อาหารเสริมสุนัขจำเป็นไหม เมื่อไรควรให้ และเมื่อไรเป็นแค่ค่าใช้จ่ายเพิ่ม

ถ้าน้องกินอาหารสำเร็จรูปที่ระบุว่า complete and balanced ตรงกับช่วงวัย โดยทั่วไปไม่จำเป็นต้องเสริมอะไรเพิ่ม Hill's ที่ทำอาหารสัตว์เองก็บอกไว้ว่า "ในกรณีส่วนใหญ่ ไม่จำเป็นต้องเสริมวิตามินและแร่ธาตุพื้นฐานเหล่านี้" ข้อยกเว้นมีจริง แต่เป็นเรื่องที่เกี่ยวกับโรค อาหารที่ทำเอง หรือสถานการณ์เฉพาะ ซึ่งสัตวแพทย์เป็นคนชี้ ไม่ใช่โฆษณาหรือเพื่อนในกลุ่มสุนัข

เช็กอาหารหลักก่อน ว่าครบสูตรจริงหรือเปล่า

คำถามแรกที่ควรถามตัวเองก่อนซื้ออะไรมาเสริมคือ อาหารหลักของน้องครบสูตรหรือไม่ ฉลากต้องระบุว่าเหมาะกับช่วงวัยใด เช่น สำหรับลูกสุนัข สุนัขโต หรือทุกช่วงวัย และเลือกชนิดที่ตรงกับน้ำหนักและขนาดตัว ดูแนวเลือกในอาหารสุนัขยี่ห้อที่เหมาะกับแต่ละกลุ่ม และเรื่องปริมาณที่ให้ต่อวันในการคำนวณปริมาณอาหารสุนัข

ข้อสังเกตที่ควรเช็กก่อนสรุปว่าน้องขาดอะไร

• ให้อาหารตามปริมาณบนถุงหรือเปล่า ถ้าลดปริมาณลงมากเพื่อคุมน้ำหนัก น้องอาจได้วิตามินน้อยลงตามไปด้วย
• ให้ขนมและอาหารคนเยอะจนอิ่มก่อนกินอาหารหลักไหม ตามที่พูดถึงในขนมสุนัขทำเอง ขนมเกินงบทำให้อาหารครบสูตรถูกแทนที่
• อาหารเก็บถูกวิธีหรือไม่ อาหารเม็ดที่เปิดถุงทิ้งไว้ในอากาศร้อนชื้นนานๆ ไขมันหืนและวิตามินบางตัวเสื่อม

ตารางความจำเป็นแยกตามสถานการณ์

สถานการณ์ของน้อง	ต้องเสริมไหม	ถามสัตวแพทย์เรื่องอะไร
กินอาหารสำเร็จรูปครบสูตร สุขภาพดี น้ำหนักปกติ	โดยทั่วไปไม่ต้อง	ไม่มีเรื่องเร่งด่วน ตรวจสุขภาพประจำปีตามปกติ
กินอาหารที่เจ้าของทำเอง	มักต้องปรับสูตร	ให้สัตวแพทย์หรือนักโภชนาการสัตว์ตรวจสูตรว่าได้แคลเซียม ฟอสฟอรัส และวิตามินครบหรือไม่
สูงวัยที่ข้อเริ่มไม่ดี	พิจารณาได้	เลือกโอเมก้า-3 หรืออาหารสูตรดูแลข้อ ก่อนผลิตภัณฑ์ข้อต่อรวมๆ
มีปัญหาลำไส้ ท้องเสียเรื้อรัง	อาจต้อง	สาเหตุที่แท้จริงก่อน Hill's ระบุว่าสัตวแพทย์อาจแนะนำเสริมในรายที่ระบบย่อยดูดซึมไม่ดี
กินยาประจำที่รบกวนการดูดซึมวิตามิน	อาจต้อง	Hill's ระบุกรณียาบางชนิดเป็นเหตุผลให้สัตวแพทย์พิจารณา
ลูกสุนัขพันธุ์ใหญ่	ห้ามเติมแคลเซียมหรือวิตามินเองโดยไม่ถามหมอ	อาหารสูตรลูกสุนัขพันธุ์ใหญ่ถูกคำนวณแคลเซียมไว้แล้ว ดูอาหารสุนัขพันธุ์ใหญ่
ฟื้นตัวหลังป่วยหรือผ่าตัด	ตามที่สัตวแพทย์สั่ง	ชนิด ปริมาณ และระยะเวลาที่ให้

วิตามินรวมและแร่ธาตุ ให้ซ้ำไม่ได้แปลว่าปลอดภัยกว่า

Hill's อธิบายว่าการเสริมทับอาหารครบสูตรเสี่ยงให้สารอาหารบางตัวเกินระดับบนที่ปลอดภัย ตัวอย่างที่ยกคือวิตามินดี ซึ่งช่วงที่ร่างกายต้องการกับช่วงที่เป็นพิษอยู่ใกล้กันมาก ถ้ายึดคติที่ว่าให้ไว้ก่อนไม่เสียหาย คติเดียวกันนี้เมื่อให้ซ้ำทุกวันกลับกลายเป็นความเสี่ยงสะสม

ภาพที่เห็นในคลินิกคือเจ้าของให้วิตามินรวมของคน แคลเซียมเม็ด และขนมเสริมกระดูกพร้อมกันหลายอย่าง โดยที่อาหารหลักก็ผสมสารเหล่านี้ไว้แล้ว ตัวเลขไม่ได้คำนวณรวมกันเลย วิธีที่ปลอดภัยคือเก็บรายการทุกอย่างที่น้องกินจริง รวมอาหารหลัก ขนม และของเสริม เขียนลงกระดาษหรือถ่ายรูปฉลาก แล้วถามสัตวแพทย์ว่าน้องได้อะไรเกินหรือไม่

อาหารที่ทำเองให้น้อง กลุ่มที่ต้องคิดเรื่องอาหารเสริมจริงจัง

เจ้าของที่ต้มอกไก่ผสมข้าวและผักให้น้องกินทุกมื้อมักเข้าใจว่าสดและสะอาดแล้วก็ครบ ความจริงคืออาหารแบบนี้ขาดสารอาหารได้หลายตัวถ้าไม่ได้คำนวณ ที่เห็นบ่อยคือแคลเซียมต่ำเมื่อเทียบกับฟอสฟอรัส และวิตามินบางตัวขาดเมื่อใช้เนื้อวัตถุดิบเพียงไม่กี่อย่าง เพราะอาหารสำเร็จรูปถูกออกแบบให้ครบตามเกณฑ์ ส่วนอาหารทำเองมักไม่ได้ออกแบบ

ทางที่ปลอดภัยมีสองทาง ทางแรกคือใช้อาหารสำเร็จรูปเป็นฐานแล้วใส่อาหารสดเป็นท็อปปิ้งไม่เกินสัดส่วนเล็กน้อยของแคลอรี ทางที่สองคือส่งสูตรจริงพร้อมปริมาณเป็นกรัมให้สัตวแพทย์หรือนักโภชนาการสัตว์ประเมิน แล้วให้ผู้เชี่ยวชาญบอกว่าขาดตัวไหนและควรเสริมด้วยอะไรเป็นปริมาณเท่าใด ห้ามเดาเองและห้ามใส่แคลเซียมเพิ่มตามความรู้สึก เพราะแคลเซียมเกินในลูกสุนัขกำลังโตก็เป็นปัญหาได้

ข้อต่อ กลุ่มที่คนถามมากที่สุด และหลักฐานไม่เท่ากัน

เจ้าของสุนัขสูงวัยมักถามถึงกลูโคซามีนและคอนดรอยติน VCA ระบุว่าแม้จะเป็นที่นิยมมาก งานวิจัยยังไม่พบประโยชน์ที่ชัดเจน คอนดรอยตินชนิดโมเลกุลต่ำดูเหมือนช่วยได้บางตัวแต่ไม่ใช่ทุกตัว การลองใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีส่วนผสมนี้อาจเป็นทางเลือก แต่ควรคาดหวังอย่างพอประมาณ

โอเมก้า-3 ชนิด EPA มีเหตุผลรองรับมากกว่าในบทความเดียวกัน VCA ระบุว่าอาหารสูตรดูแลข้อที่มี EPA สูงอาจช่วยควบคุมการอักเสบของข้อและยับยั้งเอนไซม์ที่ทำลายกระดูกอ่อน และมี EPA ในรูปของเหลวหรือแคปซูลด้วย แต่การศึกษาประโยชน์ด้านอื่นในสุนัขยังต้องการงานวิจัยเพิ่ม

ถ้าน้องเดินลุกลำบาก สิ่งที่ทำก่อนซื้ออะไรก็ตามคือพาไปให้สัตวแพทย์ตรวจว่าเป็นข้อเสื่อม โรคอื่น หรือเจ็บเพราะสาเหตุอื่น เพราะอาการเดินเจ็บมีหลายสาเหตุ น้องที่น้ำหนักเกินมักมีภาระที่ข้อมากขึ้น การคุมน้ำหนักจึงเป็นเรื่องที่ควรคุยกับสัตวแพทย์ควบคู่กันเสมอ เรื่องอาหารสูตรสำหรับวัยสูงอายุดูอาหารสุนัขสูงวัย

ปัญหาผิวหนังและท้อง เสริมก่อนหาสาเหตุไม่ได้ผล

ผิวคัน ขนร่วง หรือท้องเสียเรื้อรังเป็นอีกกลุ่มที่เจ้าของมักหาอาหารเสริมมาลองเอง ปัญหาคือสาเหตุมีหลายแบบ ทั้งเห็บหมัด เชื้อรา แพ้อาหาร แพ้สิ่งแวดล้อม หรือโรคภายใน การเสริมไปก่อนอาจบดบังอาการและทำให้การตรวจล่าช้า ควรให้สัตวแพทย์วินิจฉัยต้นเหตุก่อน ดูโรคผิวหนังในสุนัข และอาหารสุนัขสำหรับน้องที่แพ้ ถ้าน้องท้องเสียจากเปลี่ยนอาหาร ดูวิธีเปลี่ยนอาหารสุนัขไม่ให้ท้องเสีย ก่อนไปซื้อโปรไบโอติก

ทำไมคุณภาพของอาหารเสริมต่างกันมาก

Finno จากคณะสัตวแพทยศาสตร์ UC Davis อธิบายไว้ในวารสาร Nutrition Today ว่าอาหารเสริมสำหรับสัตว์เลี้ยงไม่อยู่ภายใต้กฎหมายอาหารเสริมของคน (DSHEA) จึงถูกควบคุมน้อยกว่า ไม่มีระบบติดตามมาตรฐานเดียวกัน และไม่มีกลไกที่บังคับให้ผู้ผลิตรับผิดชอบฉลากของส่วนผสมใหม่ ตราคุณภาพของ NASC (National Animal Supplement Council) เป็นโครงการขององค์กรอุตสาหกรรม และตามที่บทความระบุ NASC ไม่ได้ให้บริษัทต้องทำการศึกษาประสิทธิผล ตราจึงยืนยันได้แค่ระดับหนึ่งของกระบวนการผลิต ไม่ได้ยืนยันว่าได้ผล

VCA ย้ำประเด็นเดียวกัน อาหารเสริมไม่ผ่านการทดสอบและการควบคุมเข้มเท่ายา แนะให้มองด้วยความสงสัยพอประมาณ และให้สัตวแพทย์ช่วยเลือกผู้ผลิต ปริมาณ และรูปแบบที่เหมาะสม ในประเทศไทยควรถามสัตวแพทย์ที่ดูแลน้องว่าผลิตภัณฑ์นั้นขึ้นทะเบียนหรือจำหน่ายผ่านช่องทางที่ถูกต้องหรือไม่ เพราะกฎการขึ้นทะเบียนเปลี่ยนได้ และผู้เขียนยังไม่ได้ตรวจเลขทะเบียนของผลิตภัณฑ์ใดโดยเฉพาะ

เกณฑ์ที่ใช้ตรวจฉลากก่อนซื้อ

ตรวจอะไร	อ่านอย่างไร
ปริมาณสารสำคัญต่อหน่วย	ต้องระบุเป็นตัวเลขชัด เช่น มก. ต่อเม็ดหรือต่อมล. ไม่ใช่คำว่า "ผสมสารสกัด"
สัดส่วน EPA และ DHA (ถ้าเป็นน้ำมันปลา)	ดูแยกจากน้ำหนักน้ำมันรวม เพราะน้ำมันปลาแคปซูลละ 1,000 มก. อาจมี EPA และ DHA รวมกันน้อยกว่านั้นมาก
สารให้ความหวานและสารปรุงแต่ง	ต้องไม่มีไซลิทอล
ผู้ผลิตและแหล่งที่ซื้อ	ซื้อผ่านคลินิกหรือร้านที่ตรวจสอบได้ ไม่ใช่โพสต์ไม่ระบุแหล่ง
คำโฆษณา	อาหารเสริมไม่ควรอ้างว่ารักษาโรค ถ้าอ้างให้ระวัง

คำโฆษณาที่ควรฟังอย่างระวัง

โฆษณาอาหารเสริมมักใช้ภาษาที่ฟังเหมือนผลการแพทย์ แต่ไม่มีตัวเลขรองรับ ตารางนี้ช่วยแปลคำที่เจอบ่อย

คำโฆษณา	ถามกลับว่า
"เสริมภูมิคุ้มกัน"	วัดภูมิคุ้มกันด้วยอะไร และมีการศึกษาในสุนัขหรือไม่
"บำรุงข้อ ใช้แล้วเดินได้ปกติ"	ศึกษากับสุนัขกี่ตัว นานกี่สัปดาห์ และมีกลุ่มเปรียบเทียบหรือไม่
"ธรรมชาติ 100% จึงปลอดภัย"	สารธรรมชาติหลายอย่างก็เป็นพิษกับสุนัข ความเป็นธรรมชาติไม่ได้แปลว่าปลอดภัย
"สัตวแพทย์แนะนำ"	สัตวแพทย์คนไหน ที่ไหน และมีการเปิดเผยว่าได้รับค่าตอบแทนหรือไม่

ถ้าตัดสินใจให้ ต้องให้อย่างมีวิธี

1. ให้สัตวแพทย์ตรวจน้องและยืนยันว่าเป็นปัญหาที่ต้องการเสริมจริง
2. เลือกทีละอย่างเท่านั้น ถ้าให้สามอย่างพร้อมกันแล้วดีขึ้นหรือแย่ลง จะไม่รู้ว่าเพราะตัวไหน
3. ถ่ายรูปฉลากและบันทึกปริมาณ วันเริ่ม และสิ่งที่คาดหวัง
4. ถ่ายวิดีโอท่าเดินหรือบันทึกคะแนนอาการคันก่อนเริ่ม แล้วเทียบหลังสี่ถึงแปดสัปดาห์
5. ถ้าไม่เห็นผลชัดเจน ให้หยุดและปรึกษาแทนที่จะเพิ่มปริมาณเอง

หยุดให้ทันทีแล้วโทรหาสัตวแพทย์ถ้าพบอาการเหล่านี้

• อาเจียนหรือท้องเสียหลังเริ่มผลิตภัณฑ์ใหม่ต่อเนื่องเกินหนึ่งวัน (อาการท้องเสียดูต่อในสุนัขอาเจียนและท้องเสีย)
• ผื่นนูน บวมที่หน้า หรือคันรุนแรงหลังได้รับ
• ซึม ไม่กินอาหารเกินหนึ่งวัน หรือกระหายน้ำและปัสสาวะมากผิดปกติ
• กินเม็ดวิตามินหรืออาหารเสริมทั้งขวดโดยบังเอิญ ให้โทรหาสัตวแพทย์ก่อนอาการจะเกิด

อาหารเสริมแบบไหนควรซื้อ แบบไหนควรข้าม

ถ้าน้องกินอาหารครบสูตร แข็งแรง และน้ำหนักปกติ ยังไม่ต้องซื้ออะไรเพิ่ม เก็บงบไปตรวจสุขภาพประจำปีและอาหารคุณภาพดีกว่า ถ้าน้องเริ่มเดินช้าลง ให้นัดสัตวแพทย์ก่อน แล้วถามเรื่องโอเมก้า-3 หรืออาหารสูตรดูแลข้อ ถ้าเจ้าของทำอาหารเอง ให้ส่งสูตรจริงให้สัตวแพทย์ตรวจ เพราะนั่นคือกลุ่มที่เสริมแล้วเห็นผลชัดที่สุด