สะเก็ดบนหัวทารก ดูแลอย่างไรให้หลุดเอง โดยไม่แกะผิว

สะเก็ดสีเหลืองหรือขาวมันๆ บนหัวลูกที่โผล่มาหลังคลอดไม่กี่สัปดาห์ มักเป็นสะเก็ดบนหัวทารก หรือ cradle cap ซึ่ง NHS จัดเป็นภาวะผิวหนังที่ไม่เป็นอันตราย พบได้บ่อย ไม่ติดต่อจากทารกคนอื่น และไม่รบกวนตัวลูก ส่วนใหญ่หายเองภายในไม่กี่เดือน คุณพ่อคุณแม่แค่ช่วยให้สะเก็ดหลุดง่ายขึ้นได้ถ้าอยากทำ แต่ไม่จำเป็นต้องรักษา

สิ่งที่ต้องระวังจริงคือการแกะสะเก็ดด้วยเล็บ ซึ่งอธิบายไว้ในหัวข้อด้านล่าง

หน้าตาแบบนี้ใช่สะเก็ดบนหัวหรือเปล่า

NHS บรรยายว่าเป็นหย่อมผิวมันและเป็นสะเก็ด พบบนหนังศีรษะและใบหน้า สะเก็ดเป็นแผ่นสีขาวหรือเหลืองที่มันๆ และอาจหลุดเป็นขุยได้ ใต้สะเก็ดผิวอาจดูชมพูหรือแดงในคนผิวขาว หรืออ่อนกว่าหรือเข้มกว่าผิวรอบๆ ในคนผิวสีน้ำตาลหรือดำ

AAP เล่าเพิ่มว่าบางครั้งพบที่ข้างหลังหู ซอกคอ รักแร้ และบริเวณผ้าอ้อม เมื่อพบนอกหนังศีรษะจะเรียกว่า seborrheic dermatitis ซึ่งเป็นภาวะเดียวกัน

ลักษณะที่ช่วยจดจำมี 3 ข้อ คือมัน เป็นสะเก็ดหนา และลูกไม่ได้เกาไม่ได้งอแง ถ้าลูกคันมากจนเกา หรือผิวแดงลามหลายตำแหน่ง ให้ดูเทียบกับ ผื่นภูมิแพ้ผิวหนังในทารก และ ผิวแห้งในทารก เพราะวิธีดูแลต่างกัน

เริ่มเมื่อไร และหายเมื่อไร

AAP ระบุว่าโดยทั่วไปเริ่มระหว่าง 3 สัปดาห์ถึง 2 เดือนหลังคลอด และพบในทารกอายุ 3 เดือนราว 70% ซึ่งแปลว่าลูกคุณไม่ได้ผิดปกติ ส่วนใหญ่หายไปภายในไม่กี่สัปดาห์ถึงไม่กี่เดือน และในกรณีส่วนใหญ่หายหมดก่อนอายุ 1 ขวบ

MedlinePlus ให้ภาพที่ยาวกว่าเล็กน้อย คือมักอยู่ "ไม่กี่เดือน" และบางรายอยู่ถึงอายุ 2 หรือ 3 ปี หากลูกยังมีขุยบางๆ เมื่อเข้าสู่ขวบที่สอง ก็ยังอยู่ในกรอบที่แหล่งข้อมูลทั้งสองยอมรับ แต่ถ้าสะเก็ดไม่ดีขึ้นหลังดูแลต่อเนื่องหลายสัปดาห์ NHS แนะนำให้พบแพทย์

สาเหตุ: ไม่ได้เกิดจากอาบน้ำไม่สะอาด

ไม่มีใครรู้สาเหตุแน่ชัด AAP ระบุสองทฤษฎี คือผิวหนังตอบสนองต่อยีสต์ที่อยู่บนผิวตามปกติ หรือฮอร์โมนจากแม่กระตุ้นต่อมไขมันของทารกให้ผลิตมากเกินไป และยืนยันว่าไม่ได้เกิดจากอาการแพ้ การติดเชื้อ หรือความสกปรก

จุดนี้ช่วยลดความรู้สึกผิดของพ่อแม่ได้มาก เพราะหลายบ้านเข้าใจว่าสะเก็ดมาจากการสระผมไม่บ่อย ซึ่งไม่เป็นความจริง แม้การสระด้วยแชมพูอ่อนๆ จะช่วยให้สะเก็ดหลุดง่ายขึ้นก็ตาม

ช่วยให้สะเก็ดหลุดทีละขั้น

ขั้นตอนนี้รวมจาก NHS, AAP และ MedlinePlus ที่เปิดอ่านจริง ทำเฉพาะเมื่อมีสะเก็ดที่อยากให้หลุด และไม่จำเป็นต้องทำทุกวัน

1. ทาครีมให้ความชุ่มชื้น (emollient) หรือน้ำมันมะพร้าวบางๆ นวดเบาๆ บนหนังศีรษะเพื่อให้สะเก็ดอ่อนลง NHS ใช้คำว่านวดเบา AAP ใช้ว่านวดด้วยนิ้ว แปรงนุ่ม หรือหวีซี่ถี่สำหรับเด็ก
2. ถ้าสะเก็ดแข็งมาก AAP แนะนำให้ทาน้ำมันแร่ น้ำมันมะพร้าว หรือปิโตรเลียมเจลลี่ แล้วทิ้งไว้ข้ามคืน เช้ามาล้างและนวดหรือแปรงตามปกติ
3. สระด้วยแชมพูเด็กอ่อนโยน ล้างแชมพูออกให้หมด
4. แปรงผมเบาๆ ด้วยแปรงนุ่มสะอาด MedlinePlus แนะนำให้ล้างแปรงด้วยสบู่และน้ำทุกวัน
5. หลังสะเก็ดหมด AAP แนะนำให้สระผมสม่ำเสมอต่อไป เพื่อลดโอกาสกลับมาเป็นอีก

MedlinePlus มีอีกเทคนิคหนึ่งสำหรับสะเก็ดดื้อ คือทาน้ำมันแร่ แล้วใช้ผ้าเปียกอุ่นพันรอบศีรษะนานได้ถึง 1 ชั่วโมงก่อนสระ ข้อควรระวังที่หน้านั้นเน้นคือผ้าต้องอุ่นอยู่ตลอด เพราะทารกเสียความร้อนทางหนังศีรษะได้ง่าย ผ้าที่เย็นแล้วอาจทำให้อุณหภูมิกายลดลง ถ้าไม่มั่นใจ ข้ามขั้นตอนนี้ไปได้ ใช้ข้อ 1 ถึง 4 พอ

สระบ่อยแค่ไหน

แหล่งข้อมูลสองแหล่งแนะนำต่างกัน AAP ว่าทารกส่วนใหญ่สระวันเว้นวัน MedlinePlus ว่าสระทุกวันระหว่างยังมีสะเก็ดแล้วลดเหลือสัปดาห์ละสองครั้งหลังสะเก็ดหมด ทั้งสองไม่ขัดกันมาก เพราะเป็นช่วงที่ต่างกัน ถ้าลูกผิวแห้งง่ายหรือเป็นผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง ให้ถามกุมารแพทย์ก่อนตัดสินใจ อ่านเรื่องแชมพูเด็กเพิ่มที่ เลือกสบู่และแชมพูเด็ก และวิธีอาบน้ำทั้งตัวที่ อาบน้ำทารกแรกเกิด

อย่าทำสามอย่างนี้

• ห้ามแกะหรือแคะสะเก็ด NHS และ AAP ตรงกันว่าการแกะเพิ่มความเสี่ยงติดเชื้อ
• NHS เตือนให้เลี่ยงน้ำมันมะกอก เพราะอาจไม่เหมาะกับผิว และน้ำมันถั่วลิสง เพราะเสี่ยงแพ้
• NHS แนะนำให้เลี่ยงสบู่ แชมพูผู้ใหญ่ และผลิตภัณฑ์ที่มีน้ำหอม ถ้าสะเก็ดเกิดที่ตัว ให้อาบด้วยน้ำและครีมให้ความชุ่มชื้นแทนสบู่

AAP ให้ปรึกษากุมารแพทย์ก่อนใช้แชมพูยา ไม่ควรซื้อมาใช้เอง

ถ้าสะเก็ดอยู่ที่บริเวณผ้าอ้อมด้วย NHS แนะนำให้เปลี่ยนผ้าอ้อมที่เปียกหรือเปื้อนทันที และทาครีมกันผื่น ดูรายละเอียดที่ ผื่นผ้าอ้อม

สัญญาณที่ควรพาไปหาหมอ

แหล่งข้อมูลทั้งสามเห็นพ้องกันว่าให้พบแพทย์เมื่อพบข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

• สะเก็ดไม่ดีขึ้นหลังดูแลหลายสัปดาห์ (NHS) หรือแย่ลงหลังดูแล (MedlinePlus)
• สะเก็ดแตกเป็นสะเก็ดแข็ง มีน้ำเหลืองหรือหนองซึม หรือมีเลือดออก
• ผิวบริเวณนั้นบวม แดงมาก หรือเจ็บ
• มีผื่นที่อื่นนอกหนังศีรษะ โดยเฉพาะที่รุนแรง หรือผื่นมีกลิ่น
• ลูกดูเจ็บ ไม่สบายตัว เกาหนังศีรษะตลอดเวลา
• มีไข้ ซึ่ง MedlinePlus ระบุว่าอาจบอกว่าการติดเชื้อแย่ลง

NHS ชี้ว่าเลือดออก น้ำเหลืองซึม หรือบวม อาจหมายถึงการติดเชื้อ หรือโรคอื่นอย่างผื่นภูมิแพ้ผิวหนังและหิด แพทย์อาจสั่งครีมต้านเชื้อราหรือไฮโดรคอร์ติโซนตามที่ AAP ระบุไว้ ซึ่งต้องให้แพทย์เป็นผู้สั่งเท่านั้น

เภสัชกรช่วยแนะนำครีมให้ความชุ่มชื้นสำหรับหนังศีรษะ แชมพูเด็กชนิดไม่มีน้ำหอม หรือครีมกันผื่นสำหรับบริเวณผ้าอ้อมได้ตามที่ NHS ระบุ แต่ถ้ามีสัญญาณข้างต้น ให้ปรึกษากุมารแพทย์โดยตรง