ลูกน้ำมูกไหล ดูสี ข้างที่ไหล และจำนวนวัน แบบไหนต้องพบแพทย์

ผ้าเช็ดหน้าผืนเดียวของลูกบอกอะไรได้มากกว่าที่คิดค่ะ สีของน้ำมูก ข้างที่ไหล และจำนวนวันที่ไหลต่อเนื่อง เป็นข้อมูลสามอย่างที่คุณแม่เก็บเองได้ที่บ้าน และช่วยแยกได้ว่าน้ำมูกนี้น่าจะมาจากหวัดธรรมดา ภูมิแพ้ ไซนัสอักเสบ หรือมีของเข้าไปติดในจมูก

น้ำมูกไหลส่วนใหญ่ในเด็กเล็กมาจากหวัด ซึ่งเกิดได้หลายครั้งต่อปี และหายเองโดยไม่ต้องใช้ยาปฏิชีวนะ การดูแลหวัดโดยรวม ทั้งเรื่องไข้ การนอน และการกินนม อยู่ใน ลูกเป็นหวัด ดูแลอย่างไร ส่วนข้างล่างนี้จะเจาะเฉพาะตัวน้ำมูก

สีน้ำมูก บอกอะไรได้ และบอกอะไรไม่ได้

ความเชื่อที่แพร่หลายที่สุดคือ น้ำมูกเขียวแปลว่าติดเชื้อแบคทีเรีย ต้องกินยาฆ่าเชื้อ AAP อธิบายว่าระหว่างเป็นหวัด น้ำมูกจะเปลี่ยนจากใสเป็นขาวขุ่น แล้วเป็นเหลืองหรือเขียวได้ตามปกติ สีที่เข้มขึ้นมาจากเม็ดเลือดขาวที่ร่างกายส่งมาสู้กับเชื้อ ไม่ได้หมายความว่าเชื้อเป็นแบคทีเรีย

สีหรือลักษณะ	มักพบเมื่อ	ต้องทำอะไร
ใส เหลวเหมือนน้ำ	วันแรก ๆ ของหวัด หรือภูมิแพ้	ดูแลที่บ้าน สังเกตอาการร่วม
ขาวขุ่น ข้นขึ้น	ช่วงกลางของหวัด จมูกบวม	ล้างจมูกด้วยน้ำเกลือ
เหลืองหรือเขียว	ช่วงกลางถึงท้ายของหวัด	ดูจำนวนวันและไข้ร่วมด้วย สีอย่างเดียวไม่ต้องรีบใช้ยา
มีเลือดปนเป็นเส้นเล็ก ๆ	เช็ดหรือสั่งน้ำมูกบ่อย ผิวจมูกแห้ง	ทาวาสลีนบาง ๆ ที่ปากจมูก ถ้าเลือดออกมากหรือบ่อยให้พบแพทย์
ข้นเหนียวมีกลิ่นเหม็น ไหลข้างเดียว	สิ่งแปลกปลอมในจมูก	พบแพทย์

สรุปคือ สีใช้บอกระยะของหวัดได้ แต่ใช้ตัดสินเรื่องยาไม่ได้ ตัวตัดสินที่สำคัญกว่าคือจำนวนวันและอาการร่วม

นับวัน ไหลนานแค่ไหนถึงควรกังวล

หวัดในเด็กเล็กมักมีน้ำมูกนานราว 1-2 สัปดาห์ และอาการไอบางทีค้างนานกว่านั้น NHS ระบุว่าหวัดในเด็กส่วนใหญ่ดีขึ้นได้เองโดยไม่ต้องใช้ยา AAP ให้เกณฑ์ที่ควรสงสัยไซนัสอักเสบจากแบคทีเรียไว้ดังนี้

สถานการณ์	ความหมาย
น้ำมูกไหลไม่ถึง 10 วัน และค่อย ๆ ดีขึ้น	หวัดตามปกติ
น้ำมูกไหลนานเกิน 14 วันโดยไม่ดีขึ้น	ควรพบแพทย์ตามเกณฑ์ AAP
น้ำมูกข้นร่วมกับไข้นานเกิน 3 วัน	ควรพบแพทย์
อาการดีขึ้นแล้วกลับแย่ลงใหม่ มีไข้ขึ้นอีก	ควรพบแพทย์
ปวดหรือบวมบริเวณแก้ม รอบตา หรือหน้าผาก	ควรพบแพทย์ภายในวันนั้น

ใช้ปฏิทินในโทรศัพท์จดวันที่น้ำมูกเริ่มไหล วันที่มีไข้ และวันที่ไข้หาย เวลาไปพบแพทย์ คุณแม่จะตอบได้ทันทีว่าเป็นมากี่วันแล้ว ซึ่งเป็นคำถามแรกที่แพทย์มักถาม

ไหลข้างเดียว มีกลิ่นเหม็น ต้องนึกถึงของในจมูก

เด็กวัย 1-5 ขวบชอบสำรวจด้วยการยัดของชิ้นเล็กเข้ารูจมูก เช่น ลูกปัด เม็ดถั่ว ยางลบ กระดาษ หรือชิ้นส่วนของเล่น หลายครั้งพ่อแม่ไม่เห็นตอนเกิดเหตุ และลูกเองก็ไม่เล่า สัญญาณที่ชวนสงสัยคือ น้ำมูกไหลจากรูจมูกข้างเดียวเป็นเวลานาน ข้นและมีกลิ่นเหม็น ทั้งที่ลูกไม่ได้มีอาการหวัดอื่น

แนวทางของโรงพยาบาลเด็กเชฟฟิลด์ (Sheffield Children's NHS) สำหรับพ่อแม่

• ห้ามใช้นิ้ว คอตตอนบัด แหนบ หรืออุปกรณ์ใด ๆ แคะออกเอง เพราะจะดันของให้ลึกขึ้นและทำให้จมูกบาดเจ็บ
• ถ้าเห็นของอยู่ชัดและลูกให้ความร่วมมือ วิธีที่เรียกว่า parent's kiss ทำได้ โดยปิดรูจมูกข้างที่ไม่มีของ แล้วเป่าลมเข้าปากลูกแรง ๆ หนึ่งครั้ง วิธีนี้ปลอดภัยแต่ไม่ได้ผลทุกครั้ง
• ถ้าไม่ออก หรือมีอาการปวด น้ำมูกมีกลิ่นเหม็น ให้พาไปโรงพยาบาลเพื่อให้แพทย์เอาออก
• ถ้ามีอาการหายใจลำบาก ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที

ภูมิแพ้หรือหวัด แยกอย่างไร

เด็กบางคนน้ำมูกไหลแทบทั้งปี จนพ่อแม่สงสัยว่าเป็นหวัดซ้ำหรือเป็นภูมิแพ้ AAP ให้เบาะแสว่าน้ำมูกใสร่วมกับจาม คันจมูก และคันตา ชี้ไปทางภูมิแพ้

ลักษณะ	หวัด	ภูมิแพ้จมูก
น้ำมูก	ใสแล้วข้นขึ้น เปลี่ยนสีได้	ใสตลอด
ไข้	มีได้ โดยเฉพาะช่วงแรก	ไม่มี
คันจมูก คันตา น้ำตาไหล	ไม่เด่น	เด่น
จาม	มีบ้าง	จามติดกันหลายครั้ง
ระยะเวลา	1-2 สัปดาห์แล้วหาย	เป็นนานตราบที่ยังเจอสิ่งกระตุ้น
ช่วงที่เป็น	หลังคนในบ้านหรือที่โรงเรียนป่วย	ตามฤดู หรือเมื่อเจอฝุ่น ขนสัตว์
อายุ	ทุกวัย	พบบ่อยขึ้นเมื่อโตกว่า 2 ปี

ลูกที่ขยี้จมูกขึ้นข้างบนบ่อย ๆ จนเกิดรอยย่นขวางสันจมูก หรือมีรอยคล้ำใต้ตา เป็นภาพที่พบบ่อยในเด็กภูมิแพ้ ถ้าสงสัย ให้จดว่าอาการเกิดตอนไหน ที่ไหน หลังเจออะไร แล้วนำไปปรึกษาแพทย์ อย่าซื้อยาแก้แพ้ให้ลูกเล็กเอง

หยอดน้ำเกลือและดูดน้ำมูก ทำทีละขั้น

น้ำเกลือเป็นวิธีหลักที่ใช้ได้กับเด็กทุกวัย AAP แนะนำให้หยอดน้ำเกลือข้างละ 3 หยด แล้วดูดหรือสั่งน้ำมูกออก ทำได้บ่อยเท่าที่จำเป็น โดยเฉพาะก่อนกินนมและก่อนนอน

1. ใช้น้ำเกลือสำหรับล้างจมูกที่ขายในร้านขายยา หรือหลอดน้ำเกลือแบบใช้ครั้งเดียว
2. ทารกให้นอนหงาย ศีรษะเอียงไปด้านหลังเล็กน้อย เด็กโตให้นั่ง
3. หยอดน้ำเกลือข้างละ 3 หยด รอสักครู่ให้น้ำมูกนิ่มตัว
4. ทารกใช้ลูกยางแดงหรือที่ดูดน้ำมูก บีบลมออกก่อนสอดปลายเข้ารูจมูกเพียงตื้น ๆ แล้วปล่อย
5. เด็กที่สั่งน้ำมูกเป็นแล้ว ให้สั่งทีละข้าง ปิดอีกข้างไว้ ไม่สั่งแรงทั้งสองข้างพร้อมกัน
6. ล้างลูกยางด้วยน้ำสบู่และน้ำสะอาดทุกครั้งหลังใช้

ไม่ต้องดูดบ่อยจนเยื่อบุจมูกบวมแดง ถ้าน้ำมูกน้อยและลูกหายใจสะดวก ปล่อยไว้ได้

ยาลดน้ำมูก ทำไมไม่ควรซื้อให้ลูกเล็กเอง

ร้านขายยามียาลดน้ำมูกสำหรับเด็กทั้งชนิดน้ำและชนิดหยด หลายบ้านซื้อมาให้ลูกเพราะอยากให้หลับสบาย แต่ NHS ระบุชัดว่าเด็กอายุต่ำกว่า 6 ปีไม่ควรใช้ยาแก้ไอแก้หวัดที่ซื้อเอง รวมถึงยาลดอาการคัดจมูก เว้นแต่แพทย์หรือเภสัชกรแนะนำ

สิ่งที่มักซื้อ	ปัญหาในเด็กเล็ก	ทางเลือก
ยาลดน้ำมูกชนิดกิน	ใจสั่น กระสับกระส่าย นอนไม่หลับ หรือง่วงซึม	หยอดน้ำเกลือ ดื่มน้ำมาก ๆ
ยาหยอดหรือพ่นจมูกลดบวม	ใช้ติดต่อหลายวันแล้วคัดจมูกกลับมาแย่กว่าเดิม	ดูดน้ำมูก เครื่องทำความชื้น
ยาแก้แพ้รุ่นเก่า	ง่วงมาก บางคนกลับตื่นตัวผิดปกติ	ให้แพทย์ประเมินก่อนว่าเป็นภูมิแพ้จริงไหม
ยาสูตรผสมหลายตัว	ได้ยาซ้ำซ้อน เสี่ยงเกินขนาด	ใช้ยาลดไข้ชนิดเดี่ยวเมื่อมีไข้เท่านั้น

NHS แนะนำให้หยอดน้ำเกลือเพื่อช่วยให้น้ำมูกที่แห้งกรังนิ่มตัวและบรรเทาอาการคัดจมูก และให้ลูกดื่มน้ำให้มากพอ สองอย่างนี้ทำได้ทุกวัยและไม่มีผลข้างเคียงแบบยา

ลดหวัดวนซ้ำในบ้าน

เด็กเล็กติดหวัดจากคนในบ้านและเพื่อนที่เนอสเซอรี่เป็นหลัก การป้องกันทั้งหมดทำไม่ได้ แต่ลดรอบได้

• ทุกคนล้างมือเมื่อกลับเข้าบ้าน ก่อนอุ้มลูก และก่อนเตรียมนมหรืออาหาร
• คนในบ้านที่เป็นหวัด ใส่หน้ากากเวลาอยู่ใกล้ลูก และไม่หอมแก้มลูกช่วงนั้น
• แยกผ้าเช็ดหน้า แก้วน้ำ และช้อนของลูก
• ทิ้งกระดาษทิชชูที่ใช้แล้วลงถังมีฝาทันที
• เช็ดของเล่นที่ลูกเอาเข้าปากบ่อย ๆ ช่วงที่มีคนป่วยในบ้าน
• ไม่สูบบุหรี่ในบ้านและในรถ

ถ้าลูกเป็นหวัดถี่มากจนแทบไม่มีช่วงหายเลยติดกันหลายเดือน ให้บันทึกวันเริ่มและวันหายของแต่ละรอบไว้ แล้วนำไปปรึกษาแพทย์ เพื่อดูว่ามีเรื่องภูมิแพ้ ต่อมอดีนอยด์โต หรือเรื่องอื่นร่วมด้วยหรือไม่

น้ำมูกไหลในทารกแรกเกิด

ทารกในเดือนแรกหายใจทางจมูกเป็นหลัก จมูกเล็ก น้ำมูกเพียงนิดเดียวก็ทำให้มีเสียงฟืดฟาดและดูดนมได้ไม่ดี ทารกหลายคนมีเสียงครืดคราดในจมูกโดยไม่ได้ป่วย ถ้ายังดูดนมได้ดี ไม่มีไข้ ไม่ได้หายใจเหนื่อย ให้ใช้น้ำเกลือหยอดก่อนกินนมก็พอ

แต่ทารกอายุต่ำกว่า 3 เดือนที่มีไข้ ต้องพบแพทย์ทันทีทุกกรณี แม้จะมีแค่น้ำมูกเล็กน้อย ดูการวัดไข้และเกณฑ์อุณหภูมิได้ใน ลูกเป็นไข้ ดูแลอย่างไร ส่วนเรื่องการดูแลทารกแรกเกิดในภาพรวม อ่านได้ที่ คู่มือดูแลทารกแรกเกิด

น้ำมูกไหลลงคอ ทำให้ไอตอนกลางคืน

น้ำมูกที่ไหลลงคอตอนนอนราบเป็นต้นเหตุที่พบบ่อยของไอตอนกลางคืนในเด็ก การหยอดน้ำเกลือและดูดน้ำมูกก่อนนอน ให้ดื่มน้ำพอ และไม่ให้ห้องแห้งเกินไป ช่วยได้ ถ้าลูกไอมากจนนอนไม่ได้ หรือไอนานเกิน 3 สัปดาห์ ดูรายละเอียดเรื่องเสียงไอและเกณฑ์พบแพทย์ใน ลูกไอ ฟังเสียงไอบอกอะไร

สัญญาณที่ต้องพาลูกไปพบแพทย์

พบแพทย์ทันทีหรือไปห้องฉุกเฉิน

• หายใจลำบาก หายใจเร็ว ผิวระหว่างซี่โครงบุ๋ม
• ริมฝีปากซีดเขียว
• ซึมมาก ปลุกไม่ค่อยตื่น ไม่ดื่มนมหรือน้ำ
• บวมแดงรอบตา หรือตาบวมจนเปิดไม่ขึ้น
• ทารกอายุต่ำกว่า 3 เดือนที่มีไข้

นัดพบแพทย์

• น้ำมูกไหลนานเกิน 14 วัน
• น้ำมูกข้นร่วมกับไข้เกิน 3 วัน
• น้ำมูกไหลข้างเดียวและมีกลิ่นเหม็น
• ปวดหู หรือหูมีน้ำไหล
• เป็นซ้ำบ่อยจนสงสัยภูมิแพ้

น้ำมูกไหลเป็นเพื่อนประจำของเด็กเล็กค่ะ เด็กที่เพิ่งเข้าเนอสเซอรี่อาจเป็นหวัดติด ๆ กันหลายรอบจนดูเหมือนไม่เคยหาย ถ้าลูกยังเล่นได้ กินได้ หายใจสบาย และน้ำมูกค่อย ๆ ลดลง คุณแม่ดูแลที่บ้านด้วยน้ำเกลือและความอดทนได้ แล้วเก็บตัวเลขจำนวนวันไว้ เผื่อวันที่ต้องไปพบแพทย์