แมวขนร่วง เกิดจากอะไร คู่มือฉบับเข้าใจง่ายสำหรับเจ้าของสัตว์เลี้ยง

แมวที่ขนหลุดติดโซฟาเป็นเรื่องปกติ แต่แมวที่ท้องโล่งหรือขาหลังบางเห็นหนัง มักไม่ใช่การผลัดขนเฉยๆ สาเหตุที่เจอบ่อยในแมวคือเลียมากเกินไป แพ้หมัด เชื้อราผิวหนัง และฮอร์โมน ตัวไหนคือต้นเหตุต้องดูจากรูปแบบขนที่หาย ว่าแมวคันหรือเปล่า และมีรอยแดงรอยแผลร่วมด้วยไหม

ขนที่หลุดตามบ้านกับขนที่หายไปจากตัวแมว

ลองถามตัวเองก่อนว่าแมวยังดูมีขนเต็มตัวไหม ถ้าเห็นขนบนที่นอนมากขึ้นแต่ตัวแมวไม่โล่งตรงไหน มักเป็นการผลัดขนตามฤดูหรืออากาศเปลี่ยน ส่วนที่ต้องใส่ใจคือ

• ขนหายเป็นหย่อมกลมหรือเป็นแผ่น เห็นหนังชัด
• ขนบางทั้งสองข้างของลำตัว เช่น ท้อง ต้นขา หรือด้านในขาเท่ากันสองฝั่ง
• ขนหักสั้น ไม่ใช่หลุดทั้งเส้น
• ผิวแดง มีตุ่มเม็ดเล็ก สะเก็ด หรือแผล
• แมวเลีย กัด หรือเกาบริเวณเดิมซ้ำ

ตำราสัตวแพทย์เมอร์คอธิบายว่าขนร่วงเป็นผลของหลายสาเหตุ ทั้งการเลียมาก ปรสิตและการติดเชื้อ ภูมิแพ้ ฮอร์โมน ขาดโปรตีน แรงเสียดสีจากปลอกคอหรือสายรัด และเนื้องอกผิวหนัง การหาต้นเหตุจึงต้องอาศัยการตรวจ ไม่ใช่เดาจากรูปอย่างเดียว

แมวเลียจนขนหลุด ไม่ได้หมายถึงเครียดเสมอไป

เมอร์คระบุว่าการเลียมากเกินไปมักมาจากความเครียดในแมวบางตัว แต่ในคลินิกหมอจะไม่ด่วนสรุปแบบนั้นทันที เพราะอาการคันจากหมัดและภูมิแพ้ทำให้แมวเลียได้เหมือนกัน และเมื่อเลียจนขนหาย ภายนอกดูเหมือนกันทุกสาเหตุ

ลักษณะที่สังเกต	แนวโน้ม
ขนบางที่ท้อง ด้านในขา ทั้งสองข้าง	เลียเพราะคันหรือแพ้ หรือเครียด
เม็ดเล็กๆ ที่หลัง คอ หน้า เหมือนผื่นประปราย	แพ้หมัดหรือภูมิแพ้
แถบอักเสบแดงตามแนวสันหลัง	แพ้หมัดเด่น
เลียเฉพาะตอนมีเหตุการณ์เปลี่ยนในบ้าน	เครียดหรือเบื่อ
เลียที่เดิมซ้ำเหมือนพิธีกรรม ไม่คัน ไม่แดง	พฤติกรรมเครียด หรืออาการปวดที่ข้อ
แมวสูงวัย ขนหยาบ บาง กินน้ำมากขึ้น	ฮอร์โมนหรือโรคทั่วร่างกาย ต้องตรวจเลือด

สัญญาณว่าเป็นความเครียด

เมื่อตัดเรื่องผิวหนังออกแล้ว หมอจะถามถึงชีวิตประจำวันของแมว เหตุที่พบได้ เช่น ย้ายบ้าน มีแมวหรือสุนัขตัวใหม่ เปลี่ยนเวลาให้อาหาร เจ้าของไม่อยู่นานขึ้น กระบะทรายไม่พอ หรือแมวไม่มีที่สูงให้หลบ การปรับสิ่งแวดล้อมได้ผลมากกว่ายาในหลายตัว ส่วนของเล่นที่ช่วยลดความเบื่อ ดูไอเดียได้ที่ ของเล่นแมว

แพ้หมัด สาเหตุที่คนมักข้าม

เมอร์คระบุว่าอาการแพ้หมัดเป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของขนร่วงแบบสองข้างสมมาตรในแมว ตุ่มเล็กแข็งตามหลัง คอ และหน้าเรียกกันว่าไมเลียรีเดอร์มาไทติส บางตัวขนหายบางส่วนหรือมีแถบอักเสบตามสันหลัง ปฏิกิริยาเกิดจากน้ำลายหมัดทำให้ร่างกายแพ้ ไม่ใช่จากรอยกัดแต่ละจุด ดังนั้นแมวที่แพ้อาจมีหมัดเพียงสองสามตัวก็คันได้ทั้งตัว

จุดที่เจ้าของพลาดบ่อย

• ตรวจแล้วไม่เห็นตัวหมัดจึงสรุปว่าไม่มี แมวที่แพ้มักเลียหมัดหมดก่อนที่เราจะเจอ
• เลี้ยงในห้องจึงไม่กันหมัด ทั้งที่หมัดมากับรองเท้าหรือสุนัขในบ้าน
• กันหมัดแค่ครั้งเดียวแล้วหยุด ทั้งที่วงจรหมัดใช้เวลาหลายสัปดาห์

ขี้หมัดหน้าตาเป็นเม็ดสีแดงดำคล้ายเม็ดทราย ลองหวีขนด้วยหวีซี่ถี่เหนือกระดาษทิชชูขาวแล้วหยดน้ำ ถ้ามีรอยแดงน้ำตาลลามออกมา คือขี้หมัด เมอร์คระบุว่าแมวอายุน้อยกว่า 1 ปีมักยังไม่แพ้หมัดจนเป็นโรค ข้อมูลเรื่องวงจรหมัดและวิธีควบคุมอยู่ใน กำจัดหมัดแมว ทำอย่างไร

ขนร่วงเป็นวงมีสะเก็ด ต้องนึกถึงเชื้อรา

ตำราเมอร์คระบุว่าราผิวหนังแมวราว 98% เกิดจากเชื้อ Microsporum canis ลูกแมวเป็นกลุ่มที่เจอมากที่สุด รอยโรคเป็นหย่อมโล่งมีสะเก็ดและขนหัก ตามหน้า ปลายหู หาง และเท้า บางตัวเป็นตุ่มคันเล็กน้อย ที่สำคัญคือเชื้อติดคนได้โดยเฉพาะผ่านขนหักที่มีสปอร์ติดอยู่ เมื่อเจอแมวขนร่วงเป็นวงแบบนี้ ให้

1. ล้างมือหลังจับแมว และไม่ให้เด็กเล็กอุ้มจนกว่าจะตรวจ
2. อย่าทายาเองเพราะจะบดบังการตรวจ
3. พาไปตรวจ ซึ่งหมออาจใช้ไฟอัลตราไวโอเลต ส่องกล้องดูขน หรือเพาะเชื้อ การเพาะเชื้อแม่นที่สุดแต่ใช้เวลาได้ถึงราว 3 สัปดาห์

รายละเอียดเต็มอยู่ใน แมวเป็นเชื้อรา อาการและวิธีดูแล

เหตุอื่นที่พบได้น้อยกว่า

สาเหตุ	สิ่งที่มักเห็น
ภูมิแพ้อาหารหรือสิ่งแวดล้อม	คันเกินเหตุ หน้าและคอเป็นแผลถลอก ทั้งปี
ไรและโรคผิวอื่น	ผิวเป็นขุย สะเก็ดที่หู หรือเป็นหนอง
ฮอร์โมน	ขนบางไม่คัน ผิวบางแตกง่าย ร่วมกับกินน้ำมากหรือน้ำหนักเปลี่ยน
ขาดสารอาหาร	ขนแห้งหยาบ โดยเฉพาะอาหารที่โปรตีนต่ำ
ปลอกคอหรือสายรัด	ขนหลุดเป็นวงรอบคอหรือหน้าอกที่ถูกเสียดสี
เนื้องอกหรือแผลผิวหนัง	ก้อน แผล หรือผิวหนาตัวเฉพาะจุด ไม่หายเอง

เมอร์คสรุปไว้ว่าการรักษาขึ้นกับสาเหตุที่วินิจฉัยได้ และเนื่องจากการหาสาเหตุอาจใช้เวลา สัตวแพทย์มักให้ยาลดคันหรือลดอาการไม่สบายไปก่อน

หมอจะตรวจอะไร และเตรียมตัวไปอย่างไรให้ได้คำตอบเร็ว

เมอร์คอธิบายว่าสัตวแพทย์เริ่มจากประวัติและตรวจผิวหนัง จากนั้นอาจหวีหาหมัด ขูดผิวหนัง ป้ายหรือเพาะเชื้อ และถ้ายังไม่ชัดจึงตัดชิ้นเนื้อ ถ้าสงสัยฮอร์โมนจึงเจาะเลือดและตรวจปัสสาวะ เตรียมข้อมูลเหล่านี้ไปด้วย

• วันที่ขนเริ่มร่วง และตำแหน่งที่เริ่มก่อน
• วันที่ป้องกันหมัดครั้งล่าสุด และยี่ห้อที่ใช้
• อาหารและขนมที่ให้ รวมถึงของที่เปลี่ยนไปในช่วงนี้
• เหตุการณ์ในบ้านช่วง 1-2 เดือนที่ผ่านมา เช่น ย้ายบ้าน ซ่อมบ้าน หรือมีสัตว์ใหม่
• วิดีโอสั้นตอนแมวเลียหรือเกา
• รูปถ่ายบริเวณที่ขนหายตั้งแต่เริ่มเป็นถึงวันนี้

ระหว่างรอผลตรวจ ทำอะไรได้

• ถ้าหมอยังไม่สั่ง ไม่ให้ยาคนหรือยาทาของสุนัข โดยเฉพาะยาหยดกันหมัดของสุนัข ซึ่งอันตรายต่อแมว
• กันแมวไม่ให้เลียแผลมากด้วยปลอกคอกันเลียตามที่หมอแนะนำ
• ซักผ้าปูนอนและผ้าคลุมด้วยน้ำร้อนทุกสัปดาห์
• ดูดฝุ่นบริเวณที่แมวชอบนอน แล้วเททิ้งทันที
• เพิ่มที่ซ่อน ที่สูง และกระบะทรายให้ครบจำนวนแมวบวกหนึ่ง ถ้าสงสัยเรื่องเครียด
• เช็กปลอกคอว่าไม่รัด และมีตัวล็อกแบบปลดเร็ว

ถ้าพบอาการอื่นร่วม เช่น กินน้อย ซึม อ้วกบ่อย ให้ย้อนไปดูสัญญาณทั่วไปที่ แมวป่วยดูยังไง

ผลัดขนตามปกติ แปรงอย่างไรให้ขนในบ้านลดลง

แมวในบ้านเราเปิดแอร์บ้าง ปิดแอร์บ้าง แสงไฟในบ้านก็เปิดถึงดึก วงจรผลัดขนจึงไม่ชัดเป็นสองฤดูเหมือนแมวในประเทศหนาว ส่วนใหญ่จะหลุดเรื่อยๆ ทั้งปี แล้วมีช่วงที่หลุดหนักขึ้นตอนอากาศเปลี่ยน เช่น ต้นหน้าร้อนและต้นหน้าฝน ถ้าแมวขนเต็มตัวดี ผิวไม่แดง ไม่เลียเกิน สิ่งที่ช่วยได้คือการแปรงให้ขนตายออกมาอยู่บนแปรง แทนที่จะอยู่บนโซฟาหรือในท้องแมว

ชนิดขน	แปรงบ่อยแค่ไหน	อุปกรณ์ที่ใช้ได้ดี
ขนสั้น เช่น แมวไทย แมวบ้าน	2-3 ครั้งต่อสัปดาห์ ช่วงหลุดหนักทุกวัน	ถุงมือยางหรือแปรงยางนุ่ม
ขนสั้นแน่น เช่น บริติชช็อตแฮร์	3-4 ครั้งต่อสัปดาห์	หวีซี่ห่างตามด้วยแปรงยาง
ขนยาว เช่น เปอร์เซีย	ทุกวัน	หวีเหล็กซี่ห่างก่อน แล้วซี่ถี่
แมวสูงวัยหรืออ้วน	ทุกวัน เน้นหลังช่วงท้าย	หวีซี่ห่าง แปรงเบาๆ

แมวสูงวัยและแมวอ้วนเลียหลังช่วงท้ายได้ไม่ถึง ขนตรงนั้นจึงจับเป็นสังกะตังและดึงผิวจนแดง หลายบ้านเห็นขนหายตรงนั้นแล้วคิดว่าเป็นโรคผิวหนัง ทั้งที่ต้นเหตุคือแมวทำความสะอาดตัวเองไม่ไหว ถ้าแมวอายุมากเริ่มมีขนพันกันที่หลังทั้งที่ไม่เคยเป็น ให้นึกถึงอาการปวดข้อด้วย แล้วเล่าเรื่องนี้ให้หมอฟัง

วิธีแปรงที่แมวส่วนใหญ่ยอม

1. เริ่มตอนแมวง่วงหรือหลังกินข้าว ไม่ใช่ตอนกำลังเล่น
2. แปรงบริเวณที่แมวชอบให้ลูบก่อน เช่น แก้มและหลังคอ แล้วค่อยไปหลัง
3. ทำสั้นๆ 2-5 นาที แล้วหยุดก่อนแมวเริ่มสะบัดหาง
4. เลี่ยงท้องและขาหลังในช่วงแรก ส่วนนี้แมวหวง
5. ถ้าเจอสังกะตังติดผิว อย่าใช้กรรไกรตัดเอง ผิวแมวบางและบาดง่าย ให้ร้านกรูมมิ่งหรือคลินิกไถออก

ขนที่แมวกลืนลงไปตอนเลียกลายเป็นก้อนขนที่อาเจียนออกมาเป็นระยะ ถ้าแปรงสม่ำเสมอแล้วยังอาเจียนก้อนขนบ่อยกว่าเดิมมาก ให้นึกว่าแมวกำลังเลียมากผิดปกติ ซึ่งย้อนกลับไปที่หัวข้อเรื่องคันและเครียดข้างบน ส่วนอาหารที่ช่วยเรื่องขนและผิว ดูรายละเอียดได้ใน อาหารแมวลดขนร่วง

ใครควรไปหาหมอเร็วกว่าคนอื่น

กรณี	เหตุผล
ลูกแมวขนร่วงที่หน้าหรือหู	เชื้อราหรือปรสิตที่ติดคนและแมวตัวอื่น
ผิวแดง เป็นแผล มีหนอง	ติดเชื้อแทรกซ้อน
ขนหายพร้อมกินน้ำมากหรือผอมลง	สงสัยโรคทั่วร่างกาย
แมวเลียเลือดออกหรือเป็นแผลสด	แผลลึกและติดเชื้อ
ขนหายเร็วใน 1-2 สัปดาห์	โรคลุกลาม
มีคนในบ้านเป็นผื่นวง	สงสัยเชื้อรา

แมวที่เพียงผลัดขนมากขึ้นตามฤดู หวีวันละไม่กี่นาทีและให้อาหารที่ดี ก็พอแล้ว แต่ถ้ายังลังเลว่าขนหายแบบไหน ถ่ายรูปส่งให้คลินิกดูก่อนนัดก็ได้