ท้องแฝดเกิดจากอะไร แฝดเหมือน แฝดไม่เหมือน และสิ่งที่เพิ่มโอกาส

ท้องแฝดเกิดได้สองทาง ทางแรกคือไข่ใบเดียวที่ผสมกับอสุจิแล้วแบ่งตัวออกเป็นสองกลุ่ม กลายเป็นแฝดเหมือน (identical) ทางที่สองคือไข่สองใบที่ตกพร้อมกันและถูกผสมคนละตัว กลายเป็นแฝดไม่เหมือน (non-identical) NHS ระบุว่าแฝดทั้งหมดราวหนึ่งในสามเป็นแฝดเหมือน และสองในสามเป็นแฝดไม่เหมือน ปัจจัยที่เพิ่มโอกาสมีแฝดสองแบบนี้ต่างกันอย่างสิ้นเชิง ซึ่งเป็นเหตุที่ตอบ "เกิดจากอะไร" ด้วยประโยคเดียวไม่ได้

แฝดเหมือน เกิดจากไข่ใบเดียวที่แบ่งตัว

ตามที่ NHS อธิบาย แฝดเหมือนเกิดเมื่อไข่ใบเดียวถูกผสมแล้วแบ่งออกเป็นสอง แฝดคู่นี้มีพันธุกรรมเดียวกันและเพศเดียวกันเสมอ

เรื่องที่คุณแม่หลายคนอยากรู้คือ มีอะไรทำให้เกิดแฝดเหมือนไหม คำตอบของ NHS คือไม่มีใครรู้สาเหตุ ทุกคนมีโอกาสเท่ากันที่ราว 1 ใน 250 และแฝดเหมือนไม่ถ่ายทอดในครอบครัว ดังนั้นการที่ญาติฝั่งพ่อหรือฝั่งแม่มีแฝดเหมือนไม่ได้ทำให้โอกาสของคุณแม่สูงกว่าคนอื่น

แฝดไม่เหมือน เกิดจากไข่สองใบ

แฝดไม่เหมือนเกิดเมื่อไข่สองใบแยกกันถูกผสมแล้วฝังตัวในมดลูก ตามข้อมูลของ NHS แฝดคู่นี้เหมือนกันแค่พี่น้องทั่วไป เพศเดียวกันหรือต่างกันก็ได้ ความสัมพันธ์นี้ทำให้ปัจจัยด้านร่างกายของแม่มีบทบาทมาก เพราะต้องมีไข่ตกมากกว่าหนึ่งใบในรอบเดียวกัน ถ้าอยากเข้าใจกลไกฮอร์โมนที่สั่งไข่ตก อ่านที่ ตกไข่เกิดจากอะไร

	แฝดเหมือน	แฝดไม่เหมือน
ต้นกำเนิด	ไข่ 1 ใบ ผสมแล้วแบ่งเป็นสอง	ไข่ 2 ใบ ผสมคนละตัว
สัดส่วนของแฝดทั้งหมด	ราวหนึ่งในสาม	ราวสองในสาม
เพศ	เพศเดียวกันเสมอ	เหมือนหรือต่างก็ได้
ถ่ายทอดในครอบครัว	ไม่	ใช่ ทางฝั่งแม่
ปัจจัยที่ทราบ	ไม่ทราบสาเหตุ ราว 1 ใน 250	อายุแม่ ประวัติครอบครัว เชื้อชาติ การรักษามีบุตรยาก

ปัจจัยที่เพิ่มโอกาสแฝดไม่เหมือน

NHS ระบุปัจจัยที่เพิ่มโอกาสแฝดไม่เหมือนไว้ดังนี้ โดยไม่ได้ระบุเป็นตัวเลขเปอร์เซ็นต์ ดังนั้นเราจะไม่ใส่ตัวเลขที่แหล่งข้อมูลไม่ได้ให้

อายุเกิน 35 ปี

ผู้หญิงที่อายุเกิน 35 ปีมีโอกาสปล่อยไข่มากกว่าหนึ่งใบในรอบเดียวมากกว่า ตามที่ NHS ระบุ ประเด็นอื่นของการท้องช่วงวัยนี้อ่านที่ ตั้งครรภ์หลัง 35 ปี

มีแฝดไม่เหมือนในครอบครัวฝั่งแม่

NHS ระบุว่าแฝดไม่เหมือนถ่ายทอดทางฝั่งแม่ เพราะสัมพันธ์กับแนวโน้มที่จะปล่อยไข่มากกว่าหนึ่งใบ ฝั่งพ่อที่มีแฝดในตระกูลจึงไม่เพิ่มโอกาสในแง่นี้ เพราะอสุจิไม่ได้เป็นตัวกำหนดว่ามีไข่กี่ใบ ข้อสุดท้ายเป็นข้อสรุปจากที่ NHS ระบุว่าถ่ายทอดทางฝั่งแม่ ไม่ใช่ข้อความที่ NHS เขียนตรงๆ

เชื้อชาติ

NHS ระบุว่าแฝดไม่เหมือนพบมากที่สุดในกลุ่มคนไนจีเรียและพบน้อยที่สุดในกลุ่มคนญี่ปุ่น หน้าดังกล่าวไม่มีข้อมูลของคนไทยโดยตรง จึงอ้างถึงเพื่อให้เห็นว่าอัตรานี้ต่างกันตามประชากร ไม่ควรเอาไปประเมินโอกาสของตัวเอง

การรักษามีบุตรยาก

NHS ระบุในหน้าหลักว่าการทำเด็กหลอดแก้ว (IVF) เพิ่มโอกาสมีแฝด เพราะอาจย้ายตัวอ่อนมากกว่าหนึ่งตัว หน้าเรื่องความเสี่ยงของ IVF ระบุว่ามาตรฐานคือย้ายตัวอ่อนหนึ่งตัว และถ้าจะย้ายมากกว่าหนึ่ง แพทย์จะพูดคุยเรื่องข้อดีและความเสี่ยงกับคู่สามีภรรยา ซึ่งรวมถึงความเสี่ยงของการตั้งครรภ์ที่มีทารกมากกว่าหนึ่งคนต่อแม่และลูก

นอกจากนี้หน้าเดียวกันยังระบุโอกาสเล็กน้อยที่ยากระตุ้นไข่ทำให้ไข่พัฒนามากเกินไปในรังไข่ (OHSS) จนรังไข่โตและเจ็บ ซึ่งอาจต้องหยุดรอบการรักษานั้น แหล่งข้อมูลไม่ได้ให้ตัวเลขความถี่ ขั้นตอน ค่าใช้จ่าย และข้อพิจารณาเรื่องจำนวนตัวอ่อนอยู่ใน เด็กหลอดแก้ว ราคาเท่าไหร่

ท้องแฝดแล้วเกิดจากอะไรที่ควบคุมได้บ้าง

คุณแม่ที่ท้องเองตามธรรมชาติ ไม่มีวิธีเลือกให้เป็นแฝดหรือหลีกเลี่ยงแฝด ปัจจัยหลักคืออายุ ประวัติครอบครัวฝั่งแม่ และพันธุกรรม ซึ่งปรับเองไม่ได้ ส่วนคู่ที่ทำ IVF จำนวนตัวอ่อนที่ย้ายเป็นเรื่องที่คุยกับแพทย์ได้ เพราะ NHS ระบุว่าแพทย์จะอธิบายความเสี่ยงของการย้ายหลายตัว ถ้าคุณพ่อคุณแม่อยากรู้ก่อนว่าจำนวนที่แนะนำสำหรับกรณีของตัวเองคือเท่าไร ให้ถามแพทย์ผู้ดูแลการรักษาตรงๆ

รู้ได้อย่างไรว่าท้องแฝด และแฝดเหมือนหรือไม่

NHS ระบุว่ามักรู้ว่าท้องแฝดได้จากการอัลตราซาวด์ที่ราวสัปดาห์ที่ 12 สัญญาณที่อาจทำให้สงสัยได้ เช่น ท้องใหญ่กว่าอายุครรภ์ และการเคยรักษามีบุตรยาก ที่อัลตราซาวด์ แพทย์ควรบอกว่าแฝดใช้รกร่วมกัน (แปลว่าเป็นแฝดเหมือน) หรือมีรกแยกกันสองอัน (อาจเป็นแฝดเหมือนหรือไม่เหมือนก็ได้) และถ้าการสแกนครั้งแรกดูไม่ชัดก็ควรได้สแกนซ้ำ การตรวจรกจะแม่นยำเมื่ออัลตราซาวด์ครั้งแรกทำก่อนสัปดาห์ที่ 14

ต้องการยืนยันว่าแฝดเหมือนหรือไม่ มีการตรวจดีเอ็นเอและการตรวจรกหลังคลอด ตามที่ NHS ระบุ เรื่องนี้ไม่ใช่ข้อมูลที่ต้องรู้ก่อนคลอดทุกครั้ง แต่สำคัญเมื่อแพทย์ใช้ประเมินความเสี่ยงของรก ซึ่งอ่านต่อได้ที่ ท้องแฝด รู้ได้ตอนไหน ฝากครรภ์ต่างจากท้องเดี่ยวอย่างไร และเรื่องการตรวจอัลตราซาวด์แต่ละครั้งอยู่ที่ อัลตราซาวด์ครรภ์

ถ้าคุณพ่อคุณแม่เพิ่งรู้ว่าท้องแฝด ให้เริ่มจากถามแพทย์ที่อัลตราซาวด์สามข้อ คือแฝดใช้รกร่วมกันหรือแยก นัดตรวจครั้งต่อไปคือเมื่อไร และโรงพยาบาลที่ฝากครรภ์ไว้พร้อมดูแลครรภ์แฝดหรือไม่