ตรวจสุขภาพสัตว์เลี้ยงประจำปี ตรวจอะไรบ้าง ตามช่วงวัย

การตรวจสุขภาพประจำปีของน้องหมาน้องแมวมีแกนหลักอยู่ที่การตรวจร่างกายทั้งตัวโดยสัตวแพทย์ ได้แก่ ชั่งน้ำหนัก ประเมินรูปร่าง ดูตา หู ปาก ฟัน ผิวหนัง ฟังหัวใจและปอด คลำท้องและต่อมน้ำเหลือง แล้วจึงเลือกตรวจเพิ่มตามวัย เช่น ตรวจอึหาพยาธิในลูกสัตว์ ตรวจเลือดพื้นฐานในตัวโต และตรวจเลือด ฉี่ ความดัน หรือภาพถ่ายในสัตว์สูงวัย ไม่มีชุดตรวจเดียวที่เหมาะกับทุกตัว

คู่มือสัตวแพทย์เมอร์คระบุว่าลูกสัตว์ควรพบหมอทุกไม่กี่สัปดาห์จนอายุราว 20 สัปดาห์ สัตว์โตควรตรวจอย่างน้อยปีละครั้ง และสัตว์สูงวัยหรือมีโรคเรื้อรังควรตรวจบ่อยกว่านั้น เพราะสัตว์ซ่อนอาการเก่ง การตรวจตามรอบจึงเป็นโอกาสจับโรคก่อนที่เจ้าของจะเห็น

ทำไมต้องตรวจทุกปี ทั้งที่น้องดูปกติ

ปีหนึ่งของน้องหมาน้องแมวเทียบกับอายุคนแล้วยาวกว่าปีของเราหลายเท่า โรคที่ค่อยๆ เป็น เช่น โรคไต โรคฟัน หรือน้ำหนักขึ้นทีละนิด เปลี่ยนไปได้มากภายในหนึ่งปี และเจ้าของที่เห็นน้องทุกวันมักไม่ทันสังเกต

อีกเหตุผลคือการแยกนัดตรวจออกจากนัดวัคซีน แนวทางการฉีดวัคซีนสุนัขและแมวของ WSAVA ฉบับปี 2024 ย้ำว่าวัคซีนหลักบางตัวในตัวโตไม่จำเป็นต้องฉีดทุกปี แต่การมาพบหมอเพื่อตรวจสุขภาพประจำปียังสำคัญเหมือนเดิม เจ้าของบางคนเข้าใจว่าปีไหนไม่มีวัคซีนก็ไม่ต้องไปคลินิก ซึ่งทำให้พลาดการตรวจที่มีค่าที่สุดไป รายละเอียดว่าวัคซีนไหนฉีดเมื่อไรอยู่ในตารางวัคซีนหมา และตารางวัคซีนแมว

สิ่งที่หมอทำในการตรวจร่างกาย

การตรวจร่างกายใช้เวลาไม่นาน แต่เป็นส่วนที่บอกอะไรได้มากที่สุด

จุดที่ตรวจ	หมอดูอะไร	ตัวอย่างสิ่งที่เจอได้
น้ำหนักและรูปร่าง	เทียบกับครั้งก่อน ให้คะแนนรูปร่าง	อ้วนขึ้น หรือผอมลงโดยไม่รู้ตัว
ตา	ความใส ขี้ตา ความดันลูกตาในบางกรณี	ต้อกระจก ตาแห้ง
หู	กลิ่น ขี้หู ผิวในช่องหู	หูอักเสบ ไรหู
ปากและฟัน	หินปูน เหงือกอักเสบ ฟันโยก ฟันหัก	โรคปริทันต์ ฟันที่ต้องถอน
ผิวหนังและขน	ก้อน รอยแดง ขนร่วง เห็บหมัด	ก้อนเนื้อที่ควรเจาะดู
หัวใจและปอด	เสียงฟู่ จังหวะผิด เสียงปอด	โรคหัวใจระยะแรก
ท้อง	ขนาดอวัยวะ ก้อน ความเจ็บ	ไตเล็กลง ม้ามโต
ต่อมน้ำเหลืองและข้อ	ขนาดต่อม การงอเหยียดข้อ	ข้ออักเสบในสัตว์สูงวัย

เมอร์คระบุว่าการติดตามรูปร่างและน้ำหนักเป็นส่วนสำคัญของการดูแลป้องกัน ขอให้หมอบอกคะแนนรูปร่างของน้องทุกครั้ง แล้วจดไว้เทียบปีต่อปี

ตรวจเพิ่มตามช่วงวัย

ลูกหมาลูกแมว

ช่วงนี้นัดถี่ที่สุด เพราะผูกกับวัคซีนชุดแรกและการถ่ายพยาธิ สิ่งที่มักทำ

• ตรวจร่างกายทุกครั้งที่ฉีดวัคซีน
• ตรวจอึหาไข่พยาธิและโปรโตซัว
• ในลูกแมว หมออาจแนะนำตรวจไวรัสลิวคีเมียและเอดส์แมว โดยเฉพาะแมวที่รับมาจากข้างนอก
• คุยเรื่องการทำหมัน ไมโครชิป และอาหาร

ตัวโตวัยทำงาน

หลังครบวัคซีนชุดแรก น้องเข้าสู่ช่วงตรวจปีละครั้ง

• ตรวจร่างกายทั้งตัว
• ตรวจอึหาพยาธิอย่างน้อยปีละครั้ง หรือบ่อยกว่าถ้าออกนอกบ้าน
• ในน้องหมา ตรวจพยาธิหนอนหัวใจตามคำแนะนำของหมอ
• ตรวจเลือดพื้นฐานเพื่อเก็บไว้เป็นค่าตั้งต้นของตัวน้องเอง

ข้อสุดท้ายมีประโยชน์กว่าที่คิด ค่าเลือดของสัตว์แต่ละตัวมีช่วงปกติของตัวเอง เมื่อมีค่าตั้งต้นตอนยังแข็งแรง หมอจะเห็นความเปลี่ยนแปลงได้เร็วกว่าการเทียบกับช่วงปกติของตำรา

เมอร์คเน้นว่าพยาธิหนอนหัวใจเป็นโรคที่ป้องกันได้ และในแมวไม่มีวิธีรักษาที่ปลอดภัย การป้องกันจึงสำคัญกว่าการรอรักษา ดูวิธีป้องกันในน้องหมาที่เรื่องพยาธิหนอนหัวใจในหมา

สูงวัย

น้องหมาพันธุ์ใหญ่แก่เร็วกว่าพันธุ์เล็ก และแมวเริ่มมีโรคที่พบในวัยสูงตั้งแต่อายุกลางคน หมอหลายคนจึงแนะนำให้ขยับเป็นตรวจปีละ 2 ครั้ง สิ่งที่มักเพิ่มเข้ามา

• ตรวจเลือดครบชุด ทั้งความสมบูรณ์ของเม็ดเลือดและเคมีเลือดดูไตกับตับ
• ตรวจปัสสาวะ ดูความเข้มข้นและโปรตีนรั่ว ซึ่งช่วยจับโรคไตระยะแรก
• วัดความดันโลหิต โดยเฉพาะในแมว
• ตรวจไทรอยด์ในแมวสูงวัยที่ผอมลงทั้งที่กินเก่ง
• เอกซเรย์หรืออัลตราซาวด์ถ้าคลำเจอก้อนหรือฟังหัวใจผิดปกติ

ผลตรวจในวัยนี้มักนำไปสู่การปรับอาหาร เช่น ลดฟอสฟอรัสเมื่อค่าไตเริ่มขยับ หรือลดพลังงานเมื่อน้องขยับตัวน้อยลง ให้เปลี่ยนตามคำแนะนำของหมอ

ตัวอย่างค่าตรวจ

ราคาการตรวจในไทยต่างกันมากระหว่างโรงพยาบาลมหาวิทยาลัย คลินิกของรัฐ และโรงพยาบาลเอกชน ตัวเลขด้านล่างเป็นอัตราที่คลินิกสัตว์เล็ก โรงพยาบาลสัตว์ คณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ประกาศไว้บนเว็บไซต์ ณ ตุลาคม 2569 ใช้เป็นจุดอ้างอิงขั้นต่ำ ไม่ใช่ราคากลาง

รายการ	อัตรา (บาท)
ค่าบริการผู้ป่วยนอก ต่อครั้ง	50
ตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด (CBC)	200
ตรวจเคมีเลือดชุด BUN Cr ALT ALP	300
ตรวจเคมีเลือดรายการเดี่ยว	80 ต่อรายการ
ตรวจปัสสาวะ	100 (รวมอัตราส่วนโปรตีนต่อครีเอตินิน 200)
ตรวจไวรัสลิวคีเมียและเอดส์แมว	420
อัลตราซาวด์	250
เอกซเรย์ดิจิทัล	400 ต่อภาพ

โรงพยาบาลเอกชนส่วนใหญ่คิดสูงกว่านี้ และหลายแห่งมีแพ็กเกจตรวจสุขภาพตามวัยที่รวมหลายรายการไว้ ก่อนซื้อแพ็กเกจ ขอดูรายการว่ามีอะไรบ้าง แล้วเทียบกับสิ่งที่วัยของน้องต้องการจริง และกันงบค่าตรวจประจำปีไว้ล่วงหน้าเป็นรายเดือน จะได้ไม่ต้องเลื่อนนัดเพราะเรื่องเงิน

เตรียมตัวก่อนวันนัด

การตรวจจะคุ้มขึ้นมากถ้าเจ้าของเตรียมข้อมูลไปด้วย

1. ถามคลินิกว่าต้องงดอาหารก่อนเจาะเลือดหรือไม่ และนานเท่าไร
2. จดน้ำหนักที่ชั่งเองที่บ้าน ถ้ามี
3. จดการกินอาหาร การกินน้ำ จำนวนครั้งที่ฉี่และอึ ว่าเปลี่ยนไปจากเดิมไหม
4. จดชื่อยา อาหารเสริม และยาป้องกันเห็บหมัดที่ใช้อยู่ พร้อมวันที่ให้ล่าสุด
5. ถ่ายคลิปพฤติกรรมแปลกที่เกิดที่บ้าน เช่น ไอ เดินกะเผลก หรือหายใจแรงตอนหลับ
6. นำสมุดวัคซีนและผลตรวจเก่าไปด้วย

น้องแมวที่เครียดเวลาเดินทาง ให้วางกระเป๋าใส่แมวไว้ในบ้านหลายวันก่อนนัด ใส่ผ้าที่มีกลิ่นบ้าน และคลุมผ้าบนกระเป๋าระหว่างเดินทาง

คุยอะไรกับหมอระหว่างตรวจ

ห้องตรวจมีเวลาจำกัด เจ้าของที่เตรียมคำถามมาจะได้คำตอบที่ใช้ได้จริงมากกว่า คำถามที่ควรถามทุกปี

• คะแนนรูปร่างของน้องตอนนี้เท่าไร ควรลดหรือเพิ่มอาหารไหม และควรให้วันละกี่กรัม
• ฟันอยู่ในระดับไหน ต้องขูดหินปูนหรือยัง หรือดูแลที่บ้านต่อได้
• ยาป้องกันเห็บหมัดและพยาธิที่ใช้อยู่ ครอบคลุมพอสำหรับการใช้ชีวิตของน้องไหม
• ปีนี้มีวัคซีนตัวไหนที่ต้องฉีด และตัวไหนที่ยังไม่ถึงรอบ
• ปีหน้าควรตรวจอะไรเพิ่มเมื่ออายุมากขึ้น

ถ้าหมอแนะนำการตรวจที่ราคาสูง เช่น อัลตราซาวด์ทั้งช่องท้อง เจ้าของถามได้ตรงๆ ว่าการตรวจนั้นจะเปลี่ยนการรักษาอย่างไร และถ้ายังไม่ตรวจตอนนี้ ควรกลับมาเมื่อไร หมอที่ดีจะอธิบายเหตุผลและจัดลำดับความสำคัญให้ได้

เมื่อผลเลือดผิดปกติเพียงเล็กน้อย

ผลตรวจเลือดที่มีค่าเกินช่วงปกตินิดหน่อยพบได้บ่อย และไม่ได้แปลว่าน้องป่วยเสมอไป ค่าบางตัวขึ้นได้จากความเครียดระหว่างเดินทาง การกินอาหารก่อนเจาะเลือด หรือการเก็บตัวอย่าง สิ่งที่หมอมักทำคือดูภาพรวมร่วมกับการตรวจร่างกาย แล้วนัดตรวจซ้ำในอีกไม่กี่สัปดาห์ถึงไม่กี่เดือน

สิ่งที่เจ้าของทำได้ระหว่างรอ

1. ขอสำเนาผลเลือดทั้งฉบับเก็บไว้ ไม่ใช่แค่คำสรุป
2. ถามว่าค่าไหนผิดปกติ ผิดไปทางไหน และหมอกังวลระดับไหน
3. ทำตามคำแนะนำเรื่องอาหารหรือน้ำ ถ้ามี
4. กลับไปตรวจซ้ำตามนัด เพราะแนวโน้มของค่าบอกได้มากกว่าค่าครั้งเดียว

ถ้าค่าผิดปกติยังอยู่ในการตรวจซ้ำ หมอจะต่อด้วยการตรวจที่เจาะจงขึ้น เช่น ตรวจฉี่เพิ่มเมื่อค่าไตขยับ หรืออัลตราซาวด์เมื่อค่าตับสูงต่อเนื่อง การมีผลตรวจปีก่อนให้เทียบทำให้หมอตัดสินใจได้ง่ายขึ้นมาก

สังเกตอาการที่บ้านระหว่างรอบตรวจ

การตรวจปีละครั้งจับโรคได้เพียงช่วงเวลาเดียว สิ่งที่เจ้าของเห็นทุกวันคือข้อมูลที่เติมช่องว่าง

• กินน้ำมากขึ้นชัดเจน หรือฉี่ก้อนใหญ่ขึ้น
• น้ำหนักลดหรือเพิ่มเกินราว 10 เปอร์เซ็นต์ใน 6 เดือน
• กลิ่นปากแรง เคี้ยวข้างเดียว หรือทำอาหารหล่น
• ขึ้นลงบันไดหรือกระโดดขึ้นโซฟาช้าลง
• นอนมากขึ้น เล่นน้อยลง
• ไอหรือหายใจเร็วตอนพัก

เรื่องฟันเป็นจุดที่ตรวจประจำปีเจอบ่อยมาก การแปรงฟันที่บ้านช่วยลดปัญหาระหว่างรอบ ดูวิธีเริ่มได้ที่แปรงฟันหมา

ตารางตรวจตามวัย

ช่วงวัย	ความถี่ที่แนะนำทั่วไป	ตรวจหลัก	ตรวจที่หมอมักเพิ่ม
ลูกสัตว์ ถึงราว 20 สัปดาห์	ทุกไม่กี่สัปดาห์ ตามวัคซีน	ตรวจร่างกาย ชั่งน้ำหนัก ตรวจอึ	ตรวจไวรัสในลูกแมว
ตัวโตแข็งแรง	อย่างน้อยปีละครั้ง	ตรวจร่างกาย ตรวจอึ	เลือดพื้นฐาน พยาธิหนอนหัวใจในหมา
สูงวัย	ปีละ 1 ถึง 2 ครั้ง หรือตามหมอ	ตรวจร่างกาย เลือด ฉี่	ความดัน ไทรอยด์ในแมว ภาพถ่าย
มีโรคประจำตัว	ตามแผนรักษา	ตามโรค	ตามโรค

ความถี่ในตารางเป็นแนวทั่วไปตามที่เมอร์คสรุปไว้ หมอของน้องเป็นผู้กำหนดรอบจริงตามสุขภาพของแต่ละตัว ถ้าระหว่างรอบพบอาการผิดปกติ ไม่ต้องรอถึงวันนัด