แผลผ่าคลอดทำไมนูน แผลเป็นนูน คีลอยด์ และก้อนที่ต้องให้หมอดู

แผลผ่าคลอดนูนได้จากสามเรื่องหลักที่ต่างกันมาก คือแผลยังอยู่ระหว่างหาย แผลเป็นนูนที่หนาตัวขึ้นแต่ยังอยู่ในขอบแผลเดิม และคีลอยด์ที่โตเกินขอบแผล นอกจากนั้นยังมีก้อนนูนที่ไม่ใช่เนื้อแผลเป็น เช่น ก้อนที่โตขึ้นเมื่อไอ ซึ่งต้องให้แพทย์ตรวจต่างหาก วิธีดูเบื้องต้นคือสังเกตว่านูนอยู่ในแนวแผลหรือเลยออกไป แข็งหรือนุ่ม และเปลี่ยนไปเมื่อเวลาผ่านไปอย่างไร

เนื้อหาทั้งหมดมาจากหน้าให้ข้อมูลของ NHS ไม่ใช่การวินิจฉัย แผลของแต่ละคนต่างกัน คนที่เห็นก้อนนูนที่น่ากังวลควรให้สูติแพทย์ที่ผ่าคลอดหรือแพทย์ผิวหนังตรวจโดยตรง

แผลในช่วงแรกที่ยังแดงและนูนเล็กน้อย

NHS บรรยายแผลผ่าคลอดว่าส่วนใหญ่เป็นแนวนอนยาว 10 ถึง 20 เซนติเมตรเหนือขอบหัวหน่าว เริ่มต้นจะแดงและเห็นชัด แล้วค่อยๆ จางลง ถ้าผิวคล้ำ แผลอาจจางเป็นรอยสีน้ำตาลหรือสีขาว ส่วนแผลเป็นชนิดเส้นบาง (fine-line) ตามที่ NHS อธิบาย อาจเริ่มต้นด้วยการนูนเล็กน้อย แต่มักแบนลงและจางไปเองโดยไม่ต้องรักษา

หน้าเรื่องแผลเป็นให้เวลาไว้กว้างๆ ว่า แผลเป็นส่วนใหญ่จางลงเองแต่ใช้เวลาถึง 2 ปีหรือนานกว่า และ NHS เตือนว่ากำจัดแผลเป็นให้หายสนิทไม่ได้ ดังนั้นแผลอายุ 2 ถึง 3 เดือนที่ยังนูนเล็กน้อยและยังไม่เปลี่ยนสีเป็นขาวหรือน้ำตาลจึงยังไม่ใช่เหตุให้ตกใจ ถ้าแผลไม่ได้เจ็บมากขึ้นและไม่ขยายออกนอกแนว ให้เก็บภาพทุกเดือนไว้เทียบกัน

นูนแต่ไม่เกินแนวแผลเดิม

แผลเป็นนูนแบบ hypertrophic ตามคำอธิบายของ NHS มีลักษณะนูนและแน่น แต่ไม่โตเกินขอบของแผลเดิม และส่วนใหญ่จะค่อยๆ แบนลงและจางลง ต่างจากแผลช่วงแรกที่แค่แดง ตรงที่เนื้อแผลเป็นหนาและแข็งกว่าผิวรอบๆ ชัดเจน ถ้าแผลของคุณแม่ตรงกับลักษณะนี้และไม่เจ็บ ไม่มีหนอง การรอดูและบันทึกภาพเป็นทางที่สมเหตุสมผล แต่ถ้ารู้สึกตึงหรือรำคาญจนอยากให้ดีขึ้น ให้พบแพทย์เพื่อพิจารณาวิธีช่วย

นูนแล้วโตเกินแนวแผล คีลอยด์

คีลอยด์ตามที่ NHS ระบุ คือแผลเป็นที่นูน แข็ง เรียบ มักเป็นมันเงา โตจนใหญ่กว่าแผลเดิม สีอาจเป็นสีผิว ชมพู แดง ม่วง น้ำตาล หรือเข้มกว่าผิวรอบๆ และไม่จางเองถ้าไม่ได้รักษา ระหว่างที่กำลังโตอาจคันหรือเจ็บ ถ้าอยู่ใกล้ข้อต่อก็อาจจำกัดการเคลื่อนไหว

หน้าเรื่องคีลอยด์ของ NHS ระบุกลุ่มที่เสี่ยงมากขึ้นไว้หลายกลุ่ม คือคนอายุ 10 ถึง 30 ปี คนที่มีเชื้อสายเอเชียใต้ จีน แอฟริกันแคริบเบียน หรือแอฟริกันผิวดำ คนที่เคยเป็นคีลอยด์มาก่อน และผู้ที่อยู่ระหว่างตั้งครรภ์ การบาดเจ็บของผิวทุกชนิดเป็นตัวกระตุ้นได้ รวมถึงการผ่าตัด หน้าดังกล่าวไม่ได้ระบุอัตราเสี่ยงเป็นตัวเลข ดังนั้นไม่ควรสรุปว่าใครเสี่ยงกี่เปอร์เซ็นต์

คุณแม่ที่เคยเป็นคีลอยด์จากแผลอื่น เช่น แผลสิว รูเจาะหู หรือแผลผ่าตัดเดิม ให้บอกสูติแพทย์ตั้งแต่ก่อนผ่าตัด และบอกอีกครั้งถ้าต้องผ่าคลอดหรือผ่าตัดอื่นครั้งหน้า ข้อนี้เป็นคำแนะนำของเราจากข้อเท็จจริงที่ NHS ให้ไว้ ไม่ใช่ข้อความที่ NHS เขียนไว้ตรงๆ

ตารางเทียบลักษณะแผลนูนแต่ละแบบ

ลักษณะ	แผลช่วงแรก/แบบเส้นบาง	แบบ hypertrophic	คีลอยด์
ขอบเขต	อยู่ในแนวแผล	อยู่ในแนวแผลเดิม	โตเกินแนวแผลเดิม
สัมผัส	นูนเล็กน้อย	นูนและแน่น	นูน แข็ง เรียบ
การเปลี่ยนแปลงตามเวลา	แบนและจางเอง	มักแบนและจางเอง	มักไม่จางเองถ้าไม่รักษา

ข้อมูลในตารางสรุปจากหน้าเรื่องแผลเป็นและคีลอยด์ของ NHS ถ้าแยกเองไม่ออก ให้แพทย์ดู เพราะแผลนูนหลายแบบหน้าตาคล้ายกัน

ก้อนนูนที่อาจไม่ใช่เนื้อแผลเป็น

ถ้าก้อนนุ่ม โตขึ้นเมื่อไอ จาม หรือเบ่ง ลักษณะนี้ไม่เหมือนแผลเป็นทั่วไป หน้าเรื่องไส้เลื่อนของ NHS ระบุว่าสัญญาณที่พบบ่อยที่สุดของไส้เลื่อนคือก้อนนูน ซึ่งอาจใหญ่ขึ้นเมื่อไอ จาม หรือร้องไห้ และอาจมีอาการเจ็บบริเวณก้อน ให้พบแพทย์ถ้าสงสัยไส้เลื่อน

NHS ระบุด้วยว่า ถ้ามีไส้เลื่อนร่วมกับอาการเจ็บบริเวณก้อน หรืออาการเช่นคลื่นไส้ อาเจียน ท้องผูก ไข้ หรือสับสนอย่างกะทันหัน ให้ติดต่อบริการฉุกเฉินหรือไปโรงพยาบาลทันที หน้านี้ไม่ได้พูดถึงไส้เลื่อนที่เกิดตามแผลผ่าตัดโดยเฉพาะ ดังนั้นเราอ้างได้เฉพาะลักษณะทั่วไปของไส้เลื่อน ส่วนการวินิจฉัยว่าก้อนใต้แผลผ่าคลอดเป็นไส้เลื่อนหรือไม่ เป็นเรื่องของแพทย์ที่คลำและตรวจจริง

สัญญาณอีกชุดคือก้อนที่แผลแดง บวม เจ็บ ร้อนเมื่อสัมผัส หรือมีหนอง NHS ให้ขอพบแพทย์แบบเร่งด่วนเมื่อแผลเป็นบวม เจ็บ ร้อน หรือมีหนองไหลออกมา ส่วนการบีบหรือเจาะก้อนเองที่บ้านเป็นสิ่งที่เราแนะนำให้เลี่ยง

แพทย์รักษาแผลเป็นนูนอย่างไร

NHS ระบุว่าแผลเป็นส่วนใหญ่ไม่ต้องรักษา แต่ถ้าแผลเป็นสร้างปัญหา แพทย์อาจแนะนำหรือส่งต่อเพื่อใช้วิธีเหล่านี้

• แผ่นหรือเจลซิลิโคน
• ยาสเตียรอยด์ แบบครีมหรือฉีด
• การจี้เย็น (cryotherapy)
• เลเซอร์
• เครื่องสำอางปกปิดรอย (skin camouflage)

สำหรับคีลอยด์ NHS ระบุว่า การผ่าตัดเอาออกมักไม่แนะนำ เพราะแผลมีแนวโน้มกลับมาและโตกว่าเดิม ราคาค่ารักษาแต่ละวิธีต่างกันมากระหว่างสถานพยาบาล และแหล่งข้อมูลที่เปิดอ่านไม่ได้ระบุราคา ถามสถานพยาบาลโดยตรง

ระหว่างรอพบแพทย์

ถ้าคัน ให้ตบเบาๆ แทนการเกา ตามแนวทางผิวคันของ NHS ซึ่งไล่รายละเอียดไว้ใน คันแผลผ่าคลอดเกิดจากอะไร ใส่เสื้อผ้าหลวมและกางเกงในผ้าฝ้ายที่ขอบไม่กดแนวแผล ตามที่ NHS แนะนำในหน้าพักฟื้น และอย่าซื้อครีมลบรอยหรือฉีดลบแผลเป็นกับร้านที่ไม่ใช่สถานพยาบาล ขั้นตอนดูแลแผลในช่วงสัปดาห์แรกอยู่ที่ แผลผ่าคลอดดูแลยังไง ส่วนภาพรวมการผ่าตัดและการฟื้นตัวดูได้ที่ ผ่าคลอด ทำเมื่อไหร่ ขั้นตอนเป็นอย่างไร

เก็บภาพแผลทุกเดือนด้วยมุมและแสงเดิม แล้วนำไปให้แพทย์ดูจะช่วยให้ตัดสินใจง่ายว่าแผลกำลังแบนหรือกำลังโต ถ้าเห็นว่าแผลโตขึ้นเรื่อยๆ ภายในไม่กี่เดือนหรือเกินแนวเดิม ไม่ต้องรอครบสองปี