ขนมสุนัขทำเองได้ไหม วัตถุดิบที่ใช้ได้ สูตรง่าย และวิธีเก็บในอากาศร้อน

ขนมสุนัขทำเองได้ และถ้าทำถูกวิธีก็ปลอดภัยกว่าขนมซื้อที่ฉลากอ่านไม่ออก เงื่อนไขมีสามข้อ คือใช้วัตถุดิบที่สุนัขกินได้จริง นับแคลอรีของขนมรวมกันไม่ให้เกิน 10% ของที่น้องกินทั้งวัน และไม่เอาขนมไปแทนอาหารหลัก ส่วนที่เหลือเป็นเรื่องรายละเอียดว่าจะทำอะไร เก็บอย่างไรให้ไม่ขึ้นรา และน้องแบบไหนที่ต้องถามหมอก่อน

งบแคลอรีของขนมคือสิ่งที่ต้องคิดก่อนเปิดตู้เย็น

AKC ระบุว่ากฎ 10% นับที่แคลอรี ไม่ใช่จำนวนชิ้นหรือปริมาตร และรวมทุกอย่างที่น้องได้กินนอกมื้อ ทั้งขนมฝึก ของแทะ และเศษอาหารจากโต๊ะ ตัวอย่างในบทความของ AKC คือสุนัขที่กินวันละประมาณ 182 กิโลแคลอรี จะเหลืองบขนมแค่ประมาณ 18 กิโลแคลอรี ขนมชิ้นเดียวที่ให้พลังงานสูงก็เต็มโควตาแล้ว

ตารางด้านล่างเป็นค่าประมาณสำหรับสุนัขโตที่ทำหมันแล้วและกิจกรรมปานกลาง คำนวณคร่าวๆ จากวิธีเดียวกับที่อธิบายไว้ในการคำนวณปริมาณอาหารสุนัขต่อวัน ตัวเลขจริงของน้องแต่ละตัวต่างกันได้มาก ใช้เป็นกรอบความคิดเท่านั้น

น้ำหนักตัว	พลังงานต่อวัน (ประมาณ)	งบขนมสูงสุดต่อวัน (ประมาณ)	ตัวอย่างที่กินได้
3-5 กก.	200-350 กิโลแคลอรี	20-35 กิโลแคลอรี	บิสกิตชิ้นเล็กเท่าเหรียญสิบ 1-2 ชิ้น
8-12 กก.	450-650 กิโลแคลอรี	45-65 กิโลแคลอรี	บิสกิตขนาดเท่าเหรียญห้า 3-4 ชิ้น หรือแครอทต้มสุก 1 ชิ้นเล็ก
18-25 กก.	850-1,150 กิโลแคลอรี	85-115 กิโลแคลอรี	บิสกิตหลายชิ้น หรืออกไก่สุกฉีดฝอยหนึ่งกำมือ
30 กก. ขึ้นไป	1,200-1,600 กิโลแคลอรี	120-160 กิโลแคลอรี	ขนมฝึกชิ้นเล็กหลายสิบชิ้นต่อวัน

เมื่อให้ขนมแล้ว ให้ลดอาหารหลักลงเท่ากัน PDSA แนะนำแบบเดียวกันว่า ขนมไม่ควรเกิน 10% ของอาหารต่อวัน และให้หักออกจากอาหารหลัก ถ้าลืมข้อนี้ น้ำหนักจะขึ้นช้าๆ โดยที่เจ้าของไม่รู้ตัว เพราะขนมที่ทำเองกับมือก็ให้แคลอรีเท่ากับขนมซื้อ

วัตถุดิบที่ใช้ได้ ที่ต้องระวัง และที่ห้ามเด็ดขาด

เริ่มจากของใกล้ตัวในครัวคนไทยก่อน ตารางนี้แบ่งเป็นสามระดับ

กลุ่ม	วัตถุดิบ	หมายเหตุ
ใช้ได้	ฟักทองนึ่ง แครอท มันเทศนึ่ง ข้าวโอ๊ตธรรมดา แป้งข้าวเจ้า	ไม่ปรุง ไม่ใส่น้ำตาลหรือเกลือ มันเทศและฟักทองมีน้ำตาลธรรมชาติ ใช้ปริมาณน้อย
ใช้ได้	อกไก่ ปลา ไข่ สุกทั่วถึง	ไม่ใส่ซอส ไม่มีกระเทียม ไม่มีก้างปลา ไข่ต้องสุกเพราะไข่ดิบเสี่ยงเชื้อโรค
ใช้อย่างระวัง	เนยถั่ว ชีส กล้วย	เนยถั่วและผลิตภัณฑ์ที่เติมความหวานต้องอ่านฉลากหาไซลิทอล ชีสไขมันสูงและน้องบางตัวท้องเสียกับแลคโตส กล้วยหวานมาก
ห้าม	ไซลิทอล ช็อกโกแลต องุ่น ลูกเกด หอมหัวใหญ่ กระเทียม กุยช่าย แมคคาเดเมีย	ดูรายละเอียดด้านล่าง

ASPCA อธิบายว่าไซลิทอลทำให้น้ำตาลในเลือดต่ำและอาจทำลายตับได้ มีในหมากฝรั่ง ลูกอม ของอบ และยาสีฟันบางชนิด องุ่นกับลูกเกดทำให้ไตเสียหายได้ หอมกระเทียมและกุยช่ายทำลายเม็ดเลือดแดง ส่วนแมคคาเดเมียทำให้อ่อนแรง เดินเซ อาเจียน และตัวร้อนผิดปกติ ถ้าน้องกินของเหล่านี้เข้าไป ให้โทรหาสัตวแพทย์ทันที อย่ารอดูอาการ

สูตรบิสกิตฟักทองที่หมาเกือบทุกตัวกินได้

สูตรนี้ดัดแปลงจากสูตรของ PDSA องค์กรสวัสดิภาพสัตว์ของอังกฤษ ที่ใช้สัตวแพทย์ตรวจสอบ ได้ประมาณ 20 ชิ้นต่อหนึ่งชุด

ส่วนผสม

• แครอทขูด 55 กรัม
• ซอสแอปเปิลหรือแอปเปิลบดไม่ปรุง 60 กรัม ต้องไม่มีไซลิทอล
• ฟักทองบดไม่ปรุง 145 กรัม
• แป้งข้าวเจ้า 160 กรัม
• ข้าวโอ๊ต 25 กรัม
• แป้งสำหรับรองนวด เล็กน้อย

ขั้นตอน

1. อุ่นเตาอบที่ 150 องศาเซลเซียส
2. ปั่นแครอท แอปเปิล และฟักทองให้เนียน
3. ผสมแป้งข้าวกับข้าวโอ๊ต เทส่วนเปียกลงไปนวดเป็นก้อน
4. รีดแผ่นหนาประมาณครึ่งเซนติเมตร ตัดเป็น 20 ชิ้นเท่าๆ กัน
5. อบประมาณ 12 นาทีบนกระดาษรองอบ กลับด้านเมื่อเลยครึ่งเวลา
6. ปล่อยให้เย็นสนิทก่อนให้น้อง

PDSA กำหนดว่าสุนัขที่ตัวหนักไม่ถึง 15 กิโลกรัมกินได้วันละ 1 ชิ้น และตัวที่หนักเกิน 15 กิโลกรัมกินได้วันละ 2 ชิ้น ตัวเลขนี้ผูกกับขนาดชิ้นของสูตรเดิม ถ้าตัดชิ้นเล็กกว่าก็แบ่งให้ได้มากกว่า แต่ยังต้องเช็กกับงบแคลอรีในตารางข้างบน

สูตรนี้ไม่มีเกลือ ไม่มีน้ำตาลเติม และไม่มีไขมัน จึงแข็งและกลิ่นอ่อนกว่าขนมซื้อ น้องที่เคยกินขนมกลิ่นแรงอาจเมินในครั้งแรก ลองหักครึ่งแล้วใช้เป็นรางวัลหลังสั่งนั่ง แทนที่จะวางในชาม จะกินง่ายกว่า

ทางเลือกที่ไม่ต้องใช้เตาอบ

บ้านที่ไม่มีเตาอบทำขนมได้สองแบบ แบบแรกคือฟักทองหรือแครอทนึ่งสุก หั่นสี่เหลี่ยมลูกเต๋าเล็ก แล้วแช่แข็งในถาดน้ำแข็ง ได้ขนมเย็นสำหรับวันร้อนที่ไม่มีน้ำตาลเติม แบบที่สองคืออกไก่ต้มสุกทั่วถึง ฉีกเป็นเส้นเล็ก เก็บในกล่องเย็นแล้วใช้เป็นรางวัลฝึกภายในไม่กี่วัน ทั้งสองแบบต้องไม่ใส่ซุปก้อน ซอส หรือกระเทียมเด็ดขาด

ขนมทำเองเก็บในอากาศร้อนชื้นได้นานแค่ไหน

ขนมซื้อมีสารกันบูดหรือความชื้นต่ำที่ออกแบบมาให้วางได้นาน ขนมทำเองไม่มี และเมืองไทยร้อนชื้นเกือบทั้งปี ราขึ้นเร็วกว่าในประเทศเมืองหนาวมาก ตารางนี้เป็นแนวปฏิบัติโดยประมาณจากการเก็บอาหารทั่วไป ถ้าสงสัยก็ทิ้ง

ชนิดขนม	เก็บนอกตู้เย็น	ตู้เย็น	แช่แข็ง
บิสกิตอบแห้งกรอบ	2-3 วันในกล่องปิดสนิท ห้องแอร์	1-2 สัปดาห์	1-2 เดือน
บิสกิตที่ยังนิ่มข้างใน	ไม่ควรเก็บ	3-5 วัน	1 เดือน
ผักหรือเนื้อสุกฉีกชิ้น	ไม่ควรเก็บ	2-3 วัน	1 เดือน
ขนมฟักทองแช่แข็ง	ไม่ควรเก็บ	ไม่เหมาะ	1-2 เดือน

วิธีที่ใช้ได้จริงคือทำครั้งละไม่เกินที่น้องกินหมดในหนึ่งสัปดาห์ แบ่งใส่ถุงซิปเป็นถุงละหนึ่งวัน แล้วแช่แข็ง หยิบมาละลายเฉพาะวันที่ใช้ ถ้าสังเกตเห็นจุดขาวหรือเขียว กลิ่นเปรี้ยว หรือเนื้อขนมเหนียวผิดปกติ ให้ทิ้งทั้งชุด ไม่ต้องตัดส่วนเสียออก เชื้อราเข้าไปลึกกว่าที่ตาเห็น

ขนมทำเองไม่ครบสารอาหาร และไม่ควรเอาไปแทนมื้อ

อาหารสุนัขสำเร็จรูปแบบ complete and balanced ถูกคำนวณสารอาหารให้ครบสำหรับช่วงวัยของน้อง ขนมทำเองไม่ได้ถูกออกแบบแบบนั้น แป้งข้าวกับฟักทองให้พลังงาน แต่ไม่ได้ให้แคลเซียมและฟอสฟอรัสในสัดส่วนที่น้องโตต้องการ ถ้าน้องกินขนมทำเองมากจนไม่อยากกินอาหารหลัก ปัญหาไม่ได้อยู่ที่น้องเลือกกิน แต่อยู่ที่เจ้าของให้ขนมมากเกินจนอาหารที่ครบถ้วนถูกแทนที่

สัญญาณว่าขนมกำลังแย่งที่อาหารหลัก

• น้องเมินอาหารเม็ดในมื้อเช้า แต่รอรับขนมตอนบ่าย
• น้ำหนักขึ้นทั้งที่ปริมาณอาหารหลักเท่าเดิม
• ถ่ายนิ่มหลังเริ่มขนมชุดใหม่

ถ้าเจอข้อใดข้อหนึ่ง ให้พักขนมสองสามวัน กลับมาคุมที่ 5% ของแคลอรีก่อน แล้วค่อยเพิ่ม ถ้าอยากรู้ว่าอาหารหลักที่ใช้อยู่เหมาะกับน้องไหม ดูเปรียบเทียบได้ในอาหารเม็ดกับอาหารเปียกสำหรับสุนัข

น้องแบบไหนที่ควรให้สัตวแพทย์ดูสูตรก่อน

เกณฑ์ง่ายๆ คือ ถ้าน้องมีข้อจำกัดด้านอาหารอยู่แล้ว สูตรขนมก็ต้องผ่านข้อจำกัดนั้นด้วย

• สุนัขที่แพ้อาหารหรือกินอาหารสูตรโปรตีนพิเศษ ขนมที่มีไก่หรือข้าวสาลีอาจทำให้อาการกลับมา ดูอาหารสุนัขสำหรับน้องที่แพ้
• สุนัขที่มีประวัติตับอ่อนอักเสบ ไขมันสูงจากหนังไก่ เนยถั่ว หรือชีสเป็นความเสี่ยง
• สุนัขที่เป็นโรคไต เบาหวาน หรือโรคหัวใจ ซึ่งมักมีข้อกำหนดเรื่องโปรตีน โซเดียม และน้ำตาล
• ลูกสุนัขเล็ก และสุนัขสูงวัยที่ฟันไม่ดี ขนมต้องนุ่มหรือชิ้นเล็กพอที่จะไม่ติดคอ

ขนมทำเองหรือขนมซื้อ เลือกตามสถานการณ์

ไม่จำเป็นต้องเลือกทางใดทางหนึ่งตลอด ขนมซื้อสะดวกเวลาเดินทางหรือฝึกนอกบ้าน ขนมทำเองเหมาะกับน้องที่แพ้ง่ายหรือเจ้าของที่อยากรู้ว่าน้องกินอะไรเข้าไปบ้าง ถ้าซื้อ ให้อ่านฉลากดูแคลอรีต่อชิ้น รายการส่วนผสมที่เรียงจากมากไปน้อย และดูว่ามีสารให้ความหวานหรือสีเติมหรือไม่

สถานการณ์	ที่เหมาะกว่า	เหตุผล
ฝึกคำสั่งนอกบ้าน ต้องการชิ้นเล็กจำนวนมาก	ขนมซื้อชิ้นเล็ก หรือเม็ดอาหารหลักของน้อง	พกง่าย ไม่เละในกระเป๋า
น้องแพ้ไก่หรือข้าวสาลี	ทำเองจากวัตถุดิบที่รู้ว่ากินได้	คุมส่วนผสมได้ทั้งหมด
บ้านอากาศร้อน ไม่มีตู้แช่	ขนมซื้อแบบแห้งสนิทหรือฟักทองแช่แข็งแบ่งถุง	ลดความเสี่ยงราและแบคทีเรีย
น้องคุมน้ำหนัก	ผักสด เช่น แครอท หรือเม็ดอาหารจากมื้อหลัก	แคลอรีต่ำที่สุด AKC ก็ยกผักและเม็ดอาหารเป็นตัวเลือกแคลอรีต่ำ

ลงมือทำชุดแรก เช็กลิสต์ก่อนให้น้อง

1. คำนวณงบขนมต่อวันจากตารางด้านบน แล้วหักอาหารหลักออกตามนั้น
2. ตรวจวัตถุดิบทุกชิ้นว่าไม่มีไซลิทอล หอม กระเทียม ช็อกโกแลต องุ่น หรือแมคคาเดเมีย
3. ทำชุดเล็ก ไม่เกินที่น้องกินหมดภายในหนึ่งสัปดาห์
4. ปล่อยให้เย็นสนิทแล้วแบ่งถุงแช่แข็ง
5. ให้ครั้งแรกหนึ่งชิ้นเล็ก ดูอุจจาระและอาการคันภายใน 24-48 ชั่วโมง

พาไปหาสัตวแพทย์ทันทีถ้าน้องกินขนมหรืออาหารที่มีไซลิทอล ช็อกโกแลต องุ่น หรือหอมกระเทียมเข้าไป หรือหลังกินขนมแล้วอาเจียนซ้ำ ซึมลง เดินเซ มีผื่นบวมที่หน้า หรือท้องเสียต่อเนื่องเกินหนึ่งวัน ถ้าน้องมีโรคประจำตัว ให้ถามสัตวแพทย์ที่ดูแลน้องว่าสูตรไหนใช้ได้และให้ได้วันละกี่ชิ้น