ทำไมแพ้ท้องหนักมาก แพ้ท้องธรรมดากับแพ้ท้องรุนแรงต่างกันตรงไหน

HG ไม่ได้วินิจฉัยจากความรู้สึกว่า "แพ้หนักกว่าคนอื่น" แพทย์ดูอาการอาเจียนที่ต่อเนื่อง น้ำหนักที่ลดลง และผลตรวจร่างกายกับห้องปฏิบัติการร่วมกัน ถ้าเข้าข่ายก็รักษาด้วยน้ำเกลือและยาแก้คลื่นไส้ บางรายต้องนอนโรงพยาบาล RCOG ระบุว่า HG พบราว 0.3% ถึง 3.6% ของคนท้อง และการคลื่นไส้อาเจียนในครรภ์เป็นหนึ่งในเหตุผลที่พบบ่อยที่สุดที่ทำให้ต้องเข้านอนโรงพยาบาลระหว่างตั้งครรภ์ หน้านี้เล่าตั้งแต่ขั้นตอนวินิจฉัยไปจนถึงท้องครั้งต่อไป ส่วนการเทียบแพ้ท้องธรรมดากับแพ้ท้องรุนแรงและเช็กลิสต์ขาดน้ำ อยู่ที่ อาการแพ้ท้องช่วงแรก แล้ว

แพทย์วินิจฉัย HG จากอะไรบ้าง

RCOG ให้นิยามภาวะคลื่นไส้อาเจียนในการตั้งครรภ์ว่าเริ่มก่อนอายุครรภ์ 16 สัปดาห์และไม่มีสาเหตุอื่น HG คือรูปแบบที่รุนแรงของภาวะนี้ จนรบกวนการกินดื่มตามปกติ ตัวเลขที่ใช้บอกความหนักคือน้ำหนักลด MedlinePlus ระบุว่า HG อาจทำให้น้ำหนักลดมากกว่า 5% ของน้ำหนักตัว

ที่ห้องตรวจ แพทย์มักทำตามนี้ ตามรายการที่ MedlinePlus ระบุ

• ตรวจร่างกาย ดูความดันโลหิตที่มักต่ำ และชีพจรที่มักเร็ว
• ชั่งน้ำหนักและเทียบกับน้ำหนักก่อนท้อง
• ตรวจปัสสาวะหาคีโตน ซึ่งขึ้นเมื่อร่างกายขาดอาหารจนต้องเผาไขมันแทน
• ตรวจเลือด เช่น ความสมบูรณ์ของเม็ดเลือดและเกลือแร่ในเลือด
• ตรวจตับและระบบทางเดินอาหารเพิ่ม ถ้าแพทย์สงสัยปัญหาที่อวัยวะเหล่านี้
• อัลตราซาวด์ เพื่อดูว่าท้องแฝดหรือมีครรภ์ไข่ปลาอุกหรือไม่ เพราะสองอย่างนี้ทำให้คลื่นไส้อาเจียนมากขึ้นได้

NHS เสริมว่าแพทย์ต้องตัดโรคอื่นที่ทำให้คลื่นไส้อาเจียนออกไปก่อน ดังนั้นการอาเจียนหนักที่เพิ่งเริ่มตอนอายุครรภ์ 20 หรือ 30 สัปดาห์ จะไม่ถูกเหมาเป็น HG ทันที และควรไปตรวจหาสาเหตุอื่น

สิ่งที่ควรเตรียมไปคือน้ำหนักก่อนท้อง จำนวนครั้งที่อาเจียนต่อวัน และเวลาที่ปัสสาวะครั้งล่าสุด ตัวเลขเหล่านี้ทำให้แพทย์ตัดสินใจเร็วขึ้นว่าจะให้น้ำเกลือทันทีหรือไม่

นอนโรงพยาบาลแล้วจะเกิดอะไรขึ้น

NHS ระบุว่าต้องรับไว้ในโรงพยาบาลเมื่อควบคุมการอาเจียนไม่ได้ เพื่อให้แพทย์ประเมินและปกป้องสุขภาพของแม่กับลูก MedlinePlus ระบุทำนองเดียวกันว่าจำเป็นเมื่อการอาเจียนเป็นอันตรายต่อแม่หรือทารก

โดยทั่วไปการรักษามีหลายชั้น

1. ให้น้ำเกลือทางหลอดเลือดเพื่อแก้ภาวะขาดน้ำ
2. ให้ยาแก้คลื่นไส้ บางครั้งต้องให้ทางหลอดเลือดหรือฉีดเข้ากล้ามเพราะยากินแล้วอาเจียนออก NHS ระบุว่าต้องลองยาหลายชนิดกว่าจะเจอตัวที่ได้ผลกับร่างกายคนนั้น
3. ใช้ยาสเตียรอยด์ร่วมหรือแทน ถ้ายาแก้คลื่นไส้ไม่พอ ยากลุ่มนี้ใช้ได้แม้ในช่วง 12 สัปดาห์แรกตามข้อมูล NHS
4. ถ้ากินทางปากไม่ได้นาน MedlinePlus ระบุว่าให้สารอาหารทางหลอดเลือดหรือสายให้อาหารเข้ากระเพาะ
5. ป้องกันลิ่มเลือด NHS ระบุว่ามีการรักษาป้องกันสำหรับคนที่ขาดน้ำและเคลื่อนไหวน้อย

เราไม่ระบุชื่อยาหรือขนาด เพราะแหล่งที่เปิดอ่านไม่ได้กำหนดไว้ และการเลือกยาขึ้นกับอายุครรภ์ ประวัติแพ้ยา และโรคประจำตัว ให้ถามทีมที่ดูแลว่าถ้าอาการกลับมาหลังกลับบ้าน ควรโทรหาใครหรือไปแผนกไหน

แม่และลูกได้รับผลกระทบอย่างไร

ฝั่งแม่ NHS ระบุผลที่เกิดได้ไว้ดังนี้ ภาวะขาดน้ำ น้ำหนักลด ภาวะซึมเศร้า และถ้าไม่ได้รักษาพบหลอดอาหารฉีก ส่วนลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำจากการขาดน้ำพบได้น้อย MedlinePlus เพิ่มว่าการอาเจียนต่อเนื่องอาจทำให้เลือดออกในหลอดอาหารได้ในรายที่พบไม่บ่อย และกระทบการทำงานหรือการดูแลตัวเอง

ฝั่งลูก NHS ระบุว่า HG ไม่น่าทำอันตรายต่อทารกถ้าได้รับการรักษาอย่างได้ผล แต่น้ำหนักแม่ที่ลดระหว่างตั้งครรภ์เพิ่มความเสี่ยงที่ลูกจะน้ำหนักแรกเกิดต่ำ MedlinePlus สรุปว่าถ้าติดตามอย่างใกล้ชิด ภาวะแทรกซ้อนร้ายแรงต่อแม่และทารกพบได้น้อย

ข้อสรุปคือปัญหาหลักอยู่ที่ว่าปล่อยให้ขาดน้ำและน้ำหนักลดไปนานเท่าไร การไปหาแพทย์เร็วจึงเป็นการดูแลลูกโดยตรงด้วย ถ้าอยากติดตามน้ำหนักที่ควรขึ้นตลอดท้อง ดู น้ำหนักคนท้องควรขึ้นเท่าไหร่

ใจก็ต้องดูแลด้วย

MedlinePlus ระบุว่าความวิตกกังวลและซึมเศร้าที่เกิดในช่วงนี้อยู่ต่อไปหลังคลอด อาเจียนทุกวันหลายสัปดาห์ นอนไม่พอ ทำงานไม่ได้ และรู้สึกผิดที่ไม่ได้ "สนุกกับการท้อง" ทำให้อารมณ์แย่ได้เป็นธรรมดา

ที่ทำได้จริงมีสองส่วน ส่วนแรกคือบอกแพทย์ตรงๆ ว่าอารมณ์เป็นอย่างไร NHS แนะนำให้พูดคุยเรื่องผลกระทบต่อชีวิตกับผดุงครรภ์หรือแพทย์ และกับคู่ ครอบครัว หรือเพื่อน ส่วนที่สองคือแบ่งงานบ้านออกไป ให้คนใกล้ตัวรับหน้าที่ทำอาหารและเก็บกวาดแทน เพราะกลิ่นอาหารกระตุ้นอาเจียนได้ง่าย และการเลี้ยงลูกคนโตก็หนักเกินแรงในช่วงที่ยืนไม่ไหว

NHS ยังแนะนำองค์กร Pregnancy Sickness Support ของสหราชอาณาจักร ที่ให้ข้อมูลและเชื่อมกับคนที่เคยเป็น HG เนื่องจากเป็นบริการของอังกฤษ คนไทยใช้ได้จำกัด จึงควรถามโรงพยาบาลที่ฝากครรภ์ว่ามีพยาบาลหรือกลุ่มช่วยเหลือที่ดูแลคนท้องแพ้หนักหรือไม่

ท้องหน้าจะเป็นอีกไหม

NHS ระบุว่าคนที่เคยเป็น HG มีโอกาสเป็นอีกมากกว่าคนที่ไม่เคยเป็น แหล่งที่เปิดอ่านไม่ได้ให้ตัวเลขเปอร์เซ็นต์ จึงไม่ขอเดา แต่คำแนะนำเรื่องการวางแผนค่อนข้างชัด

• บอกสูติแพทย์ตั้งแต่ก่อนท้องหรือนัดแรกว่าท้องก่อนเป็น HG
• ถามแพทย์ว่าเริ่มยาตั้งแต่เนิ่นๆ ก่อนอาการหนักได้หรือไม่ NHS ยกเป็นหัวข้อที่ควรถาม
• ทบทวนสิ่งที่ได้ผลครั้งก่อน เช่น ชนิดยา อาหารที่กินได้ ท่านอน
• จัดคนช่วยเลี้ยงลูกคนโตและงานบ้านไว้ล่วงหน้า
• นัดชั่งน้ำหนักเป็นระยะ เพื่อจับการลดลงได้ก่อนขาดน้ำ

แผนฝากครรภ์ทั้งท้องดูได้ที่ คู่มือฝากครรภ์

อาการนี้จะหายเมื่อไร

NHS ระบุว่าแพ้ท้องทั่วไปมักดีขึ้นหรือหายราวสัปดาห์ที่ 12 ถึง 20 ส่วน HG อาจยังไม่ดีขึ้นแม้ผ่านสัปดาห์ที่ 16 ถึง 20 และไม่หายเต็มที่จนกว่าจะคลอด แม้อาการบางอย่างอาจเบาลงราวสัปดาห์ที่ 20 MedlinePlus ระบุว่ารายที่รุนแรงมักหายราวสัปดาห์ที่ 14 ถึง 16 และบางคนมีอาการตลอดการตั้งครรภ์ สองแหล่งต่างกันเล็กน้อย จึงไม่ควรยึดวันที่ตายตัว ให้ดูว่ากินดื่มได้และน้ำหนักนิ่งหรือยัง ถ้ายังแพ้อยู่เกินสัปดาห์ที่ 20 ดูเพิ่มที่ แพ้ท้องกี่เดือนหาย และวิธีบรรเทาที่ทำเองได้ระหว่างรอพบแพทย์ที่ แก้คลื่นไส้ตอนท้อง 12 วิธี

ถ้ากำลังอาเจียนจนกินดื่มไม่อยู่ ให้โทรหาโรงพยาบาลที่ฝากครรภ์หรือไปห้องฉุกเฉินวันนั้น และถามสูติแพทย์ว่าน้ำหนักที่ลดจากก่อนท้องเท่านี้ ต้องตรวจคีโตนและเกลือแร่หรือยัง