หมาไอ เกิดจากอะไร ฟังเสียงไอ เวลาที่ไอ และอาการร่วม เพื่อแยกสาเหตุ

เสียงไอของสุนัขบอกสาเหตุได้คร่าวๆ ถ้าฟังให้ถูกจังหวะ ไอแห้งแรงเป็นชุด ตามด้วยท่าเหมือนจะอาเจียน มักเป็นหวัดสุนัข ไอเสียงแหบเหมือนห่านร้องในสุนัขพันธุ์เล็กเข้ากับหลอดลมแฟบ ส่วนไอที่มาพร้อมหอบ เหนื่อยง่าย หรือเป็นลมต้องนึกถึงโรคหัวใจ ก่อนจะให้ยาหรือรอดู ให้ใช้ตารางและคำถามด้านล่างจัดกลุ่มอาการก่อน เพราะแต่ละกลุ่มเร่งด่วนไม่เท่ากันและต้องการการตรวจต่างกัน

ไอต่างจากหอบหายใจเร็ว ถ้าน้องหมาอ้าปากหอบตอนอากาศร้อนหรือหลังวิ่ง ดูเรื่องการหอบที่ หมาแลบลิ้นหอบ เป็นอะไรหรือเปล่า และ หมาหอบ หายใจเร็ว บทความนี้เน้นที่เสียงไอเอง

จำแนกจากเสียงและจังหวะที่ไอ

ลักษณะการไอ	น่าสงสัย	ข้อสังเกตเพิ่ม
ไอแห้ง แรง เป็นชุด ตามด้วยเหมือนจะอาเจียน	หวัดสุนัข (kennel cough)	เพิ่งไปฝากเลี้ยง สวนสุนัข หรือคลินิก มักยังกินและเล่นได้
เสียงแหบคล้ายห่านร้อง ไอเวลาตื่นเต้น ดึงสายจูง	หลอดลมแฟบ	มักเป็นสุนัขพันธุ์เล็กและอ้วน
ไอ หอบ เหนื่อยง่าย ทนเดินได้น้อยลง	โรคหัวใจ	นับอัตราหายใจตอนพัก
ไอแบบเปียก มีเสมหะ ซึม มีไข้ น้ำมูกข้น	ติดเชื้อรุนแรง ปอดอักเสบ	เร่งด่วน โดยเฉพาะลูกสุนัข
ไอเรื้อรังหลายสัปดาห์ แย่ลงหลังพักหรือเริ่มออกกำลัง	หลอดลมอักเสบเรื้อรัง	นิยามคือไอเกิน 2 เดือน
ไอหลังสูดควันหรือสารเคมี	ระคายเคืองทางเดินหายใจ	ย้ายออกจากแหล่งควัน ดูอาการต่อ

ตารางนี้ช่วยให้คุยกับหมอได้ตรงจุด ไม่ใช่เครื่องมือวินิจฉัย เพราะเมอร์คระบุว่าสาเหตุของหลอดลมอักเสบมีทั้งโรคติดเชื้อ ปรสิต โรคช่องปากและลำคอ ไอเรื้อรังจากโรคหัวใจหรือปอด และการสูดควันหรือสารเคมี หลายอย่างทับซ้อนกัน

หวัดสุนัข สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดในสุนัขที่ยังร่าเริง

เมอร์คอธิบายอาการของหวัดสุนัข (infectious tracheobronchitis) ว่าเป็นการไอแห้งแรงเป็นชุด บางครั้งตามด้วยท่าเหมือนจะอาเจียน สุนัขมักไม่มีอาการอื่นมากนอกจากเบื่ออาหารเล็กน้อย อุณหภูมิและเม็ดเลือดขาวมักปกติ ตำราระบุว่าการไอมักบรรเทาในช่วง 5 วันแรก แต่ตัวโรคอยู่ราว 10 ถึง 20 วัน

เชื้อที่เกี่ยวข้องมีทั้งไวรัสและแบคทีเรีย และอาจติดหลายตัวพร้อมกัน ปัจจัยเสี่ยงคือความเครียด และการระบายอากาศ อุณหภูมิ ความชื้นที่ไม่เหมาะสม ดังนั้นสถานที่ที่สุนัขอยู่ใกล้กันหลายตัว เช่น โรงแรมสุนัข คลินิก สวนสุนัข โรงอาบน้ำตัดขน ล้วนเป็นจุดเสี่ยง ผู้เลี้ยงควรถามตัวเองว่าในสัปดาห์ที่ผ่านมาน้องหมาไปที่ไหนบ้าง

การรักษาตามเมอร์ค มักไม่ต้องนอนโรงพยาบาลเพราะโรคติดต่อได้และหายเองได้ ยาระงับไอใช้ได้ในรายที่ไอแห้งนาน ยาปฏิชีวนะมักไม่จำเป็นยกเว้นรายหนัก คอร์ติโคสเตียรอยด์อาจช่วยในสุนัขที่ไม่ป่วยหนัก ที่บ้านดูแลด้วยการพัก อบอุ่น สะอาด และอาหารดี ยาทุกชนิดต้องผ่านหมอ

ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องระวัง เมอร์คระบุว่าอาจลุกลามเป็นปอดอักเสบจากเชื้อ (bronchopneumonia) ที่ถึงชีวิตในลูกสุนัข หรือเป็นหลอดลมอักเสบเรื้อรังในสุนัขที่อ่อนแอ ป่วย หรือสูงวัย

ไอเสียงห่าน หลอดลมแฟบ ที่พบบ่อยในพันธุ์เล็ก

เมอร์คระบุว่าหลอดลมแฟบ (tracheal collapse) พบบ่อยในสุนัขพันธุ์ทอยและพันธุ์เล็ก แต่เกิดในพันธุ์ใหญ่ได้บ้าง อาการคือไอแห้งเสียงคล้ายห่านร้อง ไอเรื้อรัง และหายใจลำบาก ตำราระบุว่าสาเหตุไม่ทราบ พบมากในสุนัขที่อ้วน และในสุนัขที่มีโรคหัวใจหรือโรคปอดอื่น โดยเฉพาะหลอดลมอักเสบเรื้อรัง

สิ่งที่เจ้าของทำได้เป็นรูปธรรม เมอร์คระบุว่าการลดน้ำหนักในสุนัขอ้วนหรือน้ำหนักเกินสำคัญมากต่อการจัดการ ร่วมกับจำกัดการออกกำลัง ลดความตื่นเต้นและเครียด และยาตามหมอสั่ง เช่น ยาระงับไอ ยาปฏิชีวนะ ยาขยายหลอดลม และสเตียรอยด์

ตัวอย่างการวางแผนเพื่อลดน้ำหนักอย่างเป็นขั้นตอน

1. ให้หมอประเมินคะแนนรูปร่างและน้ำหนักเป้าหมาย
2. ชั่งอาหารเป็นกรัมทุกมื้อ ดูวิธีคำนวณใน ปริมาณอาหารสุนัข ต่อวัน คำนวณยังไง
3. งดขนมระหว่างวัน หรือเอาไปหักจากอาหารมื้อหลัก
4. ชั่งน้ำหนักทุก 2 สัปดาห์ จดไว้
5. ปรับกิจกรรมเป็นการเดินเบาๆ หลายครั้ง แทนการวิ่งเล่นหนัก

ตำราที่ใช้ไม่ได้กล่าวเรื่องปลอกคอ แต่เจ้าของหลายคนเปลี่ยนไปใช้สายรัดอกเพื่อไม่ให้ดึงที่คอ ถ้าไอแย่ลงเวลาดึงสายจูง ให้ลองเปลี่ยนและบอกหมอเมื่อสังเกตผล

ไอจากโรคหัวใจ สัญญาณที่แยกจากหวัดสุนัข

เมอร์คระบุว่าอาการที่พบบ่อยที่สุดของหัวใจล้มเหลวด้านซ้ายคือ ไอ หายใจลำบาก และไม่ทนออกกำลัง ของเหลวสะสมในปอดทำให้ขาดออกซิเจน สุนัขหลายตัวเป็นลม และอาจชีพจรช้า ความดันต่ำ

ตำราเดียวกันยังกล่าวถึงจุดที่ผู้เลี้ยงปฏิบัติได้ ว่าสุนัขที่หัวใจล้มเหลวด้านซ้ายหายใจเร็วกว่าสุนัขปกติ หมออาจขอให้นับจำนวนครั้งที่หายใจต่อนาทีขณะที่สุนัขนอนหลับหรือพัก เพื่อติดตามการเปลี่ยนแปลง วิธีนับและเกณฑ์ที่ควรไปหาหมออยู่ใน หมาหอบ หายใจเร็ว เกิดจากอะไร

ข้อควรระวังสำคัญ เมอร์คระบุว่าไม่แนะนำให้ใช้ยาระงับไอโดยทั่วไปในรายหัวใจล้มเหลว เพราะอาจทำให้ของเหลวในปอดแย่ลง เหตุผลนี้เองที่ทำให้การให้ยาแก้ไอของคนหรือยาที่เหลือใช้เป็นเรื่องเสี่ยง

คำถามที่ช่วยแยกหวัดสุนัขกับหัวใจ

• สุนัขเพิ่งไปอยู่ใกล้สุนัขตัวอื่นไหม ถ้าใช่ เพิ่มน้ำหนักให้หวัดสุนัข
• ไอเริ่มมานานหลายสัปดาห์และค่อยๆ แย่ลงไหม ถ้าใช่ เพิ่มน้ำหนักให้โรคหัวใจหรือหลอดลมเรื้อรัง
• ไอตอนออกกำลังหรือหลังตื่นเต้นไหม หรือไอตอนพักด้วย
• เดินทนน้อยลง หยุดพักบ่อยขึ้น เหงือกซีดหรือม่วงไหม
• หายใจตอนหลับเร็วกว่าที่เคยหรือไม่

ลูกสุนัขไอ ต้องระวังกว่าสุนัขโต

เมอร์คระบุว่าหวัดสุนัขอาจรุนแรงเป็นปอดอักเสบที่ถึงตายได้ในลูกสุนัข และสัญญาณเตือนที่บ่งว่าเกินหวัดธรรมดาคือไข้ น้ำมูกข้นปนหนอง ซึม ตำรากล่าวว่านี่อาจเป็นการติดเชื้อซ้ำ เช่น ไข้หัดสุนัข หรือปอดอักเสบ และการไอแบบมีเสมหะน่าเป็นห่วงโดยเฉพาะในลูกสุนัข ถ้าลูกหมายังไม่ได้ฉีดวัคซีนครบ ให้สงสัย โรคไข้หัดสุนัข ด้วย

อีกสาเหตุที่นึกถึงได้ในลูกสุนัขคือพยาธิ เมอร์คระบุว่าตัวอ่อนพยาธิไส้เดือนที่เคลื่อนที่ผ่านปอดทำให้ไอหรือปอดอักเสบในลูกสุนัขเล็กได้ ตารางถ่ายพยาธิตามช่วงวัยอยู่ใน วิธีถ่ายพยาธิหมา

ลูกหมาที่ไอควรแยกจากสุนัขตัวอื่นทันที และโทรหาคลินิกในวันเดียวกัน ไม่ควรรอให้ครบสัปดาห์แบบสุนัขโตที่ร่าเริง

ตัวอย่างสามสถานการณ์ที่เจอบ่อย

สถานการณ์แรก พุดเดิ้ลอายุ 3 ปีเพิ่งกลับจากฝากเลี้ยง 4 วัน เริ่มไอแห้งแรงเป็นชุดหลังกลับบ้าน 3 วัน ยังกินข้าวและวิ่งเล่น ภาพนี้ตรงกับหวัดสุนัขที่สุด แผนคือแยกจากสุนัขตัวอื่น โทรแจ้งโรงแรมที่ฝาก และพาไปหมอเพื่อยืนยัน ถ้าซึมหรือไข้ขึ้นให้ไปทันที

สถานการณ์ที่สอง ชิวาวาอายุ 9 ปี น้ำหนักเกิน ไอเสียงห่านทุกครั้งที่ตื่นเต้นหรือเมื่อดึงสายจูง เป็นมาหลายเดือน เรื่องนี้เข้ากับหลอดลมแฟบ แผนคือลดน้ำหนักควบคุมอาหาร ใช้สายรัดอก และให้หมอประเมินว่าต้องใช้ยาหรือไม่ ตรวจหัวใจร่วมด้วยเพราะเมอร์คระบุว่าเกิดร่วมกับโรคหัวใจได้

สถานการณ์ที่สาม ลาบราดอร์อายุ 10 ปี เริ่มไอมากขึ้นช่วงสองเดือน เดินได้สั้นลง หยุดพักบ่อย และนอนหลับหายใจเร็ว เรื่องนี้เข้ากับโรคหัวใจ ไม่ควรให้ยาแก้ไอเอง นับอัตราหายใจตอนหลับและพาไปตรวจหัวใจภายในไม่กี่วัน

สามกรณีนี้ใช้ข้อมูลเดียวกันจากตาราง แต่คำสั่งต่างกัน เพราะประวัติ อายุ และอาการร่วมต่างกัน

หมอจะตรวจอะไร

ตำราเมอร์คระบุว่าการวินิจฉัยใช้ประวัติ การตรวจร่างกาย และการตัดสาเหตุอื่นออก ได้แก่ เอกซเรย์ทรวงอก ส่องกล้องหลอดลม ตัดชิ้นเนื้อ เก็บตัวอย่างสารคัดหลั่ง และล้างหลอดลม ในหวัดสุนัขผลเลือดมักปกติ หมอจึงอาจวินิจฉัยจากประวัติและอาการเป็นหลัก

เพื่อให้ได้ข้อมูลเร็ว เจ้าของเตรียมได้ดังนี้

• วิดีโอเสียงไอ 10 ถึง 20 วินาที ถ่ายตอนที่เกิดจริง
• วันที่เริ่มไอ และจังหวะที่ไอ เช่น หลังตื่น หลังกินน้ำ ระหว่างเดิน
• ประวัติวัคซีนและวันถ่ายพยาธิครั้งสุดท้าย
• สถานที่ที่ไปในช่วง 2 สัปดาห์ที่ผ่านมา
• อัตราหายใจตอนหลับต่อนาที
• ยาและอาหารเสริมทุกชนิดที่ให้

ที่บ้านระหว่างรอ ทำอะไรได้และห้ามอะไร

ทำได้

• แยกจากสุนัขตัวอื่นถ้าสงสัยหวัดสุนัข และล้างมือก่อนจับตัวอื่น
• ให้ห้องอากาศถ่ายเท ไม่อับ ไม่มีควันธูปบุหรี่หรือน้ำหอมฉุน
• ใช้สายรัดอกแทนปลอกคอเวลาเดิน
• งดวิ่งเล่นหนักและงดเล่นกับสุนัขตัวอื่น
• ให้น้ำสะอาดตลอดเวลา

ห้ามทำ

• ให้ยาแก้ไอ ยาแก้หวัด หรือยาปฏิชีวนะของคนหรือที่เหลือใช้
• ล้วงมือเข้าคอ ยกเว้นเห็นสิ่งแปลกปลอมชัดและเอาออกได้ง่าย
• บังคับให้ออกกำลังเพื่อ "ให้เหงื่อออก"
• ใช้ไอน้ำร้อนหรือน้ำมันหอมระเหยใกล้หน้าสุนัข
• รอดูโดยไม่นับวัน เมื่อเกิน 5 วันแล้วไม่ดีขึ้น

เมอร์คระบุว่าความเครียดและโภชนาการไม่ดีทำให้อาการกลับมาได้ระหว่างพักฟื้น การให้สุนัขนอนในที่เงียบและให้อาหารเต็มที่จึงไม่ใช่เรื่องรอง

ตารางติดตามอาการ 7 วัน

วัน	จดอะไร
1 ถึง 2	จำนวนครั้งที่ไอต่อวัน สถานการณ์ที่ไอ กินและเล่นเป็นอย่างไร
3 ถึง 5	ไอลดหรือเพิ่ม มีน้ำมูกหรือเสมหะไหม อัตราหายใจตอนหลับ
6 ถึง 7	ถ้าไอยังเท่าเดิมหรือแย่ลง นัดตรวจ ถ้าลดลงมากให้ดูต่อจนครบ 10 ถึง 20 วัน
เกิน 2 สัปดาห์	นัดตรวจแน่นอน เพราะหวัดสุนัขโดยทั่วไปไม่นานกว่านี้

สัญญาณทั่วไปที่ควรเทียบเพิ่มเติม ดูใน หมาป่วยมีอาการอย่างไร

พาหมาไปหาหมอทันทีถ้า

• หายใจลำบาก อ้าปากหอบตอนพัก ลิ้นหรือเหงือกซีดหรือม่วงคล้ำ
• ไอแล้วเป็นลม ล้ม หรือหมดแรง
• ไอเป็นเลือดหรือเสมหะมีเลือดปน
• มีไข้ ซึม ไม่กิน น้ำมูกข้นเขียวเหลือง
• ลูกสุนัขที่ไอพร้อมซึมหรือกินน้อยลง
• ไอตามหลังกินหรือดื่ม ร่วมกับอาเจียนบ่อย
• ไอเกิน 2 สัปดาห์โดยไม่ดีขึ้น หรือเกิน 2 เดือนซึ่งเข้านิยามหลอดลมอักเสบเรื้อรัง
• หยุดไอไม่ได้ในระหว่างเล่น พักก็ไม่หาย