กรดโฟลิกกินตอนไหน เริ่มก่อนท้อง กินนานแค่ไหน ขนาดเท่าไร

กรดโฟลิกควรเริ่มก่อนตั้งครรภ์ ถ้าวางแผนมีลูก NHS แนะนำให้กิน 400 ไมโครกรัมต่อวัน เริ่มตั้งแต่ก่อนท้องประมาณ 3 เดือน หรือทันทีที่รู้ว่าท้อง และกินต่อถึงสัปดาห์ที่ 12 ของการตั้งครรภ์ ช่วงนี้ท่อประสาทของลูกกำลังปิดตัวเป็นสมองและไขสันหลัง ซึ่งเกิดเร็วมากในช่วงสัปดาห์ที่ 4-6 ตอนที่หลายคนยังไม่รู้ด้วยซ้ำว่าท้อง

แพทย์จึงแนะนำเรื่องกรดโฟลิกแก่ผู้หญิงทุกคนที่ตั้งใจจะมีลูก ตั้งแต่ตอนเริ่มวางแผน เพราะกว่าจะไปฝากครรภ์ครั้งแรก ส่วนใหญ่ก็เข้าสัปดาห์ที่ 8-12 แล้ว

กรดโฟลิกช่วยอะไรได้

NHS ระบุว่าการกินกรดโฟลิกช่วยลดโอกาสที่ลูกจะมีความผิดปกติของท่อประสาท (neural tube defect) เช่น สไปนาบิฟิดา (spina bifida) ซึ่งเป็นปัญหาของสมองหรือไขสันหลัง WHO แนะนำให้หญิงตั้งครรภ์กินธาตุเหล็ก 30-60 มิลลิกรัม คู่กับกรดโฟลิก 400 ไมโครกรัมทุกวัน เพื่อป้องกันโลหิตจาง และลดโอกาสคลอดก่อนกำหนดและน้ำหนักแรกเกิดต่ำ

กรดโฟลิกช่วยลดความเสี่ยง แต่ป้องกันไม่ได้ทั้งหมด ผู้หญิงที่กินครบแล้วยังมีโอกาสเล็กน้อยที่ลูกจะมีความผิดปกติ จึงต้องไปฝากครรภ์และตรวจอัลตราซาวด์ตามนัดด้วย ดูข้อมูลที่ อัลตราซาวด์ครรภ์

ไทม์ไลน์ตั้งแต่วางแผนถึงหลังคลอด

ช่วงเวลา	สิ่งที่ควรทำ
ก่อนตั้งครรภ์ประมาณ 3 เดือน (กำลังวางแผน)	เริ่มกรดโฟลิก 400 ไมโครกรัมต่อวัน คนกลุ่มเสี่ยงนัดหมอเรื่องขนาด
สัปดาห์ที่ 1-4	ท่อประสาทเริ่มก่อตัว มักยังไม่รู้ตัวว่าท้อง กินต่อเนื่อง
ทันทีที่ตรวจพบว่าท้อง	ถ้ายังไม่เคยกิน ให้เริ่มวันนั้น
ฝากครรภ์ครั้งแรก	บอกหมอว่าเริ่มกินเมื่อไร ขนาดเท่าไร
สัปดาห์ที่ 12	ครบเกณฑ์ขั้นต่ำที่ NHS แนะนำ กินต่อได้หากอยู่ในวิตามินก่อนคลอด
ตลอดการตั้งครรภ์และให้นม	ต่อเนื่องตามวิตามินที่หมอจัดให้

ถ้าสงสัยว่าตัวเองอยู่สัปดาห์ที่เท่าไร ดูวิธีนับที่ วิธีนับอายุครรภ์

ขนาดที่ควรกิน และกลุ่มที่ต้องใช้ขนาดสูง

กรณีทั่วไป ขนาดที่แนะนำคือ 400 ไมโครกรัมต่อวัน (เขียนว่า mcg หรือ µg ก็ได้) ซึ่งอยู่ในวิตามินก่อนคลอดหลายยี่ห้อ ส่วนเม็ดกรดโฟลิกเดี่ยวที่โรงพยาบาลในไทยจ่ายให้มักมีขนาดต่างจากนี้ ให้ดูฉลากและถามเภสัชกรหรือหมอทุกครั้ง

NHS ระบุว่าถ้าวางแผนมีลูกหรือท้องไม่เกิน 12 สัปดาห์ แล้วเข้าข่ายข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ แพทย์จะสั่งขนาด 5 มิลลิกรัมต่อวัน

• คุณหรือพ่อของลูกมีความผิดปกติของท่อประสาท
• คุณหรือพ่อของลูกมีญาติที่มีความผิดปกติของท่อประสาท
• เคยตั้งครรภ์ที่ลูกมีความผิดปกติของท่อประสาท
• เป็นเบาหวาน
• มีโรคเลือด เช่น ซิกเคิลเซลล์ หรือธาลัสซีเมีย
• ใช้ยากันชักหรือยาสำหรับเอชไอวี

ขนาด 5 มิลลิกรัมต้องให้แพทย์สั่ง ไม่ควรซื้อใช้เองจากร้านยาหรือออนไลน์ คนที่ใช้ยากันชักควรนัดหมอก่อนเริ่มพยายามมีลูก เพราะนอกจากเรื่องกรดโฟลิก หมอต้องทบทวนชนิดยากันชักด้วย ห้ามหยุดยากันชักเอง

อยู่ในกลุ่มเสี่ยง วางแผนอย่างไรก่อนเริ่มมีลูก

1. นัดหมอประจำตัวหรือคลินิกวางแผนครอบครัวล่วงหน้าอย่างน้อย 3 เดือนก่อนหยุดคุมกำเนิด
2. นำรายการยาทุกตัวที่ใช้อยู่ไปด้วย รวมถึงขนาดและเวลาที่กิน
3. คนเป็นเบาหวาน ให้ถามเป้าหมายระดับน้ำตาลก่อนตั้งครรภ์ เพราะน้ำตาลที่คุมได้ดีตั้งแต่ก่อนท้องก็ช่วยลดความเสี่ยงความผิดปกติของทารกเช่นกัน
4. รับใบสั่งกรดโฟลิก 5 มิลลิกรัม และถามว่าต้องกินถึงสัปดาห์ไหน แล้วต่อด้วยขนาดเท่าไร
5. ถ้าท้องก่อนได้นัดหมอ เริ่ม 400 ไมโครกรัมไปก่อน แล้วรีบโทรขอนัดเร็วขึ้น

ตัวอย่างไทม์ไลน์ของคนที่วางแผน

สมมติคุณแม่ตั้งใจหยุดยาคุมกำเนิดต้นเดือนมกราคม ให้เริ่มกรดโฟลิกตั้งแต่ต้นเดือนตุลาคมของปีก่อน ถ้าตั้งครรภ์ในเดือนกุมภาพันธ์ อายุครรภ์ 12 สัปดาห์จะตกราวต้นเดือนพฤษภาคม ช่วงนั้นคุณแม่กินกรดโฟลิกต่อเนื่องมาแล้วราว 7 เดือน ครอบคลุมทั้งช่วงก่อนท้องและช่วงที่ท่อประสาทปิดตัว ถ้าใช้เวลานานกว่าจะท้อง ก็กินต่อไปทุกวันจนกว่าจะท้องและครบ 12 สัปดาห์

อ่านฉลากเม็ดกรดโฟลิกให้ถูกหน่วย

ฉลากของเม็ดกรดโฟลิกระบุเป็นไมโครกรัมหรือมิลลิกรัม 1 มิลลิกรัมเท่ากับ 1,000 ไมโครกรัม ความสับสนเรื่องหน่วยนี้ทำให้บางคนกินเกินขนาดหลายเท่าโดยไม่รู้ตัว

ฉลากเขียนว่า	เท่ากับ	เทียบขนาดทั่วไป 400 ไมโครกรัม
400 mcg	400 ไมโครกรัม	เท่ากัน
0.4 mg	400 ไมโครกรัม	เท่ากัน
1 mg	1,000 ไมโครกรัม	2.5 เท่า
5 mg	5,000 ไมโครกรัม	12.5 เท่า

ตัวอย่างที่เจอบ่อย คุณแม่ได้วิตามินก่อนคลอดที่มีกรดโฟลิก 400 ไมโครกรัมจากโรงพยาบาลแล้ว ยังซื้อเม็ดกรดโฟลิก 5 มิลลิกรัมมากินเพิ่มเองเพราะคิดว่ายิ่งมากยิ่งดี กรณีนี้ไม่ได้ช่วยอะไรเพิ่มสำหรับคนที่ไม่อยู่ในกลุ่มเสี่ยง ให้เอาทุกขวดที่กินอยู่ไปให้เภสัชกรดูพร้อมกันครั้งเดียว

กินเวลาไหนดี และทำอย่างไรไม่ให้ลืม

กรดโฟลิกกินเวลาไหนก็ได้ สิ่งที่สำคัญกว่าคือกินทุกวัน วิธีที่ได้ผลคือผูกเม็ดยากับกิจวัตรที่ทำอยู่แล้ว

• วางขวดไว้ข้างแปรงสีฟัน กินหลังแปรงฟันตอนเช้า
• ตั้งเตือนในโทรศัพท์เวลาเดิมทุกวัน
• ใช้ตลับยาแบ่ง 7 ช่อง เห็นทันทีว่าวันนี้กินแล้วหรือยัง
• ถ้าแพ้ท้องตอนเช้า ย้ายไปกินหลังมื้อเย็นหรือก่อนนอน

ถ้าเม็ดที่กินเป็นวิตามินรวมที่มีธาตุเหล็กด้วย ให้กินห่างจากชา กาแฟ และนมราว 1-2 ชั่วโมง เพราะทำให้ร่างกายดูดซึมธาตุเหล็กได้น้อยลง ถ้ากินแล้วคลื่นไส้หนัก ดูวิธีบรรเทาที่ แก้คลื่นไส้ตอนท้อง

ลืมกินหนึ่งวัน ไม่ต้องกินสองเม็ดชดเชย กินเม็ดของวันนี้ตามปกติแล้วกลับเข้าตารางเดิม

อาหารที่มีโฟเลต ช่วยเสริมแต่แทนเม็ดไม่ได้

โฟเลตเป็นรูปที่พบตามธรรมชาติ แต่ NHS ย้ำว่าการได้ปริมาณที่ต้องการจากอาหารอย่างเดียวทำได้ยาก จึงแนะนำให้ใช้เม็ดเสริมร่วมกับอาหาร

มื้อ	ตัวอย่างอาหารที่มีโฟเลต
เช้า	ข้าวต้มใส่ผักโขม ส้มหนึ่งผล
กลางวัน	ผัดคะน้าหรือบรอกโคลี ใส่เนื้อสัตว์ที่สุกดี
ว่างบ่าย	ถั่วลิสงต้มหรือนมถั่วเหลือง
เย็น	แกงจืดผักบุ้ง ต้มถั่วแดง หรืออะโวคาโด

โฟเลตสลายง่ายเมื่อโดนความร้อนนาน จึงควรผัดหรือลวกผักสั้น ๆ ไม่ต้มนาน ส่วนซีเรียลหรือขนมปังที่เสริมโฟเลต ให้ดูฉลากว่ามีจริง

กรดโฟลิกกับวิตามินก่อนคลอด

วิตามินก่อนคลอดที่หมอสั่งมักรวมกรดโฟลิก ธาตุเหล็ก และไอโอดีนในเม็ดเดียว หากกินอยู่แล้วไม่ต้องซื้อกรดโฟลิกเพิ่ม ให้เช็กฉลากว่าแต่ละเม็ดมีกรดโฟลิกกี่ไมโครกรัม อ่านรายละเอียดที่ วิตามินก่อนคลอด

ถ้าจะซื้อวิตามินรวมเอง NHS เตือนให้เลี่ยงน้ำมันตับปลาและอาหารเสริมที่มีวิตามินเอแบบเรตินอล เพราะวิตามินเอปริมาณมากเป็นอันตรายต่อพัฒนาการของลูก ให้เลือกสูตรที่ระบุว่าทำมาสำหรับหญิงตั้งครรภ์ และอ่านส่วนผสมก่อนซื้อ

ผลข้างเคียงของกรดโฟลิกขนาดปกติพบน้อยมาก ที่คุณแม่บ่นกันบ่อยมักมาจากธาตุเหล็กในวิตามินรวม เช่น ท้องผูก อุจจาระสีดำ หรือคลื่นไส้ อุจจาระสีดำจากธาตุเหล็กพบได้ทั่วไป แต่ถ้าดำเหนียวเหมือนยางมะตอยร่วมกับเวียนศีรษะ ต้องไปพบแพทย์

ถ้ากินเม็ดใหม่แล้วมีผื่นลมพิษ ปากหรือหน้าบวม หรือหายใจลำบาก ให้หยุดกินและไปโรงพยาบาลทันที อาการแพ้แบบนี้พบน้อย แต่ต้องรักษาเร็ว เมื่ออาการดีขึ้นแล้ว นำขวดยาไปให้หมอดูเพื่อเปลี่ยนสูตรที่ไม่มีส่วนผสมตัวเดิม

ผู้ชายต้องกินด้วยไหม

คำแนะนำของ NHS เน้นผู้หญิง แต่ถ้าพ่อมีความผิดปกติของท่อประสาทหรือมีญาติที่เป็น ต้องบอกหมอ เพราะทำให้แม่เข้าเกณฑ์ใช้ขนาด 5 มิลลิกรัม ตัวพ่อเองไม่จำเป็นต้องกินกรดโฟลิกเพิ่มเป็นพิเศษ นอกจากหมอแนะนำ

ถ้าท้องแล้วแต่ไม่ได้กินมาก่อน

คุณแม่จำนวนมากรู้ตัวว่าท้องหลังผ่านช่วงสร้างท่อประสาทไปแล้ว ถ้าเป็นแบบนี้ไม่ต้องโทษตัวเองค่ะ เริ่มกินทันทีที่รู้ และบอกหมอตอนฝากครรภ์ครั้งแรกว่าเริ่มกินเมื่อไร หมอจะใช้ข้อมูลนี้ประกอบการวางแผนตรวจอัลตราซาวด์ เพราะการตรวจช่วงไตรมาสสองดูโครงสร้างสมองและกระดูกสันหลังของลูกได้ละเอียด

ท้องครั้งต่อไป ให้เริ่มกรดโฟลิกตั้งแต่หยุดคุมกำเนิด ไม่ต้องรอผลตรวจครรภ์

หลังคลอดและช่วงให้นม

หลังคลอด หลายโรงพยาบาลจ่ายวิตามินรวมหรือธาตุเหล็กให้กินต่อ โดยเฉพาะคุณแม่ที่เสียเลือดมากตอนคลอดหรือมีภาวะซีด ในนัดตรวจหลังคลอดราว 6 สัปดาห์ ให้ถามหมอตรง ๆ ว่าควรกินวิตามินตัวไหนต่อ นานเท่าไร และถ้าตั้งใจมีลูกคนถัดไปภายใน 1-2 ปี การกินกรดโฟลิกต่อเนื่องไปเลยก็ทำได้ ไม่ต้องหยุดแล้วค่อยเริ่มใหม่

เริ่มกรดโฟลิกให้ทันก่อนท้อง

ถ้ากำลังวางแผนมีลูก เริ่ม 400 ไมโครกรัมต่อวันได้เลย ถ้าเพิ่งรู้ว่าท้อง เริ่มวันนี้และกินต่อถึงสัปดาห์ที่ 12 เป็นอย่างน้อย ก่อนนัดฝากครรภ์ครั้งแรก เตรียมคำถามเหล่านี้ไปถามหมอ

• ประวัติของเราหรือพ่อของลูกเข้าเกณฑ์ใช้ขนาด 5 มิลลิกรัมไหม
• ควรตรวจพาหะธาลัสซีเมียหรือยัง
• วิตามินที่กินอยู่ทุกขวด กินซ้ำซ้อนกันหรือเปล่า
• ยาประจำตัวที่ใช้อยู่ ต้องปรับก่อนหรือระหว่างตั้งครรภ์ไหม