แมวไม่กินอาหาร เกิดจากอะไร และเมื่อไรต้องพาไปหาหมอ

แมวที่ปฏิเสธชามอาหารไม่เหมือนสุนัขที่เบื่อบางมื้อแล้วกลับมากินใหม่ แมวที่ไม่กินอาหารนาน ๆ มีความเสี่ยงที่ตับจะเสียหาย จึงเป็นเรื่องที่ไม่ควรรอดูนานเท่าที่เจ้าของมักอยากรอ Cornell Feline Health Center ระบุชัดว่าภาวะเบื่ออาหารในแมวไม่เคยเป็นผลจากการที่แมวแค่ตัดสินใจไม่กิน สัตวแพทย์ควรตรวจอย่างละเอียดเมื่อแมวไม่กิน เรื่องนี้ใช้กับแมวที่ดูร่าเริงด้วย ถ้าอยากรู้ว่าอาการแบบไหนบอกว่าแมวป่วย ดูเพิ่มที่ สัญญาณแมวป่วย

เกณฑ์เวลาแบบเข้าใจง่าย

เจ้าของหลายบ้านถามว่าต้องรอกี่วัน เกณฑ์ที่ใช้ได้จริงในบ้านเป็นดังนี้ ซึ่งเป็นแนวทางปฏิบัติ ไม่ใช่กฎตายตัว และสัตวแพทย์ที่ดูแลแมวของคุณอาจตัดสินต่างได้

สถานการณ์	ควรทำ
กินน้อยลงกว่าปกติ 1 มื้อ แต่ยังร่าเริง	สังเกต เปลี่ยนวิธีเสิร์ฟ และดูมื้อถัดไป
ไม่กินเลย 12 ชั่วโมง ยังร่าเริง	ลองวิธีที่บ้านด้านล่าง เตรียมโทรคลินิก
ไม่กินเลยครบ 24 ชั่วโมง	โทรปรึกษาสัตวแพทย์ในวันนั้น
ไม่กินเลยเกิน 48 ชั่วโมง	พาไปตรวจทันที
ลูกแมวเล็กไม่กินเกินไม่กี่ชั่วโมง	พาไปตรวจทันที
ไม่กินร่วมกับอาเจียน ซึม หายใจลำบาก หรือเหลือง	พาไปตรวจทันที

แมวอ้วน แมวสูงวัย และแมวที่มีโรคประจำตัวเสี่ยงสูงกว่าเกณฑ์ปกติ ควรโทรเร็วขึ้น

ทำไมแมวไม่กินอาหารจึงน่ากังวลกว่าที่คิด

Cornell อธิบายภาวะตับไขมันสะสม (hepatic lipidosis) ว่าเกิดเมื่อแมวแทบไม่กินอาหาร ร่างกายดึงไขมันจากส่วนต่าง ๆ มาที่ตับมากเกินกว่าตับจะจัดการได้ ไขมันจึงสะสมในเซลล์ตับจนตับทำงานไม่ได้ ถ้าไม่แก้ไขทันอาจถึงชีวิต Cornell ระบุว่าในมากกว่า 90% ของกรณีมีโรคอื่นอยู่เบื้องหลัง เช่น อ้วน เบาหวาน มะเร็ง ไทรอยด์สูง ตับอ่อนอักเสบ โรคไต หรือโรคตับอื่น และพบในแมวทุกวัย ตั้งแต่ 3 เดือนถึง 25 ปี แต่พบบ่อยกว่าในแมวอ้วน

แมวที่เริ่มมีปัญหาจะแยกตัว เลี่ยงชามอาหาร บางตัวเห็นอาหารแล้วถอยหนีและน้ำลายไหล และอาจมีสีเหลืองที่หูและเหงือกซึ่งเป็นสัญญาณดีซ่าน ถ้าเห็นสีเหลือง ให้พาไปหาหมอทันที

สาเหตุที่พบบ่อย

ปัญหาในช่องปาก

Cornell ระบุว่าสัตวแพทย์จะตรวจฟันและเหงือกเสมอ เพราะความเจ็บจากโรคฟันมักเป็นเหตุให้แมวปฏิเสธอาหาร สัญญาณที่ควรสังเกต

• น้ำลายไหลหรือปากเหม็นผิดปกติ
• กินข้างเดียวหรือคาบอาหารแล้วทิ้ง
• ใช้อุ้งเท้าปัดปาก
• เหงือกแดงหรือบวม

ปัญหาทางเดินอาหาร

อาเจียน ท้องเสีย ท้องผูก ก้อนขน หรือมีสิ่งแปลกปลอมอุดตัน ทำให้แมวไม่อยากกินได้ ถ้ามีอาเจียนร่วมด้วย ดู แมวอาเจียน และถ้าท้องเสีย ดู แมวท้องเสีย

โรคภายใน

โรคไต เบาหวาน ไทรอยด์ ตับอ่อนอักเสบ และการติดเชื้อทำให้แมวเบื่ออาหารได้ทั้งนั้น แมวสูงวัยควรตรวจเลือดตามที่สัตวแพทย์แนะนำ เพราะอาการเริ่มแรกมักเงียบ

ความเครียดและสิ่งแวดล้อม

Cornell ระบุว่าแมวที่ถูกฝากเลี้ยงหรืออยู่ในโรงพยาบาลมักเบื่ออาหาร เหตุที่เจอบ่อยในบ้านได้แก่ ย้ายบ้าน มีสัตว์เลี้ยงใหม่ เสียงดัง เปลี่ยนที่วางชาม และชามอาหารวางใกล้กระบะทราย

เปลี่ยนอาหารหรืออาหารไม่ถูกใจ

เปลี่ยนยี่ห้อกะทันหัน กลิ่นอาหารเปลี่ยนตามล็อตผลิต หรืออาหารค้างเก่า ล้วนทำให้แมวปฏิเสธ ถ้าเพิ่งเปลี่ยน ให้ย้อนไปอาหารเดิมที่เคยกิน แล้วค่อย ๆ ผสมใหม่ ใช้เวลาราวหนึ่งสัปดาห์

ผลจากการฉีดวัคซีนหรือการรักษา

บางตัวเบื่อหนึ่งถึงสองวันหลังฉีดวัคซีน ถ้านานกว่านั้นให้แจ้งคลินิก

สิ่งที่ลองที่บ้านได้ระหว่างรอพบหมอ

ทั้งหมดนี้เป็นการช่วยให้แมวน่ากินขึ้นเท่านั้น ไม่ใช่การรักษา และไม่ควรทำแทนการนัดหมอเมื่อถึงเกณฑ์

1. ตรวจว่าอาหารเก่าหรือบูดหรือไม่ เปลี่ยนเป็นของใหม่และล้างชาม
2. อุ่นอาหารเปียกให้ใกล้อุณหภูมิตัวพอให้กลิ่นหอมขึ้น แมวใช้กลิ่นเลือกอาหารมาก
3. ลองซองเปียกอื่นที่เคยกินหรืออาหารสำหรับแมวป่วยที่คลินิกแนะนำ ดูตัวเลือกที่ อาหารแมวเปียก ยี่ห้อไหนดี
4. ย้ายชามไปมุมเงียบ ห่างกระบะทรายและห่างสัตว์อื่น
5. ใช้ชามตื้นปากกว้าง ไม่ให้หนวดชนขอบ
6. ลดความเครียด เปิดห้องเงียบให้แมวหลบ
7. ให้อาหารเป็นมื้อเล็กหลายมื้อ
8. ดูให้แน่ใจว่าแมวได้น้ำสะอาด

ห้ามบังคับยัดอาหารเข้าปาก Cornell อ้างคำสัตวแพทย์ว่าวงการเลิกแนวคิดบังคับป้อนแล้ว เพราะทำให้แมวกลัวอาหารหนักกว่าเดิม ถ้าแมวต้องได้รับสารอาหารทดแทน สัตวแพทย์อาจเลือกวิธีป้อนผ่านสายหรือยากระตุ้นความอยากอาหาร ซึ่งต้องเป็นการตัดสินใจของสัตวแพทย์ ห้ามซื้อยามาให้เอง

อย่าให้ของมนุษย์ที่เป็นอันตราย เช่น ซุปหอมกระเทียม เพื่อล่อให้กิน หอมและกระเทียมเป็นพิษต่อเม็ดเลือดแดงของแมว

สิ่งที่สัตวแพทย์จะถามและตรวจ

การเตรียมข้อมูลช่วยให้ตรวจได้เร็ว

• เริ่มไม่กินตั้งแต่เมื่อไร กินอะไรไปล่าสุด
• ดื่มน้ำมากหรือน้อยลง ฉี่และอุจจาระเป็นอย่างไร
• มีอาเจียน ท้องเสีย ซึม หรือซ่อนตัวหรือไม่
• เปลี่ยนอาหาร ย้ายที่ หรือมีสัตว์ใหม่หรือไม่
• ได้รับยา ผลิตภัณฑ์กำจัดเห็บหมัด หรือวัคซีนล่าสุดเมื่อไร
• แมวอาจกินพืชหรือสิ่งแปลกปลอมไปหรือไม่

สัตวแพทย์มักตรวจร่างกาย ช่องปาก อุณหภูมิ น้ำหนัก และอาจตรวจเลือดหรือถ่ายภาพ ตามที่ Cornell อธิบายว่าการตรวจเต็มรูปแบบจำเป็นเมื่อแมวไม่กิน แล้วเริ่มช่วยให้แมวได้สารอาหารทันที ควบคู่กับการหาสาเหตุ

แยกให้ออกระหว่างเลือกกินกับเบื่ออาหารจริง

แมวบางตัวเรื่องมากเรื่องรส ปฏิเสธซองที่เคยกินแล้วหันไปหาขนมหรืออาหารอีกแบบ ซึ่งต่างจากแมวที่เบื่ออาหารจริง สิ่งที่ช่วยแยกคือดูว่าแมวยังสนใจอาหารไหม

สัญญาณ	มักเป็นการเลือกกิน	มักเป็นเบื่ออาหารจริง
สนใจอาหารบางอย่างอยู่	ใช่ รีบกินของที่ชอบ	ไม่สนใจอะไรเลย แม้ขนมโปรด
พฤติกรรมอื่น	ร่าเริง เล่นปกติ	ซึม ซ่อนตัว นอนนิ่ง
น้ำหนัก	คงที่	ลดลงภายในไม่กี่วัน
การเข้าใกล้ชาม	เข้ามาดมแล้วเดินหนี	หนีชามหรือน้ำลายไหลเมื่อเห็นอาหาร
ปาก	เคี้ยวได้ปกติ	คาบแล้วทิ้ง น้ำลายไหล ปากเหม็น

ถึงจะเป็นแค่เลือกกิน ก็ไม่ควรตามใจด้วยของมนุษย์ทุกครั้ง เพราะแมวเรียนรู้ว่าปฏิเสธแล้วได้ของดีกว่า วิธีที่ดีกว่าคือเปลี่ยนรสในแบรนด์เดียวกัน หรือผสมอาหารเก่ากับใหม่ และถ้าเลือกกินร่วมกับน้ำหนักลด ให้ถือว่าเป็นเรื่องสุขภาพจนกว่าสัตวแพทย์จะบอกว่าไม่ใช่

วัดให้เป็นตัวเลขว่าแมวกินไปเท่าไร

คำว่า "กินน้อยลง" ของแต่ละบ้านไม่เท่ากัน แมวที่ยังเข้าไปเลียชามอาจได้พลังงานไม่ถึงครึ่งของที่ต้องการ ส่วนแมวที่เจ้าของบอกว่า "ไม่กินเลย" บางตัวแอบกินอาหารของแมวอีกตัวตอนกลางคืน ตัวเลขจึงช่วยทั้งเราและหมอ

วิธีที่ใช้ตาชั่งในครัวได้

1. ชั่งอาหารเม็ดหรืออาหารเปียกก่อนเสิร์ฟทุกมื้อ จดเป็นกรัม
2. ชั่งส่วนที่เหลือเมื่อแมวเดินออกจากชาม หรือก่อนมื้อถัดไป
3. รวมยอดเป็นต่อวัน แล้วเทียบกับปริมาณแนะนำบนฉลากตามน้ำหนักตัว
4. ชั่งน้ำหนักแมววันเว้นวันในช่วงที่กินน้อย ใช้วิธีอุ้มแมวขึ้นตาชั่งแล้วลบน้ำหนักตัวเอง

ตัวอย่าง แมวหนัก 4 กก. ที่ฉลากแนะนำวันละประมาณ 50-60 กรัม แต่สามวันที่ผ่านมากินได้วันละ 20 กรัม แปลว่าได้อาหารไม่ถึงครึ่ง ซึ่งเข้าข่ายควรโทรหาหมอแล้ว แม้แมวยังเดินมาหาชามทุกมื้อ ถ้าน้ำหนักลดจาก 4.0 เป็น 3.8 กก. ในสัปดาห์เดียว เท่ากับหายไป 5% ของน้ำหนักตัว ซึ่งเร็วเกินกว่าจะเป็นเรื่องเลือกกิน

บ้านที่มีแมวหลายตัวและให้อาหารแบบวางทิ้งไว้ ต้องแยกแมวที่สงสัยให้กินในห้องปิดประตูอย่างน้อยมื้อละ 20-30 นาที ไม่อย่างนั้นตัวเลขจะปนกัน

สถานการณ์ที่แมวหยุดกินบ่อยในบ้านเรา

หลังย้ายบ้านหรือกลับจากฝากเลี้ยง

แมวที่เพิ่งย้ายมาที่ใหม่มักกินน้อยในวันแรกๆ จัดห้องเล็กห้องเดียวให้เป็นฐานก่อน มีกระบะทราย น้ำ อาหารเดิม ที่ซ่อน และผ้าที่มีกลิ่นบ้านเก่า อย่าเปลี่ยนอาหารพร้อมกับย้ายบ้าน แมวที่กลับจากโรงแรมสัตว์เลี้ยงหรือโรงพยาบาลก็ใช้หลักเดียวกัน ถ้าผ่านไป 24 ชั่วโมงแล้วยังไม่แตะอาหาร ให้ใช้เกณฑ์เวลาข้างบน ไม่ต้องรอให้แมว "ปรับตัว" ต่อ เพราะความเสี่ยงตับไขมันสะสมยังเหมือนเดิม

หลังทำหมันหรือทำฟัน

หลังดมยาสลบ แมวหลายตัวคลื่นไส้และกินน้อยในวันแรก คลินิกส่วนใหญ่จะบอกว่าให้เริ่มอาหารเมื่อไรและปริมาณเท่าไร ทำตามนั้น และถ้าเลยเวลาที่คลินิกบอกไว้แล้วแมวยังไม่กิน ให้โทรกลับไปถามในวันเดียวกัน ดูการดูแลหลังผ่าตัดเพิ่มเติมได้ใน ทำหมันแมว

หน้าร้อน

ช่วงเมษายนที่บ้านร้อนจัด แมวมักกินน้อยลงและนอนแผ่บนพื้นกระเบื้อง ถ้ากินลดลงบ้างแต่ยังกินทุกวัน ดื่มน้ำได้ และไม่หอบ มักเป็นเรื่องอากาศ ย้ายเวลาให้อาหารไปช่วงเช้าตรู่และค่ำ และเก็บอาหารเปียกที่เหลือภายใน 30 นาที เพราะอากาศร้อนทำให้อาหารเสียเร็ว ถ้าแมวอ้าปากหอบ ซึม หรือเหงือกแดงจัด นั่นไม่ใช่เบื่ออาหารธรรมดาแล้ว ต้องพาไปหาหมอทันที

ป้องกันไม่ให้แมวเบื่ออาหารซ้ำ

• ตรวจฟันเป็นประจำตามที่สัตวแพทย์แนะนำ
• ควบคุมน้ำหนักไม่ให้แมวอ้วน เพราะแมวอ้วนเสี่ยงตับไขมันสะสมหากอด ลดน้ำหนักแบบค่อยเป็นค่อยไปตามที่สัตวแพทย์วางแผน
• เปลี่ยนอาหารค่อยเป็นค่อยไปใน 7 ถึง 10 วัน
• รักษารูทีนมื้ออาหารและสถานที่ให้คงที่
• เตรียมแผนก่อนเดินทางหรือฝากเลี้ยง ให้แมวได้ของคุ้นเคย
• เก็บบันทึกน้ำหนักและการกินเมื่อสุขภาพปกติ เพื่อเทียบเมื่อป่วย

พาแมวไปหาหมอทันทีถ้า

• ไม่กินเลยครบ 24 ถึง 48 ชั่วโมง
• ไม่กินร่วมกับอาเจียนซ้ำหรือท้องเสียเป็นเลือด
• ซึมมาก ซ่อนตัว ไม่ตอบสนอง
• ตา เหงือก หรือหูเหลือง
• หายใจลำบากหรืออ้าปากหอบ
• ไม่ฉี่เลยหรือพยายามฉี่แต่ไม่ออก
• ท้องบวมตึงหรือเจ็บเมื่อจับ
• เป็นลูกแมว แมวสูงวัย หรือมีโรคประจำตัว