ลูกอึสีเขียว ปกติไหม สีไหนน่ากังวล และเมื่อไรควรพบแพทย์

ลูกอึสีเขียว ส่วนใหญ่เป็นเรื่องปกติ ทารกแรกเกิดอึสีเขียวเข้มเกือบดำในวันแรก ๆ ลูกนมผสมอึเขียวเพราะธาตุเหล็ก และลูกนมแม่บางคนอึเขียวเป็นฟองเมื่อดูดนมไม่ลงตัว สัญญาณที่ต้องดูมากกว่าสีเขียว คือเนื้ออึ ความถี่ ผ้าอ้อมเปียก และท่าทางของลูก

คำตอบจริงจึงเป็นตารางตามอายุ ตามนมที่ลูกกิน และตามสีที่ต้องกังวลกว่า

สีอึตั้งแต่แรกเกิด เขียวในวันไหนถือว่าปกติ

Cook Children's ระบุว่าขี้เทา (meconium) ซึ่งเป็นอึแรกของทารก ประกอบด้วยน้ำคร่ำ เซลล์ผิวหนัง และเส้นผมที่ลูกกลืนขณะอยู่ในท้อง สีเขียวดำเข้มและเหนียวหนืดเหมือนยางมะตอย ราววันที่ 3-4 หลังคลอดจะเปลี่ยนเป็นสีเขียวเหลือง

ช่วงอายุ	สีและเนื้ออึ	แปลว่า
วันที่ 1-2	เขียวดำ เหนียว เหมือนยางมะตอย	ขี้เทา ปกติ ไม่มีกลิ่นแรง
วันที่ 3-4	เขียวเหลือง เริ่มนิ่มลง	อึเปลี่ยนผ่านจากขี้เทาเป็นอึจากนม
นมแม่ ราว 1 สัปดาห์ขึ้นไป	เหลืองมัสตาร์ด เป็นเม็ดเล็ก ๆ หลวม ค่อนเหลว	ปกติ Cook Children's เทียบกับมัสตาร์ดที่มีเมล็ด
นมผสม	เหลืองเข้มถึงเขียวเหลือง เนื้อเหมือนแป้งเปียก	ปกติ เนื้อแน่นกว่าลูกนมแม่
เริ่มอาหารเสริม	เขียว น้ำตาล ส้ม ตามอาหาร	ปกติ Pregnancy, Birth and Baby ระบุสีเปลี่ยนตามอาหาร

ถ้าลูกอายุเกิน 4-5 วันแล้วยังถ่ายขี้เทาสีเขียวดำอยู่ โดยเฉพาะลูกนมแม่ที่ผ้าอ้อมเปียกน้อย ให้โทรปรึกษาพยาบาลหรือกุมารแพทย์ เพราะอาจแปลว่านมยังไม่พอ ดูตัวชี้วัดนมพอในความถี่ในการให้นมแม่

ทำไมลูกอึเขียว สาเหตุที่พบบ่อยที่สุด

สถานการณ์	ที่มาของสีเขียว	ทำอะไรได้
ลูกนมผสม อึเขียวเข้ม	ธาตุเหล็กในนมผสม (ตามที่ Pregnancy, Birth and Baby ระบุ) ไม่ต้องกังวล	ให้นมต่อ ไม่ต้องเปลี่ยนสูตร
ลูกนมแม่ อึเขียวเป็นฟอง	อาจเกิดเมื่อลูกดูดนมถี่และสลับสองเต้าเร็ว	ให้ลูกดูดข้างเดียวจนเต้าเบาลงก่อนสลับ
แม่กินอาหารหรือยาบางอย่าง	Cook Children's ระบุว่าอาหาร เครื่องดื่ม และยาของแม่เปลี่ยนสีอึลูกได้	สังเกต ถ้าลูกสบายดีไม่ต้องงด
ลูกกินยาหรืออาหารเสริมธาตุเหล็ก	ธาตุเหล็กทำให้อึคล้ำขึ้น	ทำตามที่แพทย์สั่ง แจ้งแพทย์ถ้าอึดำสนิท
เริ่มอาหารเสริมผักใบเขียว	สีจากผักผ่านระบบย่อยออกมา	ปกติ
ลำไส้บีบตัวเร็ว เช่น ท้องเสีย	อาหารผ่านเร็ว จนสีน้ำดียังไม่เปลี่ยนเป็นเหลืองน้ำตาล	ดูหัวข้อท้องเสียด้านล่าง

ในกรณีลูกนมแม่ที่อึเขียวเป็นฟอง Pregnancy, Birth and Baby แนะนำให้ปล่อยให้ลูกดูดข้างหนึ่งจนเต้าเบา ก่อนเสนออีกข้าง ถ้าท่าอุ้มหรืออมหัวนมยังไม่ลงตัว ลูกจะใช้เวลานานและไม่ได้นมเต็มประสิทธิภาพ ดูท่าให้นมลูกเพื่อตรวจท่าที่ใช้อยู่ หัวนมแตกหรือเจ็บด้วยหรือไม่ ดูการดูแลหัวนมแตก

อึเขียวแบบไหนถือว่าเป็นท้องเสีย

WHO นิยามท้องเสียว่าถ่ายเหลวหรือเป็นน้ำ 3 ครั้งขึ้นไปต่อวัน และระบุว่าอึนิ่มเหมือนครีมของทารกนมแม่ไม่นับเป็นท้องเสีย อึเขียวที่ควรสงสัยว่าเป็นท้องเสียมีลักษณะเหล่านี้

• เนื้อเป็นน้ำมากกว่าเนื้ออึ ซึมผ้าอ้อมเร็ว
• ถี่ขึ้นชัดเจนจากปกติของลูกคนนั้น
• มีอาเจียน ไข้ เบื่อนม หรืองอแงผิดปกติร่วมด้วย
• กลิ่นเหม็นฉุนผิดจากเดิม

Pregnancy, Birth and Baby ระบุว่าท้องเสียในทารกคืออึเป็นน้ำ ถ่ายมากกว่าปกติ อาเจียน หรือไม่อยากกินนม ถ้าเข้าข่ายนี้ ความเสี่ยงสำคัญคือขาดน้ำ ดูวิธีรับมือในลูกท้องเสีย และถ้าอึเขียวแข็งเป็นก้อนเล็ก ๆ ร่วมกับลูกร้องตอนถ่าย นั่นเป็นลักษณะท้องผูกมากกว่า ดูลูกท้องผูก

สีอึที่น่ากังวลกว่าสีเขียว

เมื่อคุณพ่อคุณแม่เห็นสีเขียวแล้วตกใจ สีที่ควรจำไว้จริง ๆ คือสีเหล่านี้

สี	ตามแหล่งข้อมูล	ควรทำ
ขาว เทา หรือสีชอล์ก	Pregnancy, Birth and Baby ระบุว่าไม่ปกติและอาจเกี่ยวกับตับ Cook Children's ระบุอาจหมายถึงตับทำงานไม่ดี	พาลูกไปพบแพทย์ในวันนั้น โดยเฉพาะเมื่อตัวเหลือง
แดง	อาจมาจากหัวนมแม่แตกแล้วลูกกลืนเลือด ท้องผูก หรือสาเหตุที่ร้ายแรงกว่า (ตามแหล่งทั้งสอง)	ถ่ายรูป เก็บผ้าอ้อมไปด้วย พบแพทย์
ดำหลังพ้นวันแรก ๆ	Cook Children's ระบุหลังอายุ 3 วัน อาจแปลว่าได้สารอาหารไม่พอหรือมีปัญหาทางเดินอาหาร แม้บางกรณีเป็นผลจากธาตุเหล็ก	แจ้งแพทย์ แยกให้ได้ว่าเป็นธาตุเหล็กหรือไม่
มีมูกหรือเลือดปนในอึเหลว	พบกับท้องเสียติดเชื้อ ตามที่ WHO ระบุให้พบบุคลากรสาธารณสุขเมื่อมีเลือดในอึ	พบแพทย์

Pregnancy, Birth and Baby แนะนำให้นำตัวอย่างหรือผ้าอ้อมไปด้วยเมื่อพบแพทย์เกี่ยวกับสีที่ผิดปกติ ถ่ายรูปไว้ด้วยเพราะสีจะเปลี่ยนไปเมื่อผ่านไปหลายชั่วโมง

ตัวชี้วัดว่าลูกสบายดี แม้อึเขียว

อึสีเขียวที่ไม่ต้องกังวลมักมาพร้อมสัญญาณดีเหล่านี้

• กินนมได้ตามปกติของลูก ไม่ปฏิเสธนม
• ผ้าอ้อมเปียกสม่ำเสมอ Cook Children's ระบุทารกสัปดาห์แรกมีผ้าอ้อมเปียกและเลอะรวมราว 6-8 ผืนต่อวัน
• น้ำหนักขึ้นตามนัดที่คลินิกเด็กดี
• ตื่นตัว ร่าเริงในเวลาตื่น ไม่ซึมผิดปกติ
• อึเนื้อนิ่ม ไม่เป็นน้ำ ไม่แข็ง ไม่มีเลือด

ถ้าครบเกือบทุกข้อ อึเขียวไม่ต้องรักษา และไม่ควรเปลี่ยนนมหรือเลิกกินอาหารใดเพียงเพราะสีอึ การเปลี่ยนนมผสมซ้ำ ๆ ทำให้ลำไส้ต้องปรับตัวใหม่และอาจทำให้อึเปลี่ยนไปกว่าเดิม ดูแนวคิดการเลือกในการเลือกนมผสม

เริ่มอาหารเสริมแล้ว สีอึเปลี่ยนตามอาหาร

เมื่อลูกเริ่มกินอาหารอื่นนอกจากนม Pregnancy, Birth and Baby ระบุว่าอึสีเขียว น้ำตาล และส้มพบได้ตามปกติ และสีน้ำตาลจะพบมากขึ้นเมื่อลูกโตขึ้น อาหารบางอย่างผ่านลำไส้ออกมาแทบไม่เปลี่ยนรูปในช่วงแรก ซึ่งทำให้ผู้ปกครองตกใจ

อาหารที่ลูกกิน	สีหรือลักษณะอึที่อาจเห็น	ต้องทำอะไร
ผักใบเขียวบด ถั่วลันเตา บร็อกโคลี	เขียวเข้มหรือเขียวมะกอก	ไม่ต้องทำอะไร
แครอท ฟักทอง มันเทศ	ส้มหรือเหลืองสด	ไม่ต้องทำอะไร
ข้าวบด กล้วย	เหลืองอ่อนถึงน้ำตาลอ่อน	ไม่ต้องทำอะไร
บีตรูท หรือผลไม้สีแดงเข้ม	แดงหรือชมพูในผ้าอ้อม	ไม่ใช่เลือดเสมอไป ดูว่าลูกกินอะไรมา ถ้าไม่แน่ใจให้พบแพทย์
ผักผลไม้ที่ไม่ย่อย เช่น เมล็ดเล็ก เปลือก	เม็ดเล็กหรือเส้นใยที่ยังเห็นรูปเดิม	ปกติ ลองบดละเอียดขึ้น

ข้อสังเกตที่มีประโยชน์คือสีผิดปกติที่หายไปภายใน 1-2 ผ้าอ้อมหลังอาหารนั้นหมด มักเกี่ยวกับอาหาร ถ้าสีนั้นอยู่ต่อเนื่องหลายวันโดยไม่เปลี่ยนอาหาร ให้ปรึกษาแพทย์ อาหารเสริมมื้อแรกและวิธีเริ่มดูอาหารเสริมมื้อแรก

ผ้าอ้อมบอกอะไรได้บ้างนอกจากสี

พยาบาลที่คลินิกเด็กดีถามเรื่องผ้าอ้อมเสมอ เพราะผ้าอ้อมเป็นสมุดบันทึกประจำวันของลูก ในช่วงสัปดาห์แรก Cook Children's ระบุว่าทารกมักมีผ้าอ้อมรวม 6-8 ผืนต่อวัน และควรมีผ้าอ้อมเปียกอย่างน้อย 6 ผืนต่อวัน โดยปัสสาวะใสหรือเหลืองจาง

ถ้าอยากจดบันทึกเมื่อลูกอึแปลก ๆ ใช้ตารางง่าย ๆ นี้ 3-5 วัน

วัน / เวลา	สี	เนื้ออึ	จำนวนผ้าอ้อมเปียก	กินอะไรหรือกินนมกี่มื้อ	อาการอื่น
ตัวอย่าง 09:30	เขียวเข้ม	นิ่ม	1	นมผสม 4 ออนซ์	ร่าเริง

ข้อมูลที่จดไว้ช่วยให้แพทย์เห็นแนวโน้มได้เร็วกว่าการจำจากความรู้สึก ตรวจน้ำหนักลูกที่คลินิกด้วย เพราะน้ำหนักที่ขึ้นตามเส้นกราฟเป็นข้อมูลที่ยืนยันได้ว่านมพอ ซึ่งสมุดบันทึกสุขภาพแม่และเด็ก (สมุดสีชมพู) มีกราฟให้ติดตาม และเมื่อต้องเทียบพัฒนาการอื่นของลูกในแต่ละเดือน ดูพัฒนาการลูกรายเดือน

ข้อควรทำและไม่ควรทำเมื่อเห็นอึเขียว

ควรทำ	ไม่ควรทำ
ดูสีร่วมกับเนื้ออึ ความถี่ และท่าทางลูก	ตัดสินจากสีอย่างเดียว
ชั่งน้ำหนักตามนัด และจดผ้าอ้อมเปียก	งดนมแม่เพราะคิดว่านมแม่ทำให้อึเขียว
ตรวจท่าให้นมและการอมหัวนมกับพยาบาลนมแม่	เปลี่ยนนมผสมหลายยี่ห้อติดกันภายในสัปดาห์เดียว
ถ่ายรูปผ้าอ้อมเมื่อสีผิดปกติ	ซื้อยาหรือโปรไบโอติกให้ลูกกินเองเพื่อแก้สีอึ
โทรถามพยาบาลเมื่อไม่แน่ใจ	รอจนลูกซึมหรือไม่กินนมแล้วค่อยพาไป

ตัวอย่างสถานการณ์และการตัดสินใจ

สถานการณ์	ควรทำ
ลูกอายุ 2 วัน อึเขียวดำเหนียว กินนมได้	ปกติ เป็นขี้เทา ดูว่าผ้าอ้อมเปียกเพิ่มขึ้นทุกวัน
ลูกนมผสมอายุ 2 เดือน อึเขียวเข้มทุกวัน เนื้อนิ่ม กินนมดี น้ำหนักขึ้น	ปกติ ธาตุเหล็กในนมเป็นสาเหตุที่พบบ่อย
ลูกนมแม่อายุ 3 สัปดาห์ อึเขียวเป็นฟอง ลูกงอแงหลังกินนม ผ้าอ้อมเปียกน้อย	ตรวจท่าให้นมและการอมหัวนมกับพยาบาลนมแม่ และดูน้ำหนักกับคลินิก
ลูกอายุ 5 เดือน อึเขียวเป็นน้ำ 5 ครั้งใน 1 วัน อาเจียนสองครั้ง	ถือว่าท้องเสีย ให้นมต่อ เฝ้าระวังขาดน้ำ ปรึกษาแพทย์
ลูกอายุ 3 สัปดาห์ อึสีเทาขาว ตัวเหลือง	พบแพทย์ในวันนั้น

ควรพบแพทย์เมื่อ

• อึสีขาว เทา หรือสีชอล์ก
• อึมีเลือดสีแดง หรือดำหลังผ่านวันแรก ๆ
• อึเป็นน้ำพร้อมซึม ผ้าอ้อมแห้งนาน ตาลึก หรือกระหม่อมบุ๋ม
• อึเขียวพร้อมไข้ อาเจียนซ้ำ หรือท้องบวมตึง
• ลูกไม่ยอมกินนม น้ำหนักไม่ขึ้น หรือน้ำหนักลด
• อึเขียวต่อเนื่องและลูกร้องงอแงหนักหลังกินนมทุกมื้อ

ลูกที่ไม่มีอาการเหล่านี้ แต่คุณแม่ยังไม่สบายใจ ปรึกษาพยาบาลที่คลินิกเด็กดีได้ในครั้งต่อไป การถามไม่ได้ทำให้เสียเวลา เพราะพยาบาลดูสีผ้าอ้อมเป็นประจำ และน้ำหนักลูกที่ชั่งในวันนั้นบอกได้ว่านมพอหรือไม่