเสียโดยไม่เห็นพยาธิ อ่านการไล่สาเหตุได้ที่แมวท้องเสีย

พยาธิตัวกลม: ตัวที่เจอบ่อยที่สุด

Cornell อธิบายว่าแมวติดพยาธิตัวกลมได้จากการกินไข่ที่ปนอยู่ในดินหรืออึ หรือกินหนูที่มีตัวอ่อน และลูกแมวรับพยาธิชนิด Toxocara cati ผ่านน้ำนมแม่ได้ นี่คือเหตุผลที่ลูกแมวอายุไม่กี่สัปดาห์ซึ่งยังไม่เคยออกนอกบ้านก็มีพยาธิได้

อาการที่ Cornell ระบุ ได้แก่ อาเจียน ท้องเสีย ท้องผูก และเบื่ออาหาร ถ้าปล่อยไว้ ลูกแมวอาจมีภาวะโลหิตจางรุนแรงถึงชีวิต และในกรณีพบน้อยมากคือลำไส้หรือกระเพาะทะลุ

ภาพที่เจ้าของเล่าบ่อยในลูกแมวคือ

• ท้องกลมป่องแต่สันหลังและสะโพกเห็นกระดูก
• กินแล้วอ้วก บางทีมีตัวพยาธิขดออกมาด้วย
• ขนแห้ง ตั้งชันเป็นกระจุก
• น้ำหนักขึ้นช้ากว่าพี่น้องในครอกเดียวกัน

ถ้าเลี้ยงลูกแมวเล็ก ชั่งน้ำหนักทุก 2 ถึง 3 วันด้วยตาชั่งครัว ลูกแมวที่น้ำหนักนิ่งหรือลดลงต้องให้หมอดู ลูกแมวสุขภาพดีควรมีน้ำหนักเพิ่มขึ้นต่อเนื่องทุกสัปดาห์ ไม่ใช่ขึ้นๆ ลงๆ

พยาธิตืด: ปล้องคล้ายเม็ดข้าวกับหมัดที่มองไม่เห็น

Cornell ระบุว่าแมวติดพยาธิตืดจากการกลืนหมัดที่มีตัวอ่อนระหว่างเลียขน หรือจากการกินหนู พยาธิตืดแทบไม่ทำให้ป่วยหนัก แต่เจ้าของจะเห็นปล้องสีขาวคล้ายเม็ดข้าวที่ขนรอบก้น บนที่นอน หรือในอึ บางตัวนั่งถูก้นกับพื้นเพราะคัน

จุดที่ทำให้เจ้าของหงุดหงิดคือ "ถ่ายแล้วกลับมาอีก" Cornell บอกตรงๆ ว่ายาสมัยใหม่ได้ผลดี แต่การติดซ้ำพบบ่อย และวิธีป้องกันคือคุมหมัดและหนู ถ้าบ้านยังมีหมัด แมวจะกลืนตัวอ่อนเข้าไปใหม่ภายในไม่กี่สัปดาห์ วิธีไล่หมัดทั้งตัวแมวและบ้านอยู่ในเรื่องหมัดแมว

Cornell ยังบอกว่าการตรวจอึด้วยกล้องจุลทรรศน์อาจไม่เจอพยาธิตืด เพราะไข่ออกมาอยู่ในปล้อง การเห็นปล้องด้วยตาจึงเป็นข้อมูลสำคัญ ถ่ายรูปหรือเก็บใส่ถุงไปให้หมอดู จุดที่ควรมองหาคือขนใต้หาง ผ้าปูที่นอนที่น้องชอบนอน และขอบกระบะทราย ปล้องสดจะขาวนุ่มและยืดหดได้ ส่วนปล้องที่แห้งแล้วจะเหลืองแข็งคล้ายเมล็ดงา ทั้งสองแบบบอกเรื่องเดียวกัน

พยาธิปากขอ: ตัวเล็กแต่ดูดเลือด

พยาธิปากขอตัวเล็กมากจนมักไม่เห็นในอึ Cornell อธิบายว่าตัวอ่อนเข้าตัวแมวได้ทั้งการไชผ่านผิวหนังและการกลืน แล้วเดินทางผ่านปอดไปลำไส้ ถ้าติดน้อยจะมีท้องเสียและน้ำหนักลด ถ้าติดมากจะเสียเลือดจากลำไส้จนโลหิตจาง และอึเป็นสีดำเหนียว

เช็กโลหิตจางที่บ้านง่ายๆ คือเปิดริมฝีปากดูเหงือก เหงือกปกติเป็นสีชมพู ถ้าเป็นสีชมพูซีดหรือขาว ร่วมกับหายใจเร็วและเพลีย ให้พบหมอในวันเดียวกัน

แมวที่เดินบนดินชื้น เช่น สวนหลังบ้านหรือใต้ถุนบ้าน เสี่ยงมากกว่าแมวในคอนโด Cornell แนะนำให้ตักอึออกจากกระบะทุกวันและรักษาความสะอาดสม่ำเสมอ ซึ่งช่วยตัดวงจรได้มาก

โปรโตซัว: ตัวจิ๋วที่ทำให้ท้องเสียได้

กลุ่มนี้เป็นสิ่งมีชีวิตเซลล์เดียว มองด้วยตาเปล่าไม่เห็น คลินิกในไทยมักพูดรวมกันว่า "พยาธิ" และตรวจไปพร้อมกันในการตรวจอึครั้งเดียว

จิอาร์เดีย

Cornell ระบุว่าพบน้อยกว่า 5 เปอร์เซ็นต์ในแมวโดยรวม แต่พบมากกว่าในบ้านที่มีแมวหลายตัว ฟาร์ม และแมวอายุต่ำกว่า 1 ปี แมวส่วนใหญ่ไม่มีอาการ ถ้ามีจะเป็นท้องเสียแบบเฉียบพลันหรือเรื้อรัง โดยอาการเริ่มราว 5 ถึง 16 วันหลังติด และเพราะเชื้อถูกปล่อยออกมาเป็นช่วงๆ อาจต้องตรวจหลายตัวอย่าง

คอกซิเดีย (ไอโซสปอรา)

Cornell บอกว่าแมวแทบทุกตัวเคยสัมผัสเชื้อนี้ในชีวิต แมวโตมักไม่เป็นอะไร แต่ลูกแมวอาจท้องเสียเป็นมูก อาเจียน และกินน้อย เชื้อในอึกลายเป็นระยะติดต่อได้ภายใน 6 ชั่วโมง การตักอึเร็วจึงมีผลจริง

ตรวจอะไร และเตรียมตัวอย่างอย่างไร

การตรวจหลักคือส่องหาไข่หรือตัวอ่อนในอึด้วยกล้องจุลทรรศน์ หลายคลินิกมีชุดตรวจจิอาร์เดียเพิ่มเติม วิธีเก็บอึให้ได้ผลดี

1. เก็บอึที่ถ่ายใหม่ ไม่เกินไม่กี่ชั่วโมง ปริมาณเท่าปลายนิ้วโป้งก็พอ
2. เลือกส่วนที่ไม่คลุกทรายมาก ใส่ถุงซิปหรือกล่องฝาปิด
3. ถ้าส่งไม่ทัน เก็บในตู้เย็นช่องธรรมดา ไม่แช่แข็ง
4. ถ้าเห็นปล้องหรือตัวพยาธิ แยกใส่อีกถุงหนึ่ง
5. จดว่าท้องเสียมากี่วัน วันละกี่ครั้ง และมีเลือดหรือมูกไหม

กลุ่ม	ตรวจอึด้วยกล้องเจอง่ายไหม
พยาธิตัวกลม	เจอไข่ได้
พยาธิปากขอ	Cornell ระบุว่าวินิจฉัยได้ไม่ยาก
พยาธิตืด	หลุดบ่อย ต้องอาศัยการเห็นปล้อง
จิอาร์เดีย	อาจต้องตรวจหลายครั้ง หรือใช้ชุดตรวจเฉพาะ
คอกซิเดีย	เจอซีสต์ในอึ

แมวที่เพิ่งรับเข้าบ้าน ต้องดูอะไรเป็นพิเศษ

ลูกแมวที่เก็บมาจากข้างถนน แมวจากบ้านที่เลี้ยงหลายตัว และแมวโตที่เคยใช้ชีวิตนอกบ้าน คือกลุ่มที่มีพยาธิบ่อยที่สุด ช่วงสองสามสัปดาห์แรกเป็นช่วงที่ควรสังเกตใกล้ชิด

ช่วงเวลา	สิ่งที่ทำ
วันแรก	ชั่งน้ำหนัก ดูเหงือก หวีขนหาหมัดและขี้หมัดสีดำ ดูรอบก้นหาปล้องพยาธิ
ภายในสัปดาห์แรก	พาไปตรวจสุขภาพพร้อมอึสด ให้หมอวางแผนถ่ายพยาธิและวัคซีน
สัปดาห์ที่ 1 ถึง 3	แยกกระบะทรายและชามอาหารจากแมวเดิมในบ้าน ตักอึทุกวัน
ทุกวัน	จดลักษณะอึ ความอยากอาหาร และน้ำหนักทุก 2 ถึง 3 วันถ้าเป็นลูกแมว
ตามนัดหมอ	ตรวจอึซ้ำหรือถ่ายพยาธิรอบถัดไป

การแยกกระบะในช่วงแรกช่วยได้มาก เพราะไข่พยาธิตัวกลมและคอกซิเดียติดต่อผ่านอึ ถ้าแมวใหม่กับแมวเดิมใช้กระบะเดียวกันตั้งแต่วันแรก หมออาจต้องรักษาทั้งบ้านแทนที่จะรักษาตัวเดียว ถ้าเป็นการเลี้ยงแมวครั้งแรก รายการของที่ต้องเตรียมอยู่ในเรื่องเลี้ยงแมวครั้งแรก

พยาธิแมวติดคนได้ไหม

ได้บางชนิด และกลุ่มที่ต้องระวังคือเด็กเล็ก

CDC อธิบายว่าคนติดโรคท็อกโซคาริเอซิสเมื่อไข่พยาธิตัวกลมจากอึหมาแมวเข้าปาก ผ่านดินที่ปนเปื้อนหรือมือที่ไม่ได้ล้าง และโรคนี้ไม่ติดจากคนสู่คน Cornell เสริมว่าตัวอ่อน Toxocara ในคนอาจไปทำลายอวัยวะหรือดวงตา ซึ่งพบน้อยแต่ร้ายแรง โดยเฉพาะในเด็ก ส่วนตัวอ่อนพยาธิปากขอทำให้เกิดรอยนูนคันเป็นทางคดเคี้ยวบนผิวหนังของคนที่เดินเท้าเปล่าบนดินปนเปื้อน

วิธีป้องกันตามคำแนะนำของ CDC ใช้ได้ทันที

• ให้สัตวแพทย์ตรวจและถ่ายพยาธิแมว โดยเฉพาะลูกแมวและแมวที่ออกนอกบ้าน
• ล้างมือด้วยสบู่หลังจับสัตว์ หลังทำสวน และก่อนเตรียมอาหาร
• เก็บอึทันที ใส่ถุงทิ้งถังขยะ แล้วล้างมือ
• สอนเด็กว่ากินดินเป็นอันตราย และปิดกระบะทรายเด็กเล่นเมื่อไม่ใช้

ส่วนคอกซิเดียของแมว Cornell ระบุว่าไม่ทำให้คนป่วย และพยาธิในกระเพาะของแมวทั้งสองชนิดก็ไม่ก่อโรคในคน

พาไปหาหมอทันทีถ้า

• ลูกแมวซึม ไม่กิน ตัวเย็น หรือเหงือกซีด
• อึดำเหนียว หรือมีเลือดสดปนมาก
• อาเจียนหรือท้องเสียเกิน 24 ชั่วโมงในลูกแมว หรือเกิน 2 วันในแมวโต
• ท้องป่องแข็งร่วมกับเจ็บเวลาจับ
• ถ่ายพยาธิไปแล้วแต่ยังเห็นตัวหรือปล้องหลังผ่านไป 2 ถึง 3 สัปดาห์

Cornell ย้ำว่ายาถ่ายพยาธิควรใช้ตามที่สัตวแพทย์สั่งและทำตามวิธีใช้อย่างเคร่งครัด เมื่อไปพบหมอ ให้นำตัวอย่างอึ รูปถ่าย และชื่อยาที่เคยให้ครั้งล่าสุดพร้อมวันที่ไปด้วย ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้หมอเลือกยาที่ครอบคลุมพยาธิกลุ่มที่น่าจะเป็นได้ตั้งแต่ครั้งแรก ถ้าน้องอาเจียนเป็นอาการเด่น อ่านการแยกสาเหตุเพิ่มที่แมวอาเจียน