แพ้ท้องแทนเมียคืออะไร อาการ สาเหตุ และพ่อควรทำอย่างไร

แพ้ท้องแทนเมียคือภาวะที่ผู้ชายซึ่งภรรยาหรือคู่กำลังตั้งครรภ์มีอาการทางกายหรือทางใจคล้ายคนท้อง เช่น คลื่นไส้ น้ำหนักขึ้น นอนเปลี่ยนไป หรือเครียดมากกว่าปกติ โดยไม่พบสาเหตุทางการแพทย์ที่อธิบายได้ ชื่อทางวิชาการคือ Couvade syndrome หรือ sympathetic pregnancy ตามงานวิจัยที่ตีพิมพ์ใน BMC Public Health ปี 2025 ภาวะนี้เกิดโดยที่ผู้ชายไม่ได้ตั้งใจ และอาการมักไม่ถึงขั้นเป็นอันตราย

ชื่อ Couvade มาจากไหน

Hektoen International เล่าว่าคำนี้มาจากภาษาฝรั่งเศส แปลว่าฟักหรือกกไข่ นักมานุษยวิทยา Edward Tylor นำมาใช้อธิบายธรรมเนียมในบางสังคมที่ผู้ชายแสดงพฤติกรรมเหมือนคนเพิ่งคลอดลูก เมื่อปี 1865 Tylor ตีความว่าเป็นการประกาศความเป็นพ่อของเด็ก

ปัจจุบันการแพทย์ใช้คำนี้กับอาการทางกายและใจของผู้ชายที่กำลังจะเป็นพ่อ ซึ่งแยกจากธรรมเนียมโบราณโดยสิ้นเชิง

อาการที่พ่อพบได้

จากงานวิจัยในตุรกีที่ศึกษาพ่อ 656 คน อาการที่พบบ่อยที่สุดเรียงตามร้อยละคือ

อาการ	ร้อยละของพ่อที่รายงาน
นอนเปลี่ยนไป	59.8
น้ำหนักขึ้น	59.1
เครียดมากขึ้น	56.7
คลื่นไส้	50.6

งานวิจัยเดียวกันรายงานว่าพ่อ 89.3% มีอาการที่เกี่ยวกับการตั้งครรภ์อย่างน้อย 3 อย่าง แต่ผู้วิจัยใช้แบบสอบถามที่สร้างขึ้นเอง ไม่ใช่แบบประเมินมาตรฐาน ตัวเลขจึงใช้เทียบกับงานอื่นตรง ๆ ไม่ได้ ในวรรณกรรมที่งานวิจัยนี้อ้างถึง ยังมีอาการวิตกกังวล ปวดฟัน ปัญหาระบบทางเดินอาหาร ความต้องการทางเพศลดลง และนอนไม่หลับ ส่วน Hektoen International เพิ่มอาการปวดหลัง เหนื่อยล้า อยากอาหารเฉพาะอย่าง ท้องอืด และอารมณ์แปรปรวน บางรายมีอาการคล้ายเจ็บท้องคลอดแต่พบน้อย

เมื่อเทียบกับอาการของคุณแม่ ดูเพิ่มที่อาการแพ้ท้องช่วงแรก

พบบ่อยแค่ไหน ทำไมตัวเลขต่างกันมาก

งานวิจัยของ BMC Public Health สรุปว่าอัตราที่รายงานในวรรณกรรมอยู่ระหว่าง 11% ถึง 97% ซึ่งกว้างมาก ตัวอย่างที่งานวิจัยนั้นอ้างไว้ได้แก่

• สหราชอาณาจักร 11 ถึง 50%
• สวีเดน 20%
• จอร์แดน 59.1%
• ไทย 61%
• จีน 68%
• สหรัฐอเมริกา 94 ถึง 97%

ช่วงที่กว้างขนาดนี้ไม่ได้แปลว่าคนชาติหนึ่งแพ้ท้องแทนมากกว่าอีกชาติหนึ่ง เหตุผลหลักคือแต่ละการศึกษานิยามอาการต่างกันและวัดต่างกัน Hektoen International ชี้ว่าผู้ชายอาจไม่รายงานอาการและแพทย์อาจไม่ถามด้วย ตัวเลขของไทยที่ปรากฏนี้เป็นตัวเลขที่งานวิจัยอีกชิ้นอ้างต่อ ผู้เขียนไม่ได้เปิดอ่านต้นฉบับของงานไทยโดยตรง

เริ่มเมื่อไร หายเมื่อไร

งานวิจัย BMC Public Health ระบุว่าอาการมักเริ่มในไตรมาสแรกและค่อย ๆ เพิ่มขึ้นในไตรมาสที่สองและช่วงท้ายของการตั้งครรภ์ ซึ่งสอดคล้องกับผลของงานวิจัยนั้นเอง ส่วน Hektoen International ระบุว่าอาการมัก "ทุเลาหลังลูกเกิด"

ดังนั้นพ่อที่คลื่นไส้ตอนที่แม่เริ่มแพ้ท้อง อาจจะเป็นช่วงเวลาเดียวกัน แต่ไม่ได้แปลว่าจะหายพร้อมกัน เพราะแม่เองก็มีแนวโน้มหายจากแพ้ท้องหลังไตรมาสแรก ตามที่อธิบายไว้ในแพ้ท้องกี่เดือนหาย ส่วนพ่ออาจกลับมามีอาการอีกในช่วงใกล้คลอด

สาเหตุ ที่ยังไม่มีใครตอบได้เต็มปาก

งานวิจัยของ BMC Public Health ระบุตรง ๆ ว่าสาเหตุทางกายของภาวะนี้ยังไม่ทราบ สมมติฐานที่มีคือ

• ด้านฮอร์โมน Hektoen International รายงานว่าพบโปรแลกติน คอร์ติซอล และเทสโทสเตอโรนของผู้ชายที่กำลังจะเป็นพ่อเปลี่ยนไปจนวัดได้
• ด้านจิตใจ ได้แก่ ความวิตกกังวล ความเห็นอกเห็นใจ และการอยากดูแลมากขึ้น
• ด้านชีวิตประจำวัน คู่ที่อยู่ด้วยกันกินอาหาร นอนไม่เป็นเวลา และเครียดไปพร้อมกัน

ปัจจัยเสี่ยงที่ปรากฏในวรรณกรรมที่งานวิจัยนั้นรวบรวม ได้แก่ ความผูกพันกับคู่สูงมาก การตั้งครรภ์ที่ไม่ได้วางแผน อายุน้อย ความเครียดสูง การศึกษาน้อย และไม่ได้แต่งงาน งานตุรกีนี้พบว่าการศึกษาและรายได้น้อย การว่างงาน จำนวนครั้งที่ตั้งครรภ์มาก และการตั้งครรภ์ที่ไม่ได้วางแผน สัมพันธ์กับอาการมากขึ้น แต่ความสัมพันธ์นี้ไม่ได้พิสูจน์ว่าสิ่งเหล่านั้นเป็นสาเหตุ

ถ้าเป็นพ่อ ควรทำอย่างไร

แหล่งข้อมูลที่ใช้ไม่ได้ให้วิธีรักษา ข้อแนะนำต่อไปนี้จึงเป็นความเห็นของทีมบรรณาธิการ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์

• ไปตรวจก่อนถ้ามีอาการที่ต่อเนื่อง เช่น ปวดฟัน คลื่นไส้เรื้อรัง น้ำหนักขึ้นเร็ว หรือท้องผิดปกติ เพราะอาการเหล่านี้เกิดจากโรคอื่นได้ แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัวหรืออายุรแพทย์ทั่วไปตรวจได้
• บอกคู่ตรง ๆ ว่ามีอาการ งานที่อ้างไว้ชี้ว่าผู้ชายอาจไม่รายงานอาการ จึงทำให้คนรอบข้างไม่รู้ว่าเกิดขึ้น
• ไปฝากครรภ์ด้วยกันหรืออย่างน้อยมีส่วนร่วม ความกังวลที่ลดลงอาจช่วยให้ความเครียดลดลง ซึ่งเป็นความเห็นที่ยังไม่มีผลศึกษาในแหล่งข้อมูลที่ใช้ยืนยัน
• ถ้าความเครียดหรือความวิตกกังวลรบกวนการนอนและการทำงานอย่างต่อเนื่อง ปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต

ส่วนพ่อที่อยากช่วยภรรยาแต่ไม่แน่ใจว่าทำอะไรได้บ้าง ดูภรรยาตั้งครรภ์ สามีช่วยอะไรได้บ้าง และหลังคลอดดูพ่อมือใหม่ช่วยดูแลแม่หลังคลอด

คนรอบข้างควรมองอย่างไร

อาการนี้ไม่ได้แปลว่าพ่อแกล้งทำหรืออยากเรียกร้องความสนใจ งานวิจัยจัดว่าเป็นภาวะที่เกิดโดยไม่ตั้งใจ ถ้าคุณแม่เห็นว่าสามีมีอาการ ควรชวนเขาไปตรวจเมื่อมีอาการหนักหรือยาวนาน