แมวท้องเสีย ดูแลอย่างไร คู่มือฉบับเข้าใจง่ายสำหรับเจ้าของสัตว์เลี้ยง

แมวท้องเสียครั้งสองครั้งหลังเปลี่ยนอาหารหรือเพิ่งผ่านเรื่องเครียด มักดีขึ้นเองภายในหนึ่งถึงสองวัน แต่ถ้าถ่ายเหลวเกินสองวัน มีเลือดปน หรือแมวเริ่มซึมไม่กินข้าว ต้องพาไปหาสัตวแพทย์ นอกจากความเหลวของอุจจาระ ตัวตัดสินคือพฤติกรรมของแมวทั้งตัวว่าร่าเริง กิน และดื่มน้ำตามปกติหรือเปล่า

เปิดกระบะทรายดูก่อน อุจจาระบอกอะไรได้บ้าง

คนเลี้ยงแมวหลายบ้านเก็บทรายทุกวันอยู่แล้ว วันที่แมวท้องเสียจึงเป็นวันที่ควรมองก้อนในกระบะให้ละเอียดกว่าเดิม เพราะลักษณะอุจจาระช่วยให้หมอแยกได้ว่าปัญหาอยู่ที่ลำไส้เล็กหรือลำไส้ใหญ่ ซึ่งสาเหตุและแนวทางตรวจต่างกัน

สิ่งที่เห็น	มักชี้ไปทาง	ควรทำ
ปริมาณมาก เหลวเป็นน้ำ ถ่ายไม่บ่อยนัก	ลำไส้เล็ก อาหาร การดูดซึม	จดจำนวนครั้ง ดูว่าน้ำหนักลดไหม
ปริมาณน้อย ถ่ายถี่ เบ่ง มีมูก	ลำไส้ใหญ่ อักเสบ พยาธิ ความเครียด	ถ่ายรูป เก็บตัวอย่างไปให้หมอ
มีเลือดสดเป็นเส้นปลายอุจจาระ	ลำไส้ใหญ่ส่วนปลาย	พบสัตวแพทย์ภายในวัน
สีดำเหนียวเหมือนน้ำมันดิน	เลือดจากส่วนบนของทางเดินอาหาร	ไปทันที
มีตัวหรือเม็ดคล้ายเมล็ดข้าวติดบริเวณก้น	พยาธิตัวตืดจากหมัด หรือพยาธิอื่น	นำตัวอย่างไปให้หมอ
เหลวสลับแข็งหลายวัน	ลำไส้ไวต่ออาหาร หรือโรคเรื้อรัง	นัดตรวจ ไม่ต้องรอให้หนักขึ้น

ตามข้อมูลของศูนย์สุขภาพแมว มหาวิทยาลัยคอร์เนลล์ อุจจาระเหลวที่เกิดจากลำไส้บีบตัวเร็ว ทำให้แมวดูดซึมสารอาหาร น้ำ และเกลือแร่ได้ไม่ทัน บางครั้งสีออกเทาหรือเหลือง กลิ่นเหม็นผิดปกติ ถ้าเลี้ยงแมวหลายตัวในกระบะเดียวกัน ให้สังเกตว่าตัวไหนเป็น เพราะบางครั้งเจ้าของเข้าใจผิดว่าตัวที่กินดีอยู่เป็นตัวที่ท้องเสีย

ถ่ายรูปและเก็บตัวอย่างอย่างไร

หมอมักขอดูตัวอย่างอุจจาระสด จึงควรเตรียมก่อนไป

1. ใช้ถุงซิปหรือภาชนะสะอาดเก็บอุจจาระล่าสุดประมาณปลายนิ้วโป้ง ไม่ต้องเก็บทั้งกอง
2. เก็บให้เร็ว ไม่ปนทราย และเก็บเข้าตู้เย็นช่องธรรมดาถ้ายังไม่ได้ไป
3. ถ่ายรูปไว้เพื่อให้หมอเห็นสีและเนื้ออุจจาระตอนสด เพราะผ่านไปครึ่งวันลักษณะจะเปลี่ยน
4. จดเวลาที่ถ่ายแต่ละครั้ง และอาหารที่กินใน 2-3 วันก่อนหน้า

เปลี่ยนอาหารเร็วเกินไป เป็นสาเหตุที่เจอบ่อยที่สุดในบ้าน

เหตุที่ตรวจสอบง่ายที่สุดคือเรื่องอาหาร ศูนย์สุขภาพแมวคอร์เนลล์ระบุว่าการเปลี่ยนอาหารกะทันหันทำให้ถ่ายเหลวได้สองสามวัน เช่นเดียวกับความเครียดอย่างการนั่งรถไกลหรือการพักที่คลินิก ส่วนลูกแมวอาจท้องเสียได้เมื่อระบบย่อยกำลังปรับตัวกับอาหารแข็ง

สิ่งที่เจอบ่อยในบ้านเรามีหลายแบบ

• เปลี่ยนยี่ห้อหรือสูตรโปรตีนทันทีเพราะของหมด
• ให้ขนมใหม่ติดกันหลายชิ้น โดยเฉพาะขนมเปียกและนม
• แมวแอบกินอาหารหมาหรือเศษอาหารของคน
• อาหารเปียกที่เปิดแล้วทิ้งไว้ในอากาศร้อนเกินสองสามชั่วโมง
• น้ำในชามไม่สะอาด หรือแมวไปดื่มน้ำนอกบ้าน

เรื่องนมวัวมีความเชื่อผิดค่อนข้างเยอะ แมวโตจำนวนมากย่อยน้ำตาลนมไม่ดี การให้นมคนหรือนมวัวจึงทำให้ท้องเสียได้ ถ้าอยากให้ของพิเศษ ควรเป็นอาหารเปียกสำหรับแมวในปริมาณน้อย

ถ้าต้องเปลี่ยนอาหารจริง ให้ค่อยๆ ผสมอาหารใหม่ประมาณหนึ่งในสี่ของมื้อในสองสามวันแรก แล้วเพิ่มเป็นครึ่งหนึ่ง สามในสี่ และเปลี่ยนทั้งหมดภายในราวหนึ่งสัปดาห์ถึงสิบวัน ถ้าแมวเริ่มถ่ายเหลวระหว่างทาง ให้หยุดที่สัดส่วนเดิมไว้ก่อน เรื่องการเลือกอาหารที่ย่อยง่ายสำหรับบ้านที่มีแมวลำไส้ไว อ่านต่อได้ที่ วิธีเลือกอาหารแมว

ท้องเสียที่ไม่ได้มาจากอาหาร

เมื่อตัดเรื่องอาหารออกแล้ว แมวโตมักมีปัญหาในทางเดินอาหารเอง ซึ่งส่วนใหญ่เป็นการอักเสบ การติดเชื้อ หรือเนื้องอก ตามที่ศูนย์คอร์เนลล์สรุปไว้ และตำราสัตวแพทย์เมอร์คเสริมว่าอาจเกี่ยวกับลำไส้ใหญ่อักเสบ โรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง ไวรัสโคโรนาในลำไส้ และการดูดซึมผิดปกติ

ส่วนที่เจ้าของมักไม่นึกถึงคือสาเหตุนอกลำไส้ เมื่อท้องเสียเป็นๆ หายๆ แมวอาจเป็นไทรอยด์เป็นพิษ โรคไต โรคตับ หรือภูมิคุ้มกันผิดปกติ แมวอายุเกิน 7 ปีที่ถ่ายเหลวเรื้อรังพร้อมน้ำหนักลดจึงควรตรวจเลือดทั้งชุด ไม่ควรลองเปลี่ยนอาหารไปเรื่อยๆ สำหรับโรคไต ดูภาพรวมได้ที่ โรคไตแมว อาการและการดูแล

พยาธิและหมัดเกี่ยวกันอย่างไร

ตำราเมอร์คระบุว่าปรสิตทำให้ลำไส้ใหญ่อักเสบได้ และสัตวแพทย์อาจสั่งยาถ่ายพยาธิเป็นส่วนหนึ่งของการรักษา แมวที่มีหมัดมักมีพยาธิตัวตืดด้วย เพราะกลืนหมัดขณะเลียขน การไล่หมัดจึงเป็นส่วนของการแก้ท้องเสียในบางตัว เรื่องนี้เขียนไว้ใน กำจัดหมัดแมว ทำอย่างไร

ท้องเสียกี่วันถึงควรไปหาหมอ

ศูนย์คอร์เนลล์ให้หลักไว้ว่า ถ้าท้องเสียเกินหนึ่งถึงสองวัน โดยเฉพาะเมื่อมีอาการอื่นอย่างกินน้อย ซึม หรืออาเจียน ควรพบสัตวแพทย์โดยเร็ว หลักทั่วไปที่ใช้ในบ้านคือแบ่งตามความเสี่ยงของแมวแต่ละกลุ่ม

กลุ่ม	ท้องเสียแบบไหนที่ไม่ควรรอ
แมวโตสุขภาพดี	เกิน 2 วัน หรือซึม ไม่กิน อาเจียนซ้ำ
ลูกแมวอายุไม่เกิน 6 เดือน	ตั้งแต่เริ่มท้องเสียพร้อมซึมหรือกินลดลง
แมวสูงวัยหรือมีโรคประจำตัว	ภายในวันเดียวกัน แม้ยังกินได้
แมวที่ถ่ายมีเลือด	พบหมอภายในวัน หากสีดำเหนียวให้ไปทันที
แมวไม่ได้ดื่มน้ำ เหงือกแห้ง	ไปทันที เสี่ยงขาดน้ำ

ทดสอบการขาดน้ำง่ายๆ ที่บ้านได้ด้วยการจับหนังบริเวณหลังคอยกขึ้นเบาๆ แล้วปล่อย ถ้าผิวคืนตัวช้ากว่าปกติหรือเหงือกแห้งเหนียว แปลว่าแมวเสียน้ำไปมาก เรื่องนี้ไม่ควรรอดูอาการต่อ

ระหว่างรอ ที่บ้านทำอะไรได้บ้าง

เป้าหมายคือไม่ให้แมวเสียน้ำเพิ่ม และไม่ทำให้ลำไส้ทำงานหนัก

• วางน้ำสะอาดหลายจุด เปลี่ยนน้ำทุกวัน บางตัวชอบน้ำพุมากกว่าชาม
• ให้อาหารเปียกที่เคยกินอยู่เดิมแบบมื้อเล็กหลายมื้อ แทนมื้อใหญ่มื้อเดียว
• งดขนม นม และของใหม่ทุกชนิดจนกว่าอุจจาระจะกลับเป็นก้อน
• รักษากระบะทรายให้สะอาด เพราะแมวที่ปวดท้องอาจเลี่ยงกระบะที่เลอะ
• แยกแมวป่วยออกจากแมวตัวอื่นไว้ก่อน ถ้าสงสัยติดต่อและล้างมือหลังเก็บอุจจาระ

ตำราเมอร์คกล่าวถึงการงดอาหาร 24-48 ชั่วโมงเป็นหนึ่งในแนวทางที่สัตวแพทย์ใช้ในบางกรณี แต่เป็นเรื่องที่ควรให้หมอเป็นคนตัดสินใจ ไม่ควรทำเองกับแมว โดยเฉพาะลูกแมวและแมวอ้วน เพราะแมวที่อดอาหารนานเสี่ยงตับมีไขมันสะสม

สิ่งที่ห้ามทำ

• ห้ามป้อนยาแก้ท้องเสียของคนหรือของสุนัข ศูนย์คอร์เนลล์เตือนว่ายาที่ซื้อได้เองบางชนิดเป็นอันตรายต่อแมว
• ห้ามกรอกน้ำเกลือหรือสารละลายที่ผสมเองลงปากแมวที่ซึม เสี่ยงสำลัก
• ห้ามให้ยาปฏิชีวนะที่เหลือจากครั้งก่อน
• ห้ามรอจนทรุดแล้วค่อยพา เพราะแมวซ่อนอาการเก่ง ดูเพิ่มที่ สัญญาณแมวป่วยที่ควรสังเกต

สิ่งที่หมอจะทำเมื่อพาไป

การตรวจมักเริ่มจากซักประวัติและตรวจร่างกาย ซึ่งหมอจะคลำท้อง ดูภาวะขาดน้ำ และวัดอุณหภูมิ หลังจากนั้นขึ้นกับอายุและความรุนแรง อาจตรวจอุจจาระหาพยาธิหรือเชื้อ ตรวจเลือด หรืออัลตราซาวด์ช่องท้อง กรณีสงสัยไวรัสในลูกแมวจะมีชุดตรวจเฉพาะ

ถ้าแมวขาดน้ำหรือซึม หมอมักให้สารน้ำทางหลอดเลือดและยาควบคุมอาการคลื่นไส้ ส่วนแมวที่ท้องเสียเรื้อรัง วิธีที่ใช้บ่อยคือทดลองเปลี่ยนเป็นอาหารโปรตีนชนิดใหม่ที่แมวไม่เคยกินตามที่ตำราเมอร์คกล่าวไว้ แต่ต้องทำภายใต้การดูแลของหมอ เพราะต้องงดขนมและอาหารอื่นทุกชนิดตลอดช่วงทดลอง

เตรียมข้อมูลไปให้พร้อมจะช่วยย่นเวลาตรวจมาก

1. เริ่มท้องเสียเมื่อไร และถ่ายกี่ครั้งต่อวัน
2. อาหาร ขนม และน้ำที่ให้ใน 3 วันที่ผ่านมา
3. วันที่ถ่ายพยาธิ ฉีดวัคซีน และกันหมัดครั้งล่าสุด
4. ยาหรือวิตามินที่ให้อยู่
5. แมวออกนอกบ้านหรือเจอแมวตัวอื่นไหม

บ้านที่เลี้ยงหลายตัว หาให้เจอก่อนว่าตัวไหนท้องเสีย

ปัญหาที่เจอบ่อยในบ้านแมวหลายตัวคือเห็นก้อนเหลวในกระบะแต่ไม่รู้ว่าของใคร วิธีที่ใช้ได้จริงมีไม่กี่อย่าง

1. ดูขนรอบก้นและโคนหางของทุกตัวในวันเดียวกัน ตัวที่ถ่ายเหลวมักมีคราบติดหรือเลียก้นบ่อยกว่าปกติ
2. แยกตัวที่สงสัยไว้ในห้องเล็กพร้อมกระบะทรายของตัวเอง น้ำ และอาหารเดิม สัก 12-24 ชั่วโมง แล้วดูว่ากระบะไหนมีก้อนเหลว
3. ถ้าแยกแล้วกระบะรวมยังมีก้อนเหลวอยู่ แปลว่ามีมากกว่าหนึ่งตัว ให้คิดถึงสาเหตุร่วม เช่น อาหารล็อตใหม่ พยาธิ หรือเชื้อที่ติดต่อกันได้
4. ล้างชามอาหารและน้ำแยกกันระหว่างนี้ และไม่ใช้ที่ตักทรายอันเดียวกันโดยไม่ล้าง

ถ้าทุกตัวในบ้านถ่ายเหลวพร้อมกันหลังเปิดถุงอาหารใหม่ ให้เก็บถุงและเลขล็อตไว้ก่อน อย่าเพิ่งทิ้ง เพราะหมออาจอยากรู้ว่าเป็นอาหารชนิดใด

ป้องกันไม่ให้เป็นซ้ำ

เรื่อง	แนวทางที่ใช้ได้จริง
เปลี่ยนอาหาร	ค่อยๆ ผสมใน 7-10 วัน ไม่เปลี่ยนพร้อมกับเหตุเครียดอื่น
ถ่ายพยาธิ	ตามตารางที่หมอวางให้ตามอายุและไลฟ์สไตล์ของแมว
กันหมัด	กันสม่ำเสมอทั้งบ้านที่เลี้ยงแมวในห้อง เพราะหมัดเข้ามากับคนหรือสุนัข
ความเครียด	เตรียมที่ซ่อนและกระบะทรายให้พอเมื่อย้ายบ้านหรือมีสัตว์ใหม่
วัคซีน	ฉีดตามกำหนดของหมอ โดยเฉพาะลูกแมว
ตรวจสุขภาพ	แมวอายุ 7 ปีขึ้นไปตรวจเลือดปีละครั้ง

พาไปหาหมอทันทีถ้า

• ถ่ายเป็นเลือดสด หรือสีดำเหนียว
• อาเจียนซ้ำร่วมกับท้องเสีย
• ซึม ไม่กิน หรือซ่อนตัวมากกว่าปกติ
• ท้องตึง ร้องเมื่อถูกคลำ
• ลูกแมวท้องเสียพร้อมไม่ยอมกิน
• เหงือกแห้ง ผิวคืนตัวช้า หรือตัวเย็น
• ท้องเสียเกิน 2 วัน หรือเป็นๆ หายๆ มาหลายสัปดาห์

ถ้าไม่แน่ใจว่าอาการของแมวอยู่ฝั่งไหน โทรบอกอาการกับคลินิกที่พาไปประจำและส่งรูปอุจจาระให้ดู ส่วนใหญ่จะตอบได้ว่าควรมาวันนี้หรือสังเกตต่อได้