ท่าให้นมลูก 5 ท่าที่ใช้จริง เลือกตามสถานการณ์ ผ่าคลอด นมคัด หรือให้ตอนกลางคืน

ท่าให้นมที่ดีไม่ได้ชื่อว่าท่าอะไร แต่ดูจากสามอย่าง คือหูไหล่สะโพกของลูกอยู่แนวเดียวกัน จมูกลูกอยู่ระดับหัวนม และแม่นั่งหรือนอนโดยหลังพิงได้ ไม่ต้องโน้มตัวเข้าหาลูก ท่าจะชื่ออะไรก็ได้ถ้าครบสามข้อนี้ ท่าไหนที่แม่เจ็บหัวนมหรือเจ็บหลังระหว่างให้ ให้ถือว่ายังไม่ถูก

เช็ก 3 จุดนี้ก่อนจะเลือกท่า

NHS อธิบายหลักการจัดท่าไว้ชัด และใช้ได้กับทุกท่า

1. ศีรษะและลำตัวของลูกอยู่แนวตรง ไม่บิดคอ ลูกที่ต้องหันคอเหมือนมองข้ามไหล่จะกลืนยากและดูดไม่ลึก
2. อุ้มลูกแนบตัว หันหน้าเข้าหาเต้า รองรับคอ ไหล่ และหลัง ปล่อยให้ศีรษะเงยเล็กน้อยได้ ไม่กดท้ายทอย
3. นำลูกเข้าหาเต้า อย่ายัดเต้าเข้าปากลูก จมูกลูกอยู่ระดับหัวนม ให้ลูกอ้าปากกว้างแล้วค่อยเข้าอม

จุดที่แม่มักพลาดคือส่วนที่สาม ถ้าหมอนไม่พอ แม่จะค่อยๆ โน้มไหล่เข้าหาลูกและปวดคอปวดสะบักภายใน 3 วัน ให้ยกลูกขึ้นด้วยหมอนแทนการก้มตัวลง หมอนให้นมรูปตัวยู หมอนข้างพับ หรือผ้าห่มม้วนก็ใช้แทนกันได้ ไม่ต้องซื้อรุ่นพิเศษ

NHS ย้ำอีกข้อหนึ่งว่าอย่าให้นมขณะที่ลูกอยู่ในผ้าอุ้มหรือสลิง ให้อุ้มออกมาก่อน เพราะอาจกดทางเดินหายใจของลูก

ตารางเลือกท่าตามสถานการณ์

สถานการณ์	ท่าที่เหมาะ	เหตุผลสั้นๆ
ลูกแรกเกิดถึง 2 สัปดาห์ เพิ่งเริ่มอม	อุ้มขวางตัว (cross-cradle)	มือแม่คุมศีรษะลูกได้เต็มที่ จัดมุมอมได้ละเอียด
ลูกโตแล้ว 3 เดือนขึ้นไป แม่ถนัดแล้ว	อุ้มเปล (cradle)	ใช้ง่าย นั่งนานได้ ลูกคุมศีรษะได้
ผ่าคลอด แผลยังเจ็บ	ฟุตบอล (football) หรือนอนตะแคง	ลูกไม่ทับหน้าท้อง
ให้นมกลางคืน ง่วง หรือแม่ต้องพัก	นอนตะแคง	แม่ไม่ต้องลุกนั่ง
เต้านมคัด ลูกอมลานนมไม่ลึก	ท่านั่งเอนหลัง (laid-back) หรืออุ้มขวางตัวแล้วใช้ท่ามือบีบก่อน	ให้ลูกหาหัวนมเองโดยแรงโน้มถ่วงช่วย
ลูกแฝด	ฟุตบอลคู่	ลูกสองคนดูดพร้อมกัน ประหยัดเวลา
ท่อน้ำนมอุดตันที่ด้านข้างเต้า	หันคางลูกไปทางจุดที่ตึง	ให้ลูกดูดไล่ก้อนอุดตันแรงกว่าปกติ

อุ้มขวางตัวสำหรับ 2 สัปดาห์แรก

ท่านี้คล้ายท่าอุ้มเปลแต่ใช้แขนฝั่งตรงข้ามกับเต้าที่กำลังให้ HealthLink BC อธิบายว่ามือหนึ่งอยู่ที่ท้ายศีรษะและระหว่างสะบักของลูก นิ้วช้อนใต้หู อีกมือประคองเต้าเป็นรูปตัวซีเพื่อให้ลูกอมลึก

ขั้นตอนที่ใช้ได้จริงมีดังนี้

1. นั่งหลังตรง พิงพนัก วางหมอนบนตัก ให้ลูกนอนบนหมอนจนจมูกลูกอยู่ระดับหัวนม
2. ถ้าให้ข้างซ้าย ใช้มือขวารองสะบักและท้ายศีรษะลูก ใช้มือซ้ายประคองเต้า
3. แตะหัวนมที่ริมฝีปากบนลูก รอจนลูกอ้าปากกว้างเหมือนหาว
4. ดึงตัวลูกเข้าหาเต้าอย่างรวดเร็วโดยให้คางแตะเต้าก่อน
5. ปล่อยมือที่ประคองเต้าเมื่อลูกดูดได้ดี แล้วผ่อนไหล่ลงให้สบาย

ข้อได้เปรียบคือมือคุมศีรษะลูกได้ เหมาะกับทารกที่ยังคอไม่แข็ง และกับลูกที่อมไม่ลงเพราะศีรษะแกว่ง เมื่อลูกอมเก่งแล้วค่อยเปลี่ยนไปท่าอุ้มเปล ซึ่งแม่ใช้มือเดียวพอ

ท่าฟุตบอลหลังผ่าคลอดและเมื่อเต้าใหญ่

ท่าฟุตบอลคือหนีบลูกไว้ใต้แขนข้างเดียวกับเต้า ลำตัวลูกอยู่ข้างลำตัวแม่ เท้าชี้ไปทางหลังแม่ ศีรษะลูกอยู่ที่มือ HealthLink BC ระบุว่าท่านี้เหมาะกับแม่ที่ผ่าคลอดเพราะลูกไม่ได้นอนทับแผล

ข้อสังเกตจากแม่ที่ใช้จริง

• ใช้หมอนยกลูกให้ระดับเดียวกับเต้า ไม่งั้นแม่จะกดแขนลง
• เท้าของลูกต้องไม่เตะหน้าท้อง ให้หมอนกันไว้หรือจับให้ชี้ไปด้านหลังพนักเก้าอี้
• ใช้ได้ดีกับแม่เต้าใหญ่หรือหัวนมแบน เพราะมองเห็นปากลูกชัดและควบคุมการอมได้ง่าย
• ใช้ได้กับแม่ที่เต้ายาวแต่ลูกตัวเล็ก เช่น ทารกคลอดก่อนกำหนดเล็กน้อย

ถ้าผ่าคลอดและยังลุกนั่งลำบาก อ่านรายละเอียดการพักฟื้นที่ ผ่าคลอดคืออะไร ขั้นตอนและการฟื้นตัว และเตรียมหมอนไว้ล่วงหน้าตามรายการใน เตรียมตัวคลอด

ท่านอนตะแคงสำหรับกลางคืน และข้อควรระวัง

นอนตะแคงหันหน้าเข้าหากัน ท้องแนบท้อง วางหมอนไว้ด้านหลังลูกเพื่อกันกลิ้ง ให้ศีรษะลูกอยู่ระดับเต้า โดยไม่ต้องหนุนหมอนสูงของแม่ ข้อดีคือแม่ไม่ต้องตื่นเต็มตาเพื่อลุกนั่ง ช่วยให้ได้นอนต่อเนื่องในคืนที่ลูกตื่นกินทุก 2 ถึง 3 ชั่วโมง

ความปลอดภัยของท่านี้ขึ้นกับที่นอน ไม่ได้ขึ้นกับตัวท่า

• ใช้ที่นอนแข็ง ไม่ใช่ที่นอนน้ำหรือโซฟา
• เก็บหมอนนุ่มและผ้าห่มหนาห่างหน้าลูก
• ไม่ให้นมนอนบนโซฟาหรือเก้าอี้เอนหลังตอนง่วงจัด เพราะอันตรายกว่านอนเตียง
• ห้ามให้นมนอนเมื่อแม่ดื่มแอลกอฮอล์ กินยานอนหลับ หรือเหนื่อยจนลืมตัวง่าย
• เมื่อลูกอิ่ม อุ้มวางบนที่นอนเด็กของลูกเองหากทำได้

ถ้าอยากหลับไปพร้อมลูกบ่อย คุยกับพยาบาลที่ดูแลหลังคลอดตอนอยู่โรงพยาบาลเพื่อวางแผนที่นอนให้ปลอดภัย แทนการแอบหลับบนโซฟา

ลูกอมถูกลึกหรือยัง ดูจากอะไร

ท่าจะดูถูกแค่ไหนก็ไม่มีความหมายถ้าลูกอมแค่หัวนม NHS ระบุสัญญาณของการอมที่ดีไว้ดังนี้ และแม่เช็กเองหน้ากระจกหรือขอให้พ่อดูได้

ดูที่	ควรเห็น	ถ้าไม่เป็นอย่างนั้น
ปาก	อ้ากว้างมาก ริมฝีปากล่างบานออก	ถอดและเริ่มใหม่ด้วยการรอให้ลูกอ้าปากกว้าง
คางและจมูก	คางแตะเต้าก่อน จมูกโล่งไม่โดนกด	ยกตัวลูกขึ้นเล็กน้อยหรือดึงลำตัวลูกเข้าหาตัวแม่
ลานนม	เห็นผิวสีเข้มด้านบนปากลูกมากกว่าด้านล่าง	ปรับมุมให้คางลูกจิ้มลานนมด้านล่างลึกกว่า
แก้ม	กลมตลอดการดูด	แก้มบุ๋มแสดงว่าอมตื้น ถอดแล้วลองใหม่
ความรู้สึกของแม่	ดึงเบาๆ ไม่เจ็บเกินช่วงแรกประมาณ 30 วินาที	เจ็บแสบ บีบ หรือจี๊ดตลอด ให้ถอดเดี๋ยวนี้

วิธีถอดที่ไม่ทำให้หัวนมเป็นแผล คือสอดนิ้วก้อยเข้าที่มุมปากลูกเพื่อคลายแรงดูด แล้วดึงออก ห้ามกระชากเต้าออกขณะที่ลูกยังดูดอยู่

ปวดหัวนม ปวดหลัง นมคัด แก้ที่ท่าอย่างไร

อาการส่วนใหญ่แก้ได้ด้วยการปรับท่าก่อนจะเปลี่ยนอย่างอื่น

อาการ	มักเกิดจาก	ลองปรับ
หัวนมเป็นรอยแบนหรือเฉียงหลังดูด	ลูกอมตื้น ลิ้นไม่ลงต่ำ	ให้คางจิ้มเต้า ปากอ้ากว้างกว่าเดิมก่อนอม
ปวดคอ ไหล่ สะบัก	ก้มตัวหาลูก หมอนต่ำ	ยกลูกด้วยหมอน นั่งพิงหลัง
ปวดข้อมือ	ประคองศีรษะลูกด้วยข้อมือที่งอ	เปลี่ยนไปท่าอุ้มขวางตัวโดยให้ฝ่ามือและแขนรองสะบักลูก
เต้าคัดแข็งจนลูกอมไม่ได้	ลานนมบวม	ประคบอุ่น บีบนมออกเล็กน้อยให้ลานนมนิ่มก่อนให้ลูกอม
ลูกสำรอกหรือพุงโตหลังกิน	ลูกนอนราบเกิน กลืนลมมาก	อุ้มศีรษะสูงกว่าสะโพก เรอหลังกินทุกข้าง

โรงพยาบาลกรุงเทพแนะนำให้อุ้มลูกตั้งตรงและตบหลังให้เรอหลังกินนมทุกครั้ง การเรอระหว่างสลับข้างยังช่วยให้ลูกกินต่อได้นานขึ้น สำหรับแม่ที่ปวดเมื่อยหลังคลอด การออกกำลังเบาๆ ช่วยได้ ดู ออกกำลังกายหลังคลอด

สลับท่าตลอดวัน และเปลี่ยนท่าเมื่อลูกโตขึ้น

แม่ที่ใช้ท่าเดียวทุกมื้อมักพบว่าหัวนมช้ำที่จุดเดิม เพราะแรงดูดและแรงกดตกที่ด้านเดียวกันของหัวนมทุกครั้ง การสลับท่าในหนึ่งวัน เช่น อุ้มขวางตัวตอนเช้า ฟุตบอลตอนบ่าย นอนตะแคงตอนกลางคืน ทำให้คางลูกกดคนละมุมของเต้า ช่วยระบายนมได้ทั่วกว่า และลดโอกาสเกิดท่อน้ำนมอุดตัน

อายุลูกก็เปลี่ยนท่าที่เหมาะ ช่วง 0 ถึง 2 เดือน ลูกคอยังไม่แข็ง ต้องใช้มือประคองศีรษะตลอด ท่าอุ้มขวางตัวจึงเหมาะที่สุด ช่วง 3 ถึง 6 เดือน ลูกคุมคอได้ ดูดเร็วขึ้นและเริ่มหันมองรอบตัว ท่าอุ้มเปลหรือท่านั่งตัวตรงที่ลูกคร่อมตักแม่ใช้ง่ายกว่า หลัง 6 เดือนเมื่อลูกเริ่มอาหารเสริมและนั่งเองได้ ลูกมักเลือกท่าเอง ปล่อยให้ลูกขยับได้ตราบเท่าที่ยังอมลึกอยู่

ท่านั่งเอนหลัง ท่าที่ลูกหาเต้าเอง

ท่านี้เหมาะกับช่วงสัปดาห์แรกที่เต้าเริ่มคัด และกับลูกที่อมไม่ได้เพราะร้องโวยก่อนถึงเต้า แม่เอนหลังประมาณ 45 องศา ให้ลูกนอนคว่ำบนอกแม่ ผิวแนบผิว ให้ลูกใช้สัญชาตญาณเคลื่อนเข้าหาหัวนมเอง แรงโน้มถ่วงช่วยให้ลูกอมลึกโดยแม่ไม่ต้องจัดมุม

ท่านี้ได้ผลดีในชั่วโมงแรกหลังคลอดและเมื่อต้องเริ่มใหม่หลังเลิกให้นมไปช่วงหนึ่ง ข้อควรระวังคือแม่ต้องไม่หลับ ต้องมีคนช่วยจับตาดูลูก และต้องเห็นหน้าลูกตลอดเวลา

เมื่อไรควรไปคลินิกนมแม่ ไม่ต้องลองท่าเองต่อ

ถ้าลองจัดท่ามา 2 ถึง 3 วันแล้วยังเจ็บทุกครั้งที่ลูกอม หรือหัวนมแตกเป็นแผลหรือมีเลือดปนในนม ให้ไปคลินิกนมแม่ของโรงพยาบาลที่คลอด พยาบาลจะดูการดูดจริงและตรวจว่าลูกมีพังผืดใต้ลิ้นที่ทำให้อมไม่ได้หรือไม่ ซึ่งแม่ดูเองไม่ได้

ควรพบแพทย์เร็วขึ้นเมื่อเข้าข่ายข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

• แม่เป็นไข้ตั้งแต่ 38 องศาเซลเซียสขึ้นไป ร่วมกับเต้านมแดง ร้อน และเจ็บ
• ลูกผ้าอ้อมเปียกน้อยกว่า 4 ผืนใน 24 ชั่วโมง หรือไม่ตื่นกินนมเอง
• ลูกตัวเหลืองเพิ่มขึ้นหลังวันที่ 5 หรือน้ำหนักไม่กลับถึงน้ำหนักแรกเกิดใน 2 สัปดาห์
• ลูกดูดแล้วหน้าซีดหรือเขียว หายใจเสียงดัง

ถ้าปรับท่าแล้วลูกยังดูดได้น้อยและน้ำนมดูไม่พอ ให้ดู กระตุ้นน้ำนมแม่ให้มาเร็ว ประกอบ ท่าที่ถูกคือต้นทางของเรื่องเหล่านี้ แม่ที่ฝึกอย่างน้อย 2 ท่าตั้งแต่สัปดาห์แรกจะมีทางเลือกเมื่อท่าหนึ่งไม่ได้ผลในวันนั้น