จุกนมหลอก ดีไหม ข้อดี ข้อเสีย และวิธีเลิกเมื่อถึงเวลา

จุกนมหลอกมีข้อดีที่ชัดเจนข้อหนึ่ง สถาบันกุมารแพทย์อเมริกัน (AAP) แนะนำให้ลองให้ลูกดูดตอนงีบและตอนนอนกลางคืน เพราะสัมพันธ์กับความเสี่ยงการเสียชีวิตกะทันหันในทารก (SIDS) ที่ต่ำลง ส่วนข้อที่ต้องระวังคือช่วงที่การให้นมแม่ยังไม่เข้าที่ การใช้ที่ไม่ปลอดภัย เช่น ผูกเชือกหรือจุ่มน้ำหวาน และการใช้ต่อนานจนเลิกยาก

สรุปสั้น ๆ จุกนมหลอกไม่ได้ดีหรือแย่ในตัวมันเอง ขึ้นกับว่าใช้เมื่อไร ใช้อย่างไร และเลิกเมื่อไร

ข้อดีและข้อเสียในตารางเดียว

ด้าน	สิ่งที่รู้	แหล่ง
การนอนและ SIDS	ให้จุกตอนนอนสัมพันธ์กับความเสี่ยง SIDS ที่ต่ำลง แม้จุกหลุดหลังหลับ	AAP, NHS
การปลอบ	ทารกหลายคนสงบได้เร็วขึ้นจากการดูด	ประสบการณ์ทั่วไปของพ่อแม่
การให้นมแม่	ควรรอให้การเข้าเต้าเข้าที่ก่อน WHO ให้แนะนำแม่เรื่องความเสี่ยงของจุกนมหลอก	AAP, WHO
ฟัน	ห้ามจุ่มจุกในของหวาน	NHS
ความปลอดภัย	ห้ามผูกเชือก ไม่ติดจุกกับเสื้อผ้าระหว่างนอน	AAP
การเลิก	ยิ่งใช้นานและใช้ทั้งวัน ยิ่งเลิกยาก	ประสบการณ์ทั่วไปของพ่อแม่

NHS ระบุไว้ในหน้าเรื่อง SIDS ว่าพ่อแม่อาจพิจารณาให้จุกนมหลอกเพื่อกล่อมลูกนอน เพราะงานวิจัยบางส่วนพบว่าช่วยลดความเสี่ยง SIDS ทั้งสองหน่วยงานจึงมองไปทางเดียวกัน คือเป็นทางเลือกที่มีประโยชน์ ไม่ได้บังคับ

เริ่มเมื่อไร ขึ้นกับว่าลูกกินนมแบบไหน

AAP แนะนำว่า

• ลูกกินนมแม่ รอให้การให้นมแม่เข้าที่ดีก่อน คือลูกเข้าเต้าได้ดี น้ำหนักขึ้นตามเกณฑ์ และแม่น้ำนมมาสม่ำเสมอ
• ลูกกินนมผสม เริ่มได้ตั้งแต่แรก

เหตุผลที่ต้องรอในลูกที่กินนมแม่ คือช่วงสัปดาห์แรก ๆ ลูกต้องดูดเต้าบ่อยเพื่อกระตุ้นน้ำนม ถ้าการดูดจุกนมหลอกไปแทนที่มื้อนมบางมื้อ ลูกอาจได้นมน้อยลงและน้ำนมแม่ถูกกระตุ้นน้อยลง องค์การอนามัยโลก (WHO) จึงใส่เรื่องนี้ไว้ในบันไดขั้นที่ 9 ของ "บันไดสิบขั้นสู่ความสำเร็จในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่" ให้บุคลากรสุขภาพแนะนำแม่เรื่องการใช้และความเสี่ยงของขวดนม จุกนม และจุกนมหลอก

ในทางปฏิบัติ สัญญาณว่าลูกหิวต้องมาก่อนจุกเสมอ ถ้าลูกขยับปาก ดูดมือ หันหาเต้า ให้นมก่อน ใช้จุกนมหลอกเมื่อลูกเพิ่งกินอิ่มแต่ยังอยากดูดหรือถึงเวลานอน ดูจังหวะมื้อนมตามวัยในลูกกินนมแม่บ่อยแค่ไหน

ใช้อย่างปลอดภัย ข้อห้ามที่ต้องจำ

AAP และ NHS ให้แนวทางที่ตรงกันหลายข้อ

1. ไม่ผูกเชือก สาย หรือโซ่คล้องคอลูก และไม่ติดจุกกับเสื้อผ้า ผ้าห่ม หรือตุ๊กตาระหว่างลูกนอน AAP ระบุชัดในหัวข้อการนอนอย่างปลอดภัย
2. ไม่จุ่มจุกในน้ำผึ้ง น้ำหวาน น้ำผลไม้ หรือของหวานใด ๆ NHS แนะนำเพื่อป้องกันฟันผุ ส่วนน้ำผึ้งยังไม่เหมาะกับเด็กอายุต่ำกว่า 1 ปีด้วย
3. ถ้าลูกไม่เอา ไม่บังคับ AAP ระบุว่าลองใหม่วันอื่นได้
4. ถ้าจุกหลุดหลังหลับ ไม่ต้องใส่กลับ
5. ตรวจจุกก่อนใช้ทุกครั้ง ดึงตัวยางดู ถ้ามีรอยแตก ฉีก เหนียว หรือเปลี่ยนสี ให้ทิ้ง เพราะชิ้นที่ขาดหลุดเข้าคอได้
6. ใช้จุกแบบชิ้นเดียวหรือแบบที่ประกอบแน่น ไม่ทำจุกเองจากจุกขวดนม เพราะจุกขวดนมไม่ได้ออกแบบมาให้ดูดแยกจากขวดและหลุดเข้าปากได้

ตัวเลือกคลิปติดเสื้อมีประโยชน์ตอนลูกตื่นและผู้ใหญ่อยู่ใกล้ ป้องกันจุกตกพื้น แต่ต้องถอดออกทุกครั้งเมื่อลูกจะนอน

เลือกจุกนมหลอกแบบไหน

เรื่องที่ดู	แนวทาง
ขนาด	ตามช่วงวัยที่ระบุบนกล่อง จุกเล็กสำหรับทารกแรกเกิด และเปลี่ยนเมื่อลูกโตขึ้น
แผ่นกันจุก	กว้างกว่าปากลูก มีรูระบายอากาศ ไม่งอพับเข้าปากได้
วัสดุ	ซิลิโคนทนความร้อนและล้างง่าย ยางธรรมชาตินิ่มกว่าแต่เสื่อมเร็วกว่า
ทรงหัวจุก	ทรงกลมหรือทรงแบนแบบ orthodontic เลือกตามที่ลูกยอมดูด
จำนวน	มีสำรอง 2-3 อัน สลับล้างได้ ไม่ต้องซื้อหลายสิบชิ้น

ทรงหัวจุกที่ "ดีต่อฟัน" เป็นคำโฆษณาที่ได้ยินบ่อย แหล่งข้อมูลที่เราใช้อ้างอิงไม่ได้ระบุว่าทรงไหนดีกว่า สิ่งที่มีผลมากกว่าคือใช้นานแค่ไหนในแต่ละวันและใช้ต่อไปจนอายุเท่าไร

การทำความสะอาด ช่วงแรกเกิดถึงไม่กี่เดือนแรก ล้างและฆ่าเชื้อจุกเหมือนอุปกรณ์ให้นม วิธีนึ่งหรือต้มที่ใช้กับขวดนมใช้กับจุกนมหลอกได้ ดูขั้นตอนในวิธีนึ่งขวดนม

การใช้จุกตามช่วงวัย

ช่วงวัย	แนวทางการใช้	สิ่งที่ต้องเฝ้าดู
แรกเกิดถึงการให้นมแม่เข้าที่	ลูกกินนมแม่ รอก่อน ลูกกินนมผสม ใช้ตอนนอนได้	น้ำหนักขึ้นดี ผ้าอ้อมเปียกพอ
ราว 1 เดือนถึง 6 เดือน	ให้ตอนงีบและตอนนอนกลางคืน ตามคำแนะนำ AAP	จุกไม่ใช่สิ่งแทนมื้อนม ไม่ผูกเชือก
6 เดือนถึง 1 ปี	ยังใช้ตอนนอนได้ ระหว่างวันลดลงเมื่อลูกมีของเล่นและกิจกรรมมากขึ้น	ฟันซี่แรก เปลี่ยนจุกเมื่อลูกกัดจนยางเสื่อม
1 ปีขึ้นไป	เริ่มจำกัดพื้นที่และเวลา ตามลำดับการเลิกด้านล่าง	การพูด ถ้าจุกอยู่ในปากทั้งวัน
วัยก่อนเข้าเรียน	ตั้งเป้าเลิก หรือเหลือน้อยที่สุด	ปรึกษาทันตแพทย์ถ้ากังวลเรื่องการสบฟัน

ตารางนี้เป็นแนวทางทั่วไป ไม่ใช่กำหนดเวลาที่ต้องทำให้ทัน เด็กแต่ละคนปรับตัวต่างกัน บางคนทิ้งจุกเองก่อนขวบ บางคนต้องใช้เวลาหลายเดือนในการลดทีละขั้น

ช่วงที่จุกช่วยได้มากเป็นพิเศษ

• ขึ้นเครื่องบินตอนขึ้นและลง การดูดช่วยให้ลูกกลืนบ่อย ใช้นมหรือจุกก็ได้
• ช่วงเดินทางไกลในคาร์ซีท เมื่อลูกงอแงและอุ้มออกมาไม่ได้
• ช่วงนั่งรอในที่คนพลุกพล่าน เช่น รอตรวจที่โรงพยาบาล ซึ่งลูกเหนื่อยและง่วงแต่หลับยาก

ทั้งสามสถานการณ์เป็นการใช้ระยะสั้นตามความจำเป็น ต่างจากการให้จุกค้างไว้ในปากทั้งวันโดยไม่มีเหตุผลเฉพาะ

ลูกร้องโคลิก จุกช่วยได้แค่ไหน

ทารกที่ร้องไห้นาน ๆ ช่วงเย็นตามแบบโคลิก บางคนสงบลงได้บ้างเมื่อได้ดูดจุก ร่วมกับการอุ้มโยก เสียงฉ่า หรือการห่อตัว แต่จุกไม่ได้แก้สาเหตุ และไม่ได้ได้ผลกับทุกคน ถ้าใช้แล้วลูกยังร้องเท่าเดิม ไม่ต้องรู้สึกว่าทำผิด ลองวิธีอื่นสลับกัน ดูแนวทางรับมือในลูกร้องโคลิก

ข้อที่ควรระวังคือการใช้จุกเป็นคำตอบแรกทุกครั้งที่ลูกร้อง ลองถามตัวเองก่อนสั้น ๆ ว่าลูกหิวไหม ผ้าอ้อมเปียกไหม ร้อนหรือหนาวไหม อยากให้อุ้มไหม แล้วค่อยหยิบจุก

นิสัยเล็ก ๆ นี้ช่วยได้สองทาง ลูกได้รับสิ่งที่ต้องการจริง ๆ ในแต่ละครั้ง และพ่อแม่ได้เรียนรู้เสียงร้องแบบต่าง ๆ ของลูกเร็วขึ้น ซึ่งทำให้การเลิกจุกในวันข้างหน้าง่ายขึ้นด้วย เพราะจุกไม่ได้กลายเป็นวิธีเดียวที่ทั้งบ้านใช้ปลอบลูก

เลิกเมื่อไร และเลิกอย่างไร

AAP, NHS และ WHO ในหน้าที่เราอ้างอิง ไม่ได้กำหนดอายุเลิกที่ตายตัวไว้ หลายครอบครัวเริ่มลดการใช้เมื่อพ้นช่วงอายุที่ SIDS พบบ่อย คือหลังปีแรก และตั้งเป้าเลิกให้ได้ก่อนลูกพูดคล่องหรือก่อนฟันแท้ขึ้น ถ้ากังวลเรื่องการสบฟัน ให้ทันตแพทย์ดูในการตรวจฟันตามนัด

ลำดับการเลิกแบบค่อยเป็นค่อยไป

1. จำกัดพื้นที่ ใช้จุกเฉพาะในห้องนอนหรือบนที่นอน ไม่พกออกนอกบ้าน
2. จำกัดเวลา เหลือแค่ตอนงีบและตอนนอนกลางคืน ระหว่างวันเก็บจุกไว้ในที่ที่ลูกมองไม่เห็น
3. เอาออกหลังหลับ เมื่อลูกหลับแล้วค่อย ๆ ดึงจุกออก ให้ลูกชินกับการนอนต่อโดยไม่มีจุก
4. ตัดตอนงีบ เหลือแค่กลางคืน
5. ตัดกลางคืน ใช้สิ่งปลอบแทน เช่น ผ้าเล็กที่ลูกชอบ (ในเด็กที่อายุเกินปีแรกแล้ว) อ่านนิทาน หรือร้องเพลงเดิมทุกคืน

แต่ละขั้นให้เวลาลูกปรับตัวหลายวันถึงหนึ่งสัปดาห์ ช่วงที่ลูกป่วย ฟันกำลังขึ้น ย้ายบ้าน หรือมีน้องใหม่ ไม่ใช่เวลาดีที่จะเร่ง ดูอาการช่วงฟันขึ้นในฟันน้ำนมขึ้นกี่เดือน

สำหรับเด็กโตที่เข้าใจคำพูดแล้ว

• คุยล่วงหน้าว่าจะเลิกวันไหน ให้ลูกมีส่วนตัดสินใจ
• ให้ลูกเป็นคนเก็บจุกใส่กล่องหรือมอบให้ "น้องเล็ก" ในจินตนาการ บางบ้านใช้นิทานช่วยเล่า
• ชมเมื่อลูกนอนได้โดยไม่มีจุก แม้แค่คืนเดียว
• ช่วงสองสามคืนแรกลูกจะงอแงมากกว่าปกติ ผู้ใหญ่ทุกคนในบ้านต้องตกลงกันว่าจะไม่ยื่นจุกกลับให้

ฟันกับจุกนมหลอก ดูแลอย่างไรระหว่างที่ยังใช้

• ไม่จุ่มของหวานตามคำแนะนำ NHS
• ไม่อมจุกด้วยปากผู้ใหญ่เพื่อทำความสะอาดก่อนใส่ให้ลูก ให้ล้างด้วยน้ำสะอาดแทน
• แปรงฟันลูกตั้งแต่ซี่แรกขึ้น วันละสองครั้ง ดูวิธีในวิธีแปรงฟันลูก
• พาไปตรวจฟันตามนัด และถามทันตแพทย์เรื่องจุกนมหลอกได้ตรง ๆ

ใช้หรือไม่ใช้จุกนมหลอกเป็นการตัดสินใจของแต่ละบ้าน ไม่มีคำตอบที่ถูกเพียงคำตอบเดียว ลูกที่ไม่เคยใช้จุกก็เติบโตได้ดี ลูกที่ใช้จุกอย่างปลอดภัยแล้วเลิกได้ตามเวลาก็เช่นกัน

พาลูกไปพบแพทย์ทันทีถ้า

• จุกขาดแล้วชิ้นส่วนหายเข้าปาก ลูกไอ หายใจลำบาก หรือหายใจมีเสียง
• ลูกดูดจุกแต่ไม่ยอมกินนม ผ้าอ้อมเปียกน้อยลง หรือซึม
• มีไข้ร่วมกับดึงหู ร้องกวนผิดปกติ หรือมีน้ำไหลจากหู
• มีฝ้าขาวในปากที่เช็ดไม่ออก ร่วมกับลูกดูดนมแล้วร้อง