ใจความสำคัญ
- ผิวลอกในทารกแรกเกิดเป็นเรื่องปกติ โรงพยาบาล NHS แนะนำให้ใช้น้ำเปล่าในช่วง 2-4 สัปดาห์แรก และไม่ต้องทาครีมบนผิวที่ลอกตามธรรมชาติ
- AAP แนะนำให้อาบน้ำไม่เกิน 10 นาที ใช้น้ำอุ่นไม่ร้อน ใช้สบู่อ่อนไม่มีน้ำหอม และซับตัวให้แห้งแทนการถู
- ทาสารให้ความชุ่มชื้นอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง ทันทีหลังอาบน้ำขณะผิวยังหมาด ขี้ผึ้งเก็บความชื้นได้ดีกว่าครีม และครีมดีกว่าโลชั่น
- ผื่นแดงคันเป็นปื้นที่แก้ม ข้อพับ หรือลำตัว เป็นแล้วหายสลับกัน ชวนให้นึกถึงผื่นผิวหนังอักเสบ ซึ่งควรให้แพทย์ตรวจ
- ผื่นที่มีหนอง สะเก็ดสีเหลือง ตุ่มน้ำ หรือมีไข้ร่วม เป็นสัญญาณติดเชื้อ ต้องพบแพทย์โดยเร็ว
มือเท้าของลูกวัยสองสัปดาห์ลอกเป็นแผ่นบาง ๆ คล้ายคนโดนแดดเผา คุณแม่บางคนตกใจ รีบหาโลชั่นมาทา ทั้งที่ผิวกำลังทำงานตามปกติ ในทางกลับกัน ผิวแห้งเป็นปื้นแดงที่แก้มของลูกวัย 4 เดือน ซึ่งเกาจนเป็นรอยตอนกลางคืน กลับถูกมองว่าแค่ผิวแห้งธรรมดาไปนานหลายสัปดาห์
ผิวทารกแห้งมีหลายแบบ และแต่ละแบบดูแลไม่เหมือนกัน ขั้นแรกจึงอยู่ที่การแยกให้ออกว่าลูกเป็นแบบไหน
สามแบบที่พบบ่อย แยกอย่างไร
| ลักษณะ | ผิวลอกหลังคลอด | ผิวแห้งจากสิ่งแวดล้อม | ผื่นผิวหนังอักเสบ |
|---|---|---|---|
| อายุที่พบ | 1-3 สัปดาห์แรก | ทุกวัย | มักเริ่มในช่วงไม่กี่เดือนแรก |
| ตำแหน่ง | มือ เท้า ข้อพับ ทั่วตัว | หน้าแข้ง แขน แก้ม | แก้ม หน้าผาก ข้อพับ ลำตัว |
| สีผิว | สีปกติ ลอกเป็นแผ่นบาง | ขาวด้าน หยาบ | แดงเป็นปื้น |
| คัน | ไม่คัน | คันเล็กน้อย | คันมาก ลูกถูหน้ากับที่นอน เกาตอนกลางคืน |
| ตัวกระตุ้น | การปรับตัวกับอากาศหลังคลอด | ห้องแอร์ อาบน้ำร้อน สบู่แรง | ผิวที่ชั้นป้องกันอ่อนแอ บวกสิ่งกระตุ้นหลายอย่าง |
| ดูแลอย่างไร | ไม่ต้องทาอะไรในช่วงแรก | ปรับการอาบน้ำ ทาสารให้ความชุ่มชื้น | ดูแลผิวทุกวัน และให้แพทย์ประเมิน |
ตารางนี้ช่วยให้คุณแม่เตรียมข้อมูลไปเล่าแพทย์ได้ ไม่ได้ใช้แทนการตรวจ ผื่นแดงในทารกมีสาเหตุอีกหลายอย่าง เช่น ผดร้อน ผื่นผ้าอ้อม หรือการติดเชื้อรา ซึ่งมีหน้าตาต่างกัน ดูผดร้อนได้ที่ ผดร้อนในทารก และผื่นบริเวณผ้าอ้อมที่ ผื่นผ้าอ้อม
ผิวลอกในทารกแรกเกิด ปล่อยให้หลุดเอง
ทารกอยู่ในน้ำคร่ำมาเก้าเดือน พอคลอดออกมาเจออากาศ ผิวชั้นนอกจะลอกออกในช่วงสัปดาห์แรก ๆ ทารกที่คลอดเลยกำหนดมักลอกมากกว่า เพราะไขที่เคลือบผิวตอนอยู่ในครรภ์เหลือน้อย
แนวทางของโรงพยาบาลในเครือ NHS (Northern Lincolnshire and Goole) สำหรับทารกแรกเกิด
- ช่วง 2-4 สัปดาห์แรก อาบหรือเช็ดตัวด้วยน้ำเปล่า ไม่ต้องใช้สบู่หรือผลิตภัณฑ์อาบน้ำ
- ไม่ต้องทาครีมหรือน้ำมันบนผิวที่ลอกตามธรรมชาติ ปล่อยให้หลุดเอง ไม่ดึงหรือขัดออก
- หลังจากช่วงแรก ถ้าผิวแห้งจริง ใช้ผลิตภัณฑ์ให้ความชุ่มชื้นที่ไม่มีน้ำหอม
- ทารกที่คลอดก่อนกำหนด ผิวบางกว่ามาก ควรเลี่ยงผลิตภัณฑ์ทุกชนิดราว 6-8 สัปดาห์ หรือตามคำแนะนำของทีมที่ดูแล
ขั้นตอนการอาบน้ำทารกแรกเกิดแบบละเอียด ตั้งแต่อุณหภูมิน้ำไปจนถึงการดูแลสะดือ อยู่ใน วิธีอาบน้ำทารกแรกเกิด
อาบน้ำอย่างไร ไม่ให้ผิวแห้งเพิ่ม
การอาบน้ำเป็นตัวการผิวแห้งที่คนมองข้ามมากที่สุด น้ำร้อน การแช่นาน และสบู่ที่แรง ล้วนดึงน้ำมันธรรมชาติออกจากผิว AAP แนะนำไว้ดังนี้
| สิ่งที่ทำ | แนวทาง |
|---|---|
| เวลาอาบ | ไม่เกิน 10 นาที |
| อุณหภูมิน้ำ | อุ่น ไม่ร้อน ทดสอบด้วยข้อศอกหรือข้อมือ |
| ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาด | สูตรอ่อนโยน ไม่มีน้ำหอม ไม่ใช่สบู่ก้อนแบบผู้ใหญ่ |
| จำนวนครั้ง | สัปดาห์ละ 3 ครั้งก็พอในขวบปีแรก ตามที่ AAP ระบุ |
| หลังอาบ | ซับตัวด้วยผ้าขนหนูนุ่ม ไม่ถู |
| ทาครีม | ทันทีหลังซับ ขณะผิวยังหมาด |
ในอากาศร้อนแบบไทย หลายบ้านอาบน้ำลูกทุกวัน หรือวันละสองครั้งตามธรรมเนียม ซึ่งไม่ผิด แต่ถ้าลูกผิวแห้ง ให้ลองลดการใช้สบู่เหลือวันละครั้ง หรือใช้เฉพาะจุดที่สกปรกอย่างก้น ข้อพับ และมือ ส่วนรอบอื่นล้างด้วยน้ำเปล่า
สมาคมแพทย์ผิวหนังแห่งสหรัฐอเมริกา (AAD) แนะนำให้อาบน้ำเด็กที่มีผื่นผิวหนังอักเสบประมาณ 5-10 นาทีเช่นกัน ไม่ใช้ฟองน้ำขัดหรือผ้าถูตัว
เลือกสารให้ความชุ่มชื้นแบบไหน
ผลิตภัณฑ์บำรุงผิวเด็กมีหลายรูปแบบ AAP จัดลำดับความสามารถในการเก็บความชุ่มชื้นไว้ คือ ขี้ผึ้ง ดีกว่าครีม และครีม ดีกว่าโลชั่น
| รูปแบบ | ลักษณะ | เหมาะกับ |
|---|---|---|
| ขี้ผึ้ง เช่น ปิโตรเลียมเจลลี | เหนียว มันมาก น้ำน้อย | ผิวแห้งมาก ผิวแตก ทาก่อนนอน |
| ครีม | ข้น ซึมช้ากว่าโลชั่น | ผิวแห้งทั่วไป ใช้ประจำวัน |
| โลชั่น | เหลว ซึมเร็ว มีน้ำมาก | ผิวแห้งเล็กน้อย กลางวันที่อากาศร้อน |
เกณฑ์การเลือกที่ใช้ได้กับทุกยี่ห้อ
- ไม่มีน้ำหอม รวมถึงที่เขียนว่ากลิ่นอ่อน ๆ หรือกลิ่นธรรมชาติ
- ส่วนผสมน้อย อ่านฉลากได้ง่าย
- ซื้อขนาดเล็กก่อน ลองทาบริเวณเล็ก ๆ ที่ต้นแขนหรือขาสักสองสามวัน ดูว่าไม่มีผื่นแดงขึ้น
- เลี่ยงผลิตภัณฑ์ที่มีส่วนผสมของอาหารก่อภูมิแพ้ ถ้าลูกผิวมีปัญหาอยู่แล้ว
AAP แนะนำให้ทาสารให้ความชุ่มชื้นอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง ครั้งหนึ่งหลังอาบน้ำ ทาเป็นชั้นหนาพอสมควรตามแนวขนลงไป ไม่ต้องถูจนซึมหายหมด
ทาครีมทีละขั้น ให้ได้ผลจริง
หลายบ้านซื้อครีมดีแล้ว แต่ทาไม่พอหรือทาผิดจังหวะ ลองทำตามลำดับนี้หลังอาบน้ำทุกครั้ง
- เตรียมครีม ผ้าอ้อม และเสื้อผ้าไว้ใกล้มือก่อนอาบน้ำ จะได้ไม่ต้องทิ้งลูกตัวเปล่าไว้นาน
- อุ้มลูกขึ้นจากน้ำ ห่อผ้าขนหนูนุ่ม แล้วซับเบา ๆ ให้หมาด ไม่ต้องแห้งสนิท
- ล้างมือให้สะอาด ใช้ช้อนหรือไม้พายสะอาดตักครีมออกจากกระปุก แทนการจุ่มนิ้วลงไป เพื่อไม่ให้เชื้อปนเปื้อนครีมทั้งกระปุก
- แต้มครีมเป็นจุดทั่วแขน ขา ลำตัว แล้วเกลี่ยไปทางเดียวกับแนวขน ใช้แรงเบา ไม่ถูไปมา
- ทาบริเวณที่แห้งที่สุดหนากว่าส่วนอื่น เช่น หน้าแข้ง ข้อพับ แก้ม
- รอครู่หนึ่งให้ครีมเข้าผิว แล้วจึงใส่เสื้อผ้าผ้าฝ้าย
ครีมที่ทาพอจะทำให้ผิวดูเงาเล็กน้อยอยู่สักพัก ถ้าทาแล้วผิวกลับมาด้านแห้งภายในไม่กี่นาที แสดงว่าทาน้อยไป หรือควรเปลี่ยนไปใช้รูปแบบที่ข้นขึ้น
ผิวแห้งเฉพาะจุดที่พบบ่อย
บางครั้งผิวแห้งไม่ได้เป็นทั้งตัว แต่เป็นเฉพาะบางตำแหน่ง ซึ่งมีวิธีดูแลต่างกันเล็กน้อย
| ตำแหน่ง | ลักษณะที่เห็น | ดูแลเบื้องต้น |
|---|---|---|
| หนังศีรษะ | สะเก็ดสีเหลืองมัน ๆ เป็นแผ่นติดหนังศีรษะ ไม่คัน | สระผมด้วยแชมพูเด็ก หวีด้วยแปรงขนนุ่ม ไม่แกะสะเก็ดออกเอง |
| ริมฝีปาก | แห้ง แตก ลอก โดยเฉพาะช่วงดูดนมหรือน้ำลายไหล | เช็ดน้ำลายบ่อย ทาขี้ผึ้งบาง ๆ บนผิวรอบปาก |
| แก้ม | แดงแห้งจากน้ำลายและการถูกับที่นอน | เช็ดเบา ๆ ทาขี้ผึ้งก่อนนอน ถ้าแดงคันเป็นปื้นให้นึกถึงผื่นผิวหนังอักเสบ |
| หน้าแข้งและแขน | ขาวด้าน หยาบเหมือนขุย | ทาครีมหลังอาบน้ำวันละ 2 ครั้ง |
| มือ | แห้งแตกจากการล้างมือบ่อยหรือเจลแอลกอฮอล์ | ล้างด้วยน้ำเปล่าหรือสบู่อ่อน ทาครีมหลังล้างทุกครั้ง |
ถ้าสะเก็ดที่หนังศีรษะลามไปที่หน้า หลังหู หรือข้อพับ มีผื่นแดงร่วมด้วย หรือลูกเกา ควรให้แพทย์ดู เพราะเป็นได้ทั้งผื่นต่อมไขมันอักเสบและผื่นผิวหนังอักเสบ ซึ่งดูแลต่างกัน
ห้องแอร์ เสื้อผ้า และสิ่งแวดล้อม
บ้านในเมืองไทยหลายบ้านเปิดแอร์ให้ลูกนอนทั้งคืน อากาศจากแอร์แห้งกว่าที่คิด AAP แนะนำให้ความชื้นในห้องราว 40 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งใช้เครื่องทำความชื้นหรือเครื่องวัดความชื้นราคาไม่แพงช่วยได้ อย่าตั้งอุณหภูมิแอร์เย็นจัด และไม่ให้ลมแอร์เป่าตรงที่ลูกนอน
เสื้อผ้าที่สัมผัสผิวโดยตรงควรเป็นผ้าฝ้ายนุ่ม AAP ระบุว่าผ้าขนสัตว์และใยสังเคราะห์บางชนิดระคายผิวได้ ซักเสื้อผ้าลูกด้วยผงซักฟอกสูตรไม่มีน้ำหอม และล้างน้ำให้หมดฟอง ส่วนน้ำยาปรับผ้านุ่มที่มีกลิ่นแรงควรเลี่ยงในช่วงที่ผิวลูกแห้งหรือเป็นผื่น
ตัวกระตุ้นอื่นที่พบบ่อยในบ้าน ได้แก่ เหงื่อที่ค้างบนผิวหลังเล่น น้ำลายที่ไหลเลอะแก้มช่วงฟันขึ้น และผ้าห่มขนฟู การเช็ดน้ำลายบ่อย ๆ ด้วยผ้านุ่มชุบน้ำ แล้วทาขี้ผึ้งบาง ๆ บนแก้ม ช่วยลดผื่นรอบปากได้
เมื่อเป็นผื่นผิวหนังอักเสบ ดูแลต่างจากผิวแห้งอย่างไร
ผื่นผิวหนังอักเสบในเด็ก (atopic dermatitis หรือที่คนทั่วไปเรียกว่าเอ็กซีมา) เป็นภาวะที่ผิวป้องกันตัวเองได้ไม่ดี ความชุ่มชื้นระเหยออกง่าย และสิ่งกระตุ้นเข้าไปทำให้อักเสบได้ง่าย การดูแลพื้นฐานเหมือนผิวแห้ง คือ อาบน้ำสั้น ทาสารให้ความชุ่มชื้นสม่ำเสมอ แต่หลายรายต้องใช้ยาทาที่แพทย์สั่งเพิ่มในช่วงที่ผื่นกำเริบ
สิ่งที่ทำได้ที่บ้านคือ ตัดเล็บลูกให้สั้นเพื่อลดแผลจากการเกา และดูแลผิวต่อเนื่องแม้ผื่นจะยุบแล้ว การใช้ยาทาที่แพทย์สั่งให้ทำตามระยะเวลาและปริมาณที่บอก ไม่หยุดเองเมื่อเห็นผื่นดีขึ้นวันสองวัน และไม่ใช้ครีมสเตียรอยด์ของคนในบ้านทาให้ลูก
จดบันทึกก่อนไปหาหมอ
ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้แพทย์เห็นภาพได้เร็วขึ้น
- ถ่ายรูปผื่นในวันที่แย่ที่สุดและวันที่ดีที่สุด ในแสงธรรมชาติ
- จดผลิตภัณฑ์ทุกตัวที่ใช้กับลูก ทั้งสบู่ ครีม ผงซักฟอก และน้ำยาปรับผ้านุ่ม
- สังเกตว่าผื่นแย่ลงหลังอะไร เช่น อาบน้ำ เหงื่อออก นอนห้องแอร์ หรือกินอาหารใหม่
- ลูกคันจนตื่นกลางคืนบ่อยแค่ไหน
- มีคนในครอบครัวเป็นภูมิแพ้ หอบหืด หรือผื่นผิวหนังอักเสบหรือไม่
สัญญาณที่ควรพาลูกไปพบแพทย์
- ผื่นแดง คัน เป็นปื้น ไม่ดีขึ้นหลังดูแลผิวสม่ำเสมอ 1-2 สัปดาห์
- ลูกเกาจนผิวถลอก มีน้ำเหลืองซึม หรือนอนไม่หลับเพราะคัน
- หนอง สะเก็ดสีเหลือง ตุ่มน้ำ หรือผื่นลามเร็ว
- ผิวแห้งร่วมกับลูกน้ำหนักไม่ขึ้น ท้องเสียบ่อย หรืออาเจียนบ่อย
- ผื่นขึ้นทันทีหลังกินอาหารบางอย่าง ร่วมกับปากบวมหรือหายใจหวีด ซึ่งต้องไปโรงพยาบาลทันที
ผิวลูกส่วนใหญ่ต้องการแค่การดูแลที่น้อยลง น้ำไม่ร้อน อาบไม่นาน ไม่มีน้ำหอม และครีมที่ทาสม่ำเสมอ ถ้าทำครบแล้วผิวยังแดงคันอยู่ ไม่ต้องรู้สึกผิดว่าดูแลไม่ดีพอค่ะ ผิวบางคนต้องการการรักษามากกว่านั้น และแพทย์ช่วยได้
คำถามที่พบบ่อย
ใช้น้ำมันมะพร้าวหรือน้ำมันมะกอกทาผิวลูกได้ไหม
น้ำมันจากครัวไม่ได้ผลิตมาเพื่อผิวทารก คุณภาพและความบริสุทธิ์ต่างกันไปในแต่ละขวด ช่วงแรกเกิดยังไม่ต้องทาอะไรตามแนวทางของโรงพยาบาลในเครือ NHS ส่วนเมื่อโตขึ้นและผิวแห้ง ให้เลือกผลิตภัณฑ์สำหรับทารกที่ไม่มีน้ำหอม หรือถามพยาบาลและแพทย์ว่าตัวไหนเหมาะกับผิวลูก
ทารกควรอาบน้ำวันละกี่ครั้ง ในอากาศร้อนแบบไทย
AAP ระบุว่าในขวบปีแรก การอาบน้ำสัปดาห์ละ 3 ครั้งก็พอสำหรับทารกส่วนใหญ่ ในอากาศร้อนชื้น หลายบ้านอาบทุกวัน ซึ่งทำได้ถ้าอาบสั้น ใช้น้ำอุ่นไม่ร้อน และไม่ต้องใช้สบู่ทุกครั้ง วันที่ไม่ได้ใช้สบู่ แค่ล้างด้วยน้ำเปล่าก็พอ
แป้งเด็กช่วยให้ผิวไม่แห้งไหม
แป้งไม่ได้เพิ่มความชุ่มชื้น แต่ดูดความชื้นออกจากผิว จึงไม่ช่วยเรื่องผิวแห้ง และผงแป้งที่ฟุ้งเข้าจมูกลูกยังระคายทางเดินหายใจด้วย
แหล่งอ้างอิง
- Avoiding Dry Winter Skin in Babies and Toddlers | HealthyChildren.org (American Academy of Pediatrics)
- How to treat eczema in babies | American Academy of Dermatology
- Bathing Your Baby | HealthyChildren.org (American Academy of Pediatrics)
- Skincare for newborn babies | Northern Lincolnshire and Goole NHS Foundation Trust
