คันแผลผ่าคลอดเกิดจากอะไร คันแบบไหนปกติ แบบไหนต้องให้หมอดู

แผลผ่าคลอดคันได้ในระหว่างที่แผลกำลังหายและหลังจากนั้น NHS ระบุไว้ในหน้าเรื่องแผลเป็นว่าแผลเป็นอาจคัน เจ็บ หรือรู้สึกไม่สบายตัว ถ้าผิวรอบแผลไม่แดง ไม่บวม ไม่มีหนอง และไม่มีไข้ อาการคันเฉยๆ มักไม่ใช่เรื่องฉุกเฉิน แต่ถ้าคันมาพร้อมสัญญาณอื่นที่เปลี่ยนไป ต้องให้แพทย์ดู

ข้อจำกัดอย่างหนึ่งที่ควรรู้ก่อนอ่านต่อ หน้าเรื่องพักฟื้นหลังผ่าคลอดของ NHS ไม่ได้พูดถึงอาการคัน และไม่ได้อธิบายกลไกว่าทำไมแผลผ่าตัดถึงคัน บทความนี้จึงไม่อ้างสาเหตุเชิงกลไกที่แหล่งข้อมูลไม่ได้ยืนยัน แต่จัดหมวดตามสิ่งที่ NHS ระบุว่าทำให้ผิวคันได้ แล้วช่วยให้คุณแม่ดูว่าอาการของตัวเองเข้าข่ายหมวดไหน

คันที่มาจากแผลเป็นเอง

แผลผ่าคลอดตามที่ NHS บรรยายมักเป็นแนวนอนยาวราว 10 ถึง 20 เซนติเมตรเหนือขอบหัวหน่าว ช่วงแรกแผลจะแดงและเห็นชัด แล้วค่อยๆ จางลง ส่วนผิวคล้ำอาจจางเป็นรอยสีน้ำตาลหรือสีขาว NHS บอกไว้ตรงๆ ว่ากว่าแผลเป็นจะจางอาจใช้เวลาถึง 2 ปีหรือนานกว่า ตลอดช่วงนั้นอาการคัน ตึง หรือรู้สึกแปลกๆ ที่แนวแผลจึงเกิดขึ้นเป็นพักๆ ได้

ลักษณะที่เข้าข่ายหมวดนี้คือ คันเป็นช่วงสั้นๆ ผิวบริเวณแผลสีเดียวกับเมื่อวาน ไม่เจ็บมากขึ้น ไม่มีน้ำซึม และไม่มีผื่นลามออกไปนอกแนวแผล

คันเพราะผิวรอบแผลระคายหรือแพ้

หน้าเรื่องผิวหนังคันของ NHS ระบุว่าอาการแพ้และลมพิษเป็นสาเหตุที่พบได้ และแนะนำให้เลี่ยงสบู่ ผลิตภัณฑ์ระงับกลิ่นกาย และครีมบำรุงที่มีน้ำหอม รวมทั้งเสื้อผ้าที่รัดแน่น ผ้าขนสัตว์ และผ้าใยสังเคราะห์ ซึ่งตรงกับสิ่งที่คุณแม่หลังผ่าคลอดสัมผัสกับแผลทุกวัน เช่น ขอบกางเกงในที่พาดผ่านแนวแผลพอดี เจลหรือแผ่นปิดแผลที่ใช้ซ้ำ ผ้าเช็ดตัวที่ซักด้วยน้ำยาปรับผ้านุ่มกลิ่นแรง

ถ้าสงสัยหมวดนี้ ลองไล่เปลี่ยนทีละอย่าง ไม่ใช่เปลี่ยนทุกอย่างพร้อมกัน เพราะจะไม่รู้ว่าอะไรเป็นตัวการ

1. เปลี่ยนเป็นกางเกงในผ้าฝ้ายเอวสูงที่ขอบไม่ทับแนวแผล หรือเอวต่ำที่ขอบอยู่ใต้แนวแผล (NHS แนะนำชุดชั้นในผ้าฝ้ายและเสื้อผ้าหลวมสบายอยู่แล้วในหน้าพักฟื้น)
2. เลิกใช้สบู่หรือโลชั่นที่มีน้ำหอมบริเวณหน้าท้องสักสองสามวัน
3. ใช้ครีมบำรุงหรืออีโมลเลียนต์แบบไม่มีน้ำหอมทาผิวรอบแผล ตามที่ NHS แนะนำสำหรับผิวคัน
4. เปลี่ยนน้ำยาซักผ้าเป็นสูตรสำหรับผิวบอบบาง ซึ่งเป็นอีกข้อที่ NHS แนะนำ

ถ้าคันลดลงภายในไม่กี่วันหลังตัดตัวแปรเหล่านี้ ก็ได้คำตอบแล้ว ถ้าคันไม่ดีขึ้น ผื่นลามหรือผิวเป็นตุ่ม ให้ปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์ โดย NHS ระบุว่าเภสัชกรแนะนำผลิตภัณฑ์อย่างยาแก้แพ้หรือครีมเย็นได้ แต่ระหว่างให้นมลูก ควรบอกเภสัชกรก่อนทุกครั้งว่ากำลังให้นม

คันใต้ท้องที่พับทับแผล

คุณแม่บางคนมีชั้นหนังหน้าท้องที่หย่อนลงมาทับแนวแผล ผิวส่วนที่พับจะอุ่นและอับชื้น รายการสาเหตุผิวคันของ NHS มีผดร้อน (heat rash) และการติดเชื้อรา เช่น เชื้อราแคนดิดา อยู่ด้วย NHS ไม่ได้บอกว่าเกิดกับแผลผ่าคลอดโดยเฉพาะ เป็นข้อสังเกตของเราว่าผิวพับที่อับชื้นเป็นจุดที่ควรสงสัยหมวดนี้ ถ้าคุณแม่เห็นว่าผิวตรงรอยพับแดงเป็นผื่นกว้างกว่าแนวแผล หรือเป็นตุ่มเล็กเป็นกลุ่ม ไม่ควรเดาเองแล้วซื้อยาทา ให้เล่าให้แพทย์หรือเภสัชกรฟังว่าผื่นอยู่ตรงแนวแผลหรือตรงรอยพับ เพราะยาที่เหมาะต่างกัน

ระหว่างรอพบแพทย์ ทำให้ผิวบริเวณนั้นแห้งและโปร่ง ซับเบาๆ หลังอาบน้ำ ไม่ถู และไม่เกา NHS แนะนำให้ตบหรือแตะผิวแทนการเกา เพราะการเกาทำให้ผิวระคายมากขึ้น

คันเพราะแผลติดเชื้อ

NHS ไม่ได้นับอาการคันเป็นสัญญาณของแผลติดเชื้อ แต่แผลที่ติดเชื้ออาจมีความรู้สึกรบกวนหลายแบบปนกัน จึงควรดูสัญญาณที่ NHS ระบุว่าต้องติดต่อผดุงครรภ์หรือแพทย์ทันที คือแผลแดงขึ้น เจ็บมากขึ้น บวมขึ้น มีหนองหรือน้ำที่มีกลิ่นเหม็นไหลออกมา ส่วนหน้าเรื่องแผลเป็นเพิ่มว่า ถ้าแผลบวมหรือเจ็บ รู้สึกร้อนเมื่อแตะ หรือมีหนอง ให้ขอนัดแพทย์แบบเร่งด่วน หน้าพักฟื้นหลังผ่าคลอดของ NHS ยังระบุอาการอื่นที่ต้องไปหาแพทย์เร็ว ได้แก่ ปวดรุนแรง เลือดออกทางช่องคลอดมาก ไอหรือหายใจลำบาก

ถ้ามีอาการเหล่านี้ ไม่ต้องรอดูว่าคันจะหายเองหรือไม่ ให้โทรหาโรงพยาบาลที่ผ่าคลอดหรือไปห้องฉุกเฉิน

คันที่มาพร้อมแผลนูนและแข็ง

ถ้าแผลเริ่มนูนแข็ง ใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ และกว้างเกินขอบแผลเดิม อาจเป็นแผลเป็นคีลอยด์ NHS ระบุว่าคีลอยด์ระหว่างที่โตอาจคันหรือเจ็บ และการตั้งครรภ์เป็นหนึ่งในช่วงที่เสี่ยงมากขึ้น ผู้ที่เคยมีคีลอยด์มาก่อนก็เสี่ยงสูงกว่าด้วย เรื่องนี้ไม่ควรรักษาเอง ดูรายละเอียดการแยกแผลนูนแต่ละแบบที่ แผลผ่าคลอดทำไมนูน

ตารางแยกอาการคันตามสิ่งที่เห็น

สิ่งที่เห็นร่วมกับอาการคัน	ควรทำ
ผิวเหมือนเดิม คันเป็นพักๆ	ตบเบาๆ ประคบเย็น ทาครีมไม่มีน้ำหอม
แดงเป็นแถบแคบตามแนวขอบกางเกงใน	เปลี่ยนทรงและวัสดุกางเกงใน ลองเว้นผลิตภัณฑ์ที่มีน้ำหอม
ผื่นหรือตุ่มกว้างกว่าแนวแผล หรืออยู่ตรงรอยพับ	ถามแพทย์หรือเภสัชกร อย่าเดายาทาเอง
แผลแดงขึ้น เจ็บขึ้น บวม ร้อน มีหนองหรือกลิ่น หรือมีไข้	ติดต่อแพทย์วันเดียวกัน
แผลนูนแข็ง โตกว่าแนวเดิม	พบสูติแพทย์หรือแพทย์ผิวหนัง

บรรเทาคันที่บ้านโดยไม่ทำให้แผลแย่ลง

ข้อแนะนำของ NHS สำหรับผิวคันที่ใช้ได้กับผิวรอบแผล คือตบหรือแตะผิวแทนการเกา วางผ้าเย็นชื้นบนบริเวณที่คัน อาบน้ำสั้นๆ ด้วยน้ำเย็นหรืออุ่น ทาครีมบำรุงที่ไม่มีน้ำหอมสม่ำเสมอ ตัดเล็บให้สั้นและสะอาด และสวมเสื้อผ้าฝ้ายหลวมๆ

ส่วนที่ควรทำคู่กันคือทำความสะอาดแผลเบาๆ ทุกวันและซับให้แห้ง ตามคำแนะนำในหน้าพักฟื้นหลังผ่าคลอดของ NHS ถ้ายังต้องดูแลแผลในช่วงสัปดาห์แรก ไล่ขั้นตอนได้ที่ แผลผ่าคลอดดูแลยังไง และภาพรวมการฟื้นตัวทั้ง 6 สัปดาห์อยู่ใน การดูแลตัวเองหลังคลอด

เก็บข้อมูลก่อนไปพบแพทย์

เตรียมคำตอบให้พร้อมจะช่วยให้ตรวจเร็วขึ้น คันเริ่มตั้งแต่เมื่อไร คันตลอดแนวแผลหรือเป็นจุด มีผื่นหรือผิวสีเปลี่ยนไหม ถ่ายรูปแผลทุกสองสามวันด้วยแสงเดียวกันเพื่อดูว่าขยายหรือไม่ และบอกว่าใช้ผลิตภัณฑ์ใดบ้างทาที่ท้อง

NHS แนะนำให้พบแพทย์ทั่วไปถ้าอาการคันกระทบชีวิตประจำวัน ไม่ดีขึ้นด้วยการดูแลตัวเอง หรือกลับมาเป็นซ้ำ รวมทั้งเมื่อมีผื่น ก้อน หรือบวมใหม่ที่น่ากังวล ถ้าแผลเป็นสร้างปัญหาต่อเนื่อง แพทย์อาจแนะนำซิลิโคนเจลหรือแผ่น ยาสเตียรอยด์แบบครีมหรือฉีด การรักษาด้วยความเย็น หรือเลเซอร์ ตามรายการที่ NHS ให้ไว้ การตัดสินใจเลือกวิธีไหนเป็นเรื่องของแพทย์ที่ได้เห็นแผลจริง