ท้องกี่เดือนเริ่มเห็นพุง ท้องแรกกับท้องหลังต่างกันแค่ไหน

ถ้าเป็นท้องแรก ส่วนใหญ่จะเห็นหน้าท้องนูนชัดเจนช่วงเดือนที่ 4-5 หรือประมาณสัปดาห์ที่ 16-20 ส่วนท้องที่สองขึ้นไปมักเห็นเร็วกว่า บางคนเห็นตั้งแต่เดือนที่ 3 แต่ช่วงเวลานี้เป็นแค่ค่ากลาง คนตัวสูงหรือคนที่หน้าท้องแข็งแรงอาจเห็นช้ากว่านั้นอีก โดยที่ลูกโตปกติทุกอย่าง

ถ้าเดือนที่ 3 ท้องป่องขึ้นมาแต่ยังไม่ใช่พุงของลูก ส่วนมากเป็นลมในลำไส้ที่เกิดจากฮอร์โมนทำให้ทางเดินอาหารเคลื่อนไหวช้า มดลูกยังเล็กและซ่อนอยู่หลังกระดูกเชิงกรานจนประมาณ 12 สัปดาห์

มดลูกโผล่พ้นกระดูกเชิงกรานเมื่อไร

ช่วงต้นการตั้งครรภ์ มดลูกเล็กเท่าผลส้มโอใบเล็ก ๆ ซ่อนอยู่หลังกระดูกเชิงกราน ไม่มีที่ให้ยื่นออกมาด้านหน้า เมื่ออายุครรภ์ราว 12 สัปดาห์ ยอดมดลูกเริ่มสูงพ้นกระดูกหัวหน่าว แพทย์คลำได้เหนือกระดูกส่วนนี้ และคุณแม่บางคนเริ่มรู้สึกว่าเอวกางเกงคับ

อายุครรภ์	ตำแหน่งยอดมดลูกโดยประมาณ	สิ่งที่คุณแม่มักสังเกต
ต่ำกว่า 12 สัปดาห์	อยู่ในอุ้งเชิงกราน	ท้องป่องจากลม ไม่ใช่มดลูก กางเกงคับช่วงเย็น
12-16 สัปดาห์	เหนือหัวหน่าวเล็กน้อย	ท้องล่างนูนเป็นก้อนเล็ก เห็นชัดเมื่อนอนราบ
16-20 สัปดาห์	ขึ้นไปใกล้ระดับสะดือ	เริ่มเห็นพุงเมื่อใส่เสื้อรัดรูป บางคนรู้สึกลูกดิ้น
ราว 20 สัปดาห์	ประมาณระดับสะดือ	พุงชัดเจนสำหรับคนส่วนใหญ่
24-32 สัปดาห์	สูงเกินสะดือไปเรื่อย ๆ	พุงโตเร็ว หายใจตื้น เสื้อผ้าเดิมใส่ไม่ได้
36 สัปดาห์ขึ้นไป	สูงสุดใต้ชายโครง	พุงเริ่มต่ำลงเมื่อหัวลูกลงเชิงกราน

หน้าเว็บ 20 สัปดาห์ของ NHS เรียกช่วงนี้ว่าครึ่งทางของการตั้งครรภ์ และเล่าว่าลูกเตะ ต่อย และกลับตัวมากขึ้น ส่วนหน้าเว็บ 16 สัปดาห์ของ NHS บอกว่าบางคนอาจเริ่มรู้สึกลูกดิ้นได้ตั้งแต่สัปดาห์ที่ 17 เป็นต้นไป ดังนั้นการเห็นพุงและการรู้สึกลูกดิ้นมักมาในช่วงใกล้กัน ถ้าอยากรู้ว่าตัวเองนับอายุครรภ์ถูกหรือไม่ ดูวิธีนับที่ วิธีนับอายุครรภ์

ปัจจัยที่ทำให้พุงออกเร็วหรือช้า

ทำไมเพื่อนท้อง 4 เดือนพุงใหญ่แล้ว แต่ของเราท้อง 5 เดือนยังไม่เห็น นี่คือรายการปัจจัยที่เจอบ่อย

• จำนวนครั้งที่ตั้งครรภ์ ท้องที่สองขึ้นไปกล้ามเนื้อหน้าท้องหย่อนกว่าท้องแรก มดลูกจึงดันออกมาง่าย
• รูปร่างและความสูง คนตัวสูงลำตัวยาวมีที่ให้มดลูกขึ้นไปทางแนวตั้ง พุงจึงดูเล็กและสูง ส่วนคนตัวเตี้ยพุงมักยื่นออกมาด้านหน้าเร็วกว่า
• กล้ามเนื้อหน้าท้อง คนที่เล่นฟิตเนสหรือซิตอัพประจำ หน้าท้องแน่นและดันกลับ พุงจึงเห็นช้ากว่า
• ตำแหน่งมดลูก มดลูกเอียงไปทางด้านหลัง (retroverted) ในช่วงต้นจะอยู่ลึกกว่า แต่มักตั้งขึ้นเองราว 12-14 สัปดาห์
• น้ำหนักตัวก่อนท้อง คนผอมเห็นขอบพุงชัดเร็ว ส่วนคนที่มีไขมันหน้าท้องมากอาจเห็นว่าท้องใหญ่ขึ้นแต่ยากแยกว่าเป็นมดลูกหรือไขมัน
• ท้องแฝด ปริมาณน้ำคร่ำมาก หรือลูกตัวใหญ่ ทำให้พุงออกเร็วกว่าเกณฑ์
• แก๊สและท้องผูก ทำให้ท้องป่องเป็นช่วงของวัน มักเป็นมากตอนเย็นและยุบลงหลังขับถ่าย

อย่าลืมว่าผู้หญิงแต่ละคนมีรูปทรงพุงต่างกัน บางคนพุงกลม บางคนพุงแหลม บางคนเห็นแค่ด้านหน้า ทรงของพุงบอกเพศของลูกไม่ได้

พุงเล็กหรือใหญ่แค่ไหนถึงควรบอกหมอ

พุงที่เล็กหรือใหญ่กว่าเพื่อนไม่ใช่เหตุผลให้กังวลโดยตัวเอง แต่ถ้ามีเรื่องต่อไปนี้ควรบอกหมอในนัดฝากครรภ์

• พุงดูเล็กกว่าอายุครรภ์ที่นับไว้มาก ๆ แม้ผ่านสัปดาห์ที่ 20 ไปแล้ว
• พุงโตเร็วผิดปกติในเวลาไม่กี่สัปดาห์ โดยเฉพาะหากมีอาการหอบเหนื่อยหรือท้องตึงมาก
• ลูกไม่ดิ้นหลังเลย 24 สัปดาห์ หรือดิ้นน้อยลง ดูวิธีสังเกตที่ นับลูกดิ้นทำยังไง
• มีเลือดออก ปวดท้องเป็นจังหวะ หรือน้ำเดิน

แพทย์ไม่ได้ตัดสินจากสายตาอย่างเดียว วิธีประเมินที่ใช้มีสามอย่าง

1. วัดความสูงของยอดมดลูกจากกระดูกหัวหน่าวด้วยสายวัด โดยช่วงราว 20-34 สัปดาห์ค่าเป็นเซนติเมตรมักใกล้เคียงอายุครรภ์เป็นสัปดาห์ (เว้นเซนติเมตรบวกลบได้ตามเกณฑ์ของแต่ละโรงพยาบาล)
2. ฟังเสียงหัวใจลูกด้วยเครื่องฟังหรือ Doppler ที่คลินิก
3. อัลตราซาวด์ ซึ่ง WHO แนะนำให้ทำอย่างน้อยหนึ่งครั้งก่อน 24 สัปดาห์ เพื่อประเมินอายุครรภ์ ตรวจความผิดปกติ และดูว่าเป็นครรภ์แฝดหรือไม่

ถ้าอัลตราซาวด์ตอนต้นระบุอายุครรภ์ไว้แล้ว พุงเล็กหรือใหญ่ที่ดูไม่ตรงกับอายุครรภ์จะถูกนำมาเทียบกับตัวเลขนั้น ไม่ใช่เทียบกับพุงของเพื่อนที่ท้องพร้อมกัน

พุงกับน้ำหนักที่ขึ้น ไม่ได้ไปด้วยกันเสมอ

คุณแม่ที่แพ้ท้องหนัก น้ำหนักอาจลดหรือเท่าเดิมในไตรมาสแรก ทั้งที่ลูกโตปกติ ขณะที่บางคนน้ำหนักขึ้นหลายกิโลกรัมแต่พุงยังไม่เห็น เพราะไขมันและน้ำสะสมที่ส่วนอื่นของร่างกาย NHS ระบุว่าคนส่วนใหญ่ขึ้นราว 10-12.5 กิโลกรัมตลอดการตั้งครรภ์ และส่วนใหญ่ขึ้นหลังสัปดาห์ที่ 20 ซึ่งตรงกับช่วงที่พุงเห็นชัดขึ้น

ดังนั้นเมื่อพุงยังเล็กตอน 4-5 เดือน อย่ารีบกินเพิ่มมากกว่าปกติเพื่อ "ให้พุงออก" เพราะน้ำหนักที่ขึ้นเกินจะไปอยู่ที่ตัวคุณแม่ ไม่ได้ช่วยให้ลูกโต ดูเกณฑ์น้ำหนักตามค่า BMI ที่ น้ำหนักคนท้องควรขึ้นเท่าไหร่ และเน้นอาหารที่มีโปรตีน ผัก และธัญพืชไม่ขัดสีแทนการเพิ่มของหวาน

ท้องแรกและท้องหลัง เทียบให้เห็นภาพ

หัวข้อ	ท้องแรก	ท้องที่สองขึ้นไป
เห็นพุงชัด	ราว 16-20 สัปดาห์	ราว 10-16 สัปดาห์
รู้สึกลูกดิ้น	มักหลัง 20 สัปดาห์	มักเร็วกว่า เพราะรู้ว่าความรู้สึกคืออะไร
ความรู้สึกหย่อนคล้อยของหน้าท้อง	กล้ามเนื้อกระชับ ดันกลับ	กล้ามเนื้อและเอ็นเคยถูกยืด จึงยื่นออกมาเร็ว
ลูกลงเชิงกรานตอนใกล้คลอด	มักลงก่อนเจ็บท้อง 2-4 สัปดาห์	บางคนลงตอนเริ่มเจ็บท้องคลอด

เสื้อผ้ากับพุง เลือกให้ตรงช่วงของท้อง

พุงที่เริ่มออกทำให้กางเกงเก่าคับเร็ว วิธีที่ประหยัดคือใช้ยางรัดกระดุมคล้องตะขอกางเกงเก่าไปก่อนในช่วง 3-4 เดือน แล้วค่อยเปลี่ยนเป็นกางเกงเอวสูงหรือเอวยางยืดที่ไม่กดมดลูก ชุดชั้นในควรเปลี่ยนก่อนเพราะเต้านมโตเร็วกว่าพุง ชุดชั้นในที่คับทำให้ปวดหลังและปวดซี่โครง เรื่องปวดหลังตอนพุงเริ่มใหญ่ ดูที่ ปวดหลังตอนท้อง

ไม่จำเป็นต้องซื้อชุดคนท้องครบทุกขนาดตั้งแต่เดือนที่ 3 รอให้เห็นพุงจริงแล้วค่อยเลือกจะประหยัดกว่า และเสื้อยืดตัวใหญ่ ชุดเดรสทรงเอ ใช้ได้ตลอด

พุงเริ่มออกแล้ว ปรับท่าลุก นั่ง และนอน

เมื่อมดลูกพ้นระดับสะดือราว 20 สัปดาห์ กล้ามเนื้อหน้าท้องสองแผ่นตรงกลางจะถูกยืดออกจากกัน การลุกจากเตียงแบบซิตอัพตรง ๆ ทำให้แรงดันพุ่งไปที่แนวกลางท้อง บางคนเห็นท้องนูนเป็นสันตรงกลางเวลาลุก นั่นคือสัญญาณให้เปลี่ยนท่า

1. ลุกจากเตียง ให้ตะแคงตัวก่อน ห้อยขาลงข้างเตียง แล้วใช้แขนดันตัวขึ้นนั่ง
2. ยกของจากพื้น ย่อเข่าลง หลังตรง ถือของชิดลำตัว ไม่ก้มหลังยก
3. นั่งทำงานนาน ๆ วางเท้าราบกับพื้น ใช้หมอนเล็กหนุนหลังส่วนล่าง และลุกเดินทุก 45-60 นาที
4. นอน ตั้งแต่ไตรมาสสามให้นอนตะแคง ใช้หมอนรองใต้พุงและหนีบระหว่างเข่า รายละเอียดดูที่ ท่านอนคนท้อง

ท่าเหล่านี้ไม่ได้ทำให้พุงเล็กลง แต่ช่วยลดอาการปวดหลังและปวดหน่วงท้องน้อยที่มักมาพร้อมพุงที่โตเร็วในไตรมาสสอง

ติดตามพุงของตัวเองแบบไม่ต้องกังวล

คุณแม่หลายคนชอบถ่ายรูปพุงด้านข้างทุกสัปดาห์ วิธีนี้ทำได้ แต่ใช้เป็นที่ระลึก ไม่ควรใช้ตัดสินว่าลูกโตพอไหม เพราะท่ายืน มุมกล้อง เวลาที่ถ่าย (เช้าหรือหลังมื้อเย็น) และลมในท้อง ทำให้พุงในรูปต่างกันได้มากในวันเดียว

ถ้าอยากเปรียบเทียบให้พอใช้ได้ ให้ถ่ายวันเดิมของสัปดาห์ เวลาเดิม ตอนเช้าก่อนกินข้าว ยืนที่จุดเดิม ใส่เสื้อแนบตัวตัวเดิม ส่วนข้อมูลที่ใช้ได้จริงทางการแพทย์อยู่ในสมุดฝากครรภ์ คือค่ายอดมดลูก น้ำหนัก และผลอัลตราซาวด์ของแต่ละนัด

สิ่งที่ดู	บอกอะไรได้	บอกอะไรไม่ได้
รูปพุงด้านข้าง	การเปลี่ยนแปลงของรูปร่างคุณแม่	ขนาดหรือน้ำหนักของลูก
น้ำหนักคุณแม่	แนวโน้มการขึ้นของน้ำหนักรวม	ลูกโตตามเกณฑ์หรือไม่
ยอดมดลูกในสมุดฝากครรภ์	แนวโน้มการโตของมดลูกเทียบอายุครรภ์	น้ำหนักลูกที่แน่นอน
อัลตราซาวด์	ขนาดลูก ปริมาณน้ำคร่ำ ตำแหน่งรก	ทรงของพุงภายนอก

ถ้าค่ายอดมดลูกสองนัดติดกันไม่ขยับ หรือห่างจากอายุครรภ์มากขึ้นเรื่อย ๆ ให้ถามหมอตรง ๆ ว่าควรอัลตราซาวด์ดูการเติบโตไหม คำถามนี้มีประโยชน์กว่าการถามว่าพุงเล็กไปไหม

ความรู้สึกเรื่องพุง

บางคนอยากให้พุงออกเร็วเพราะอยากให้คนรอบข้างเห็นว่ากำลังท้อง บางคนกังวลว่ารูปร่างเปลี่ยนเร็วเกินไป ทั้งสองความรู้สึกเป็นเรื่องปกติ ถ้าใครเอาพุงของเราไปเทียบกับคนอื่นแล้วทำให้รู้สึกไม่ดี ให้ตอบสั้น ๆ ว่าหมอตรวจแล้วลูกโตดี เรื่องที่ควรดูจริง ๆ คือผลตรวจจากแพทย์ ไม่ใช่รูปทรงจากภายนอก

พุงออกช้าหรือเร็ว ควรจำอะไรไว้

ไม่ต้องรอให้พุงออกเพื่อรู้ว่าลูกโตดี ให้เก็บข้อมูลสามอย่างไปคุยกับหมอ คือวันแรกของประจำเดือนครั้งสุดท้าย ผลอัลตราซาวด์ครั้งแรก และวันที่รู้สึกลูกดิ้นครั้งแรก ถ้าพุงยังไม่เห็นเมื่อผ่าน 20 สัปดาห์ หรือใหญ่เร็วผิดปกติ ให้ถามหมอเรื่องการวัดยอดมดลูกและอัลตราซาวด์ในนัดถัดไปค่ะ