เชื้อราในปากทารก แยกจากคราบนมอย่างไร และเมื่อไรต้องพบแพทย์

ถ้าเห็นหย่อมสีขาวครีมในปากลูกและเช็ดเบาๆ ไม่ออก อาจเป็นเชื้อราในปาก (oral thrush) แต่ถ้าฝ้าขาวที่ลิ้นเช็ดออกง่ายและลูกกินนมได้ตามปกติ มักเป็นแค่คราบนม ตามที่ NHS ระบุ เชื้อราในปากทารกพบบ่อย ไม่ค่อยรุนแรง และรักษาง่าย แต่ต้องดูว่าลูกยังกินนมได้พอหรือไม่

ข้อมูลทั้งหมดมาจากแผ่นข้อมูลของหน่วยงานในระบบ NHS สองแห่ง ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะราย ยาและการใช้ยาให้แพทย์หรือเภสัชกรเป็นผู้กำหนด

ลองเช็ดดู: เชื้อรากับคราบนมต่างกันตรงไหน

วิธีแยกที่ง่ายที่สุดที่แผ่นข้อมูลทั้งสองฉบับตรงกัน คือเช็ดเบาๆ

	คราบนม	เชื้อราในปาก
ลักษณะ	ฝ้าขาวบางๆ ที่ลิ้นหลังกินนม	หย่อมหรือจุดขาวครีม
ตำแหน่ง	มักอยู่ที่ลิ้น	ลิ้น เหงือก เพดานปาก ด้านในกระพุ้งแก้ม
เช็ดเบาๆ	หลุดง่าย	ไม่หลุดง่าย
ลูก	กินนมดี	ปากเจ็บ ไม่ยอมกิน หงุดหงิด

West Yorkshire Healthier Together อธิบายว่าลิ้นขาวหลังกินนมเป็นเรื่องปกติถ้าเช็ดออกง่ายและลูกกินได้ดี เพราะนมเคลือบลิ้นอยู่ ส่วนเชื้อราพบเป็นฝ้าที่ลิ้นและด้านในแก้มที่ไม่ออกง่ายๆ

อาการอื่นที่อาจมาด้วยกัน ได้แก่ ปากเจ็บ ไม่อยากกินนม งอแง ท้องอืดลม ปลอบให้นอนยาก และผื่นผ้าอ้อมเป็นตุ่มแดงที่ไม่ยอมหาย Kingston and Richmond เพิ่มว่าอาจเห็นฟิล์มสีขาวที่ริมฝีปาก ผื่นผ้าอ้อมที่เกิดจากยีสต์ตัวเดียวกันต้องรักษาแยก ดูภาพรวมเรื่องผื่นที่ ผื่นผ้าอ้อม

เกิดจากอะไร และใครเป็นบ่อย

สาเหตุคือยีสต์ Candida (West Yorkshire ระบุชนิด Candida albicans) ซึ่งคนปกติมีอยู่ในปากอยู่แล้ว Kingston and Richmond อธิบายว่าทารกมีภูมิคุ้มกันที่ยังพัฒนาอยู่ จึงมียีสต์มากเกินได้ง่ายกว่า การที่ทารกเพิ่งได้รับยาปฏิชีวนะก็เป็นปัจจัยหนึ่ง และแม่ที่ให้นมที่เพิ่งใช้ยาปฏิชีวนะก็เสี่ยงมากขึ้นและส่งเชื้อให้ลูกได้

แผ่นข้อมูลระบุว่าเชื้อราในปากทารกแทบไม่ได้เกิดจากความสกปรก จึงไม่ต้องโทษตัวเองถ้าลูกเป็น

ตัวเลขจาก Kingston and Richmond คือทารกราว 1 ใน 7 คนเป็นเชื้อราในปากสักครั้ง และพบบ่อยในทารกอายุไม่ถึง 10 สัปดาห์

รักษาและติดตามผล

ถ้าเป็นน้อย แผ่นข้อมูลทั้งสองฉบับบอกว่าอาจหายเองภายใน 2 ถึง 3 วัน หรือไม่ต้องรักษา แต่ถ้าลูกเริ่มกินนมลำบากหรืองอแงมาก ให้ให้แพทย์หรือเภสัชกรดู

หลักการรักษาที่ระบุไว้ตรงกันคือยาต้านเชื้อราในรูปเจลหรือน้ำเข้าปาก ใช้หลังกินนม ใช้ให้ครบตามที่แพทย์สั่ง และล้างมือด้วยสบู่กับน้ำอุ่นก่อนและหลังให้ยา สำหรับผื่นผ้าอ้อมที่เกิดจากยีสต์ ใช้ครีมต้านเชื้อรา

ข้อควรจำที่ West Yorkshire ย้ำ เกี่ยวกับเจลชนิดหนึ่งคือ ห้ามป้ายลึกไปทางด้านหลังของปาก และไม่ให้ด้วยช้อนหรือกระบอกฉีดยา ให้ใช้นิ้วสะอาดป้ายเบาๆ ปริมาณน้อย ยาประเภทนี้ไม่ได้รับอนุญาตให้ใช้ในทารกอายุต่ำกว่า 4 เดือนเพราะเสี่ยงสำลัก แต่แพทย์ยังอาจสั่งให้หลังคุยความเสี่ยงแล้ว จึงไม่ระบุขนาดยาไว้ที่นี่ เพราะต้องแล้วแต่ชนิดยาและอายุลูก

ระยะเวลาที่คาดหวังได้ตามข้อมูลของทั้งสองหน่วยงานคือ อาการควรดีขึ้นใน 2 ถึง 3 วันหลังเริ่มรักษา และหายสนิทประมาณ 7 วัน ถ้ายังไม่ดีขึ้นตามนั้น ให้กลับไปบอกแพทย์

ในต่างประเทศ ทารกอายุเกิน 4 เดือนซื้อยาจากเภสัชกรได้ ส่วนอายุน้อยกว่านั้นต้องไปพบแพทย์ ถ้าอยู่ในไทย ให้ปรึกษากุมารแพทย์หรือเภสัชกรโรงพยาบาลเรื่องการเลือกยา

คุณแม่ที่ให้นมลูก ต้องรักษาด้วยไหม

ข้อนี้คนมักมองข้าม เชื้อส่งต่อระหว่างปากลูกกับหัวนมแม่ได้ Kingston and Richmond ระบุว่าถ้าลูกเป็น แม่ที่ให้นมก็ต้องได้รับการรักษาด้วย West Yorkshire เสริมว่าควรรักษาทั้งคู่แม้มีอาการเพียงคนเดียว เพื่อไม่ให้เชื้อส่งกลับไปกลับมา

อาการของแม่ที่แหล่งข้อมูลระบุ ได้แก่ เจ็บหัวนมมาก มักเป็นทั้งสองข้างพร้อมกัน เจ็บแสบหรือเจ็บจี๊ดคล้ายแทง หัวนมแดงมัน คัน หรือแตกไม่หาย และอาจเจ็บต่อหลังให้นมเสร็จ อาการเริ่มกะทันหันหลังจากที่เคยให้นมได้ดีมาก่อน หรือตามหลังการใช้ยาปฏิชีวนะ West Yorkshire เตือนว่าการอมหัวนมไม่ถูกท่ามักถูกเข้าใจผิดเป็นเชื้อรา ถ้าเจ็บเพราะท่าอมผิด ให้ผดุงครรภ์หรือพยาบาลช่วยดูท่าก่อน ถ้าแก้ท่าแล้วยังเจ็บจึงนึกถึงเชื้อรา

ยาของแม่ต่างกันตามแหล่ง Kingston and Richmond บอกว่าแม่มักได้ยาเม็ดต้านเชื้อรา ส่วน West Yorkshire บอกครีมต้านเชื้อราชนิดหนึ่งทาที่หัวนม ซึ่งสะท้อนว่าแต่ละแห่งใช้แนวทางต่างกัน จึงให้แพทย์เป็นผู้เลือก ทั้งสองแหล่งไม่ได้บอกให้หยุดให้นม West Yorkshire ระบุชัดว่าให้นมต่อได้ระหว่างรักษา

เรื่องหัวนมแตกและการดูแล อ่านเพิ่มที่ หัวนมแตก และ ท่าให้นมลูก

ความสะอาดของขวดนมและจุกหลอก

เชื้อทนความเย็น แต่ตายเมื่อเจอความร้อนสูง West Yorkshire ระบุแนวทางไว้ดังนี้

• เปลี่ยนจุกนม จุกหลอก และที่ครอบหัวนม (nipple shield) ทุกสัปดาห์ตลอดช่วงที่เป็น
• นึ่งอุปกรณ์ให้นมด้วยไอน้ำ 2 รอบ หรือต้มนาน 10 นาที รวมถึงชิ้นส่วนของเครื่องปั๊มนม
• เปลี่ยนแผ่นซับน้ำนมทุกครั้งหลังให้นม และซักเสื้อผ้าที่สัมผัสหน้าอกด้วยน้ำร้อน

Kingston and Richmond เพิ่มว่าควรล้างมือลูก ของเล่น และจุกหลอกด้วย และเลี่ยงแผ่นซับแบบใช้แล้วทิ้งที่มีพลาสติกรองหลัง

เรื่องเก็บน้ำนมสองแหล่งแนะนำต่างกัน West Yorkshire ว่าไม่ควรแช่แข็งน้ำนมระหว่างที่ติดเชื้อ ส่วน Kingston and Richmond ให้เก็บนมที่ปั๊มไว้ในตู้เย็นและนำออกมาก่อนใช้ ถ้ากำลังเก็บสต็อก ให้ถามผดุงครรภ์หรือแพทย์ว่าจะทำอย่างไร อ่านเกณฑ์เก็บน้ำนมปกติที่ เก็บน้ำนมแม่ได้นานแค่ไหน และวิธีฆ่าเชื้อขวดที่ ฆ่าเชื้อขวดนม

สัญญาณที่ต้องไปหาหมอ

Kingston and Richmond ระบุไว้ว่า

• ถ้าลูกกินนมน้อยกว่าครึ่งของปกติ หรือปัสสาวะน้อยกว่า 3 ครั้งใน 24 ชั่วโมง ให้นัดแพทย์เร่งด่วนหรือโทร NHS 111 สำหรับในไทยให้พาลูกไปโรงพยาบาลทันที ไม่ต้องรอ
• ถ้าลูกทุกข์ทรมานและอาการแย่ลง ให้พบแพทย์
• ถ้าแม่รักษาแล้วไม่ดีขึ้นใน 48 ชั่วโมง ให้พบแพทย์

ถ้ากังวลว่าลูกกินน้อย ดูวิธีประเมินเพิ่มที่ ลูกกินนมน้อย และดูเรื่องจุกหลอกที่ จุกหลอกดีหรือไม่