หมาไทยหลังอาน นิสัยและการเลี้ยงให้เข้ากับคนในบ้าน

หมาไทยหลังอานเป็นหมาที่อึด ฉลาด ว่องไว ซื่อสัตย์กับครอบครัว และระวังตัวกับคนแปลกหน้า เพราะถูกใช้ล่าสัตว์และเฝ้าบ้านมาหลายร้อยปี การเลี้ยงให้อยู่กับคนในบ้านได้ดีต้องเริ่มจากการพาเข้าสังคมตั้งแต่เด็ก ฝึกด้วยรางวัลอย่างสม่ำเสมอ ให้ใช้พลังทุกวัน และมีรั้วที่สูงพอกับหมาที่กระโดดเก่ง

ญาติของเราที่จันทบุรีเลี้ยงหมาไทยหลังอานสีแดงตัวหนึ่ง มันเดินตามป้าไปทุกที่ในสวน นอนเฝ้าหน้าบ้าน และเห่าเตือนทุกครั้งที่มีคนแปลกหน้าเดินผ่าน แต่ไม่เคยวิ่งเข้าหาใคร ภาพนั้นตรงกับสิ่งที่มาตรฐานสายพันธุ์บรรยายไว้มากกว่าที่เราคาด

ที่มาของหมาไทยหลังอาน จากมาตรฐาน FCI

สหพันธ์สุนัขวิทยาสากล (FCI) รับรองหมาไทยหลังอานในมาตรฐานเลขที่ 338 ระบุต้นกำเนิดเป็นประเทศไทย และใช้งานทั้งล่าสัตว์และเป็นเพื่อน มาตรฐานเล่าว่ามีหลักฐานในเอกสารโบราณอายุราว 360 ปี หมาสายนี้ถูกใช้ล่าสัตว์ส่วนใหญ่ในภาคตะวันออก ใช้คุ้มกันเกวียน และใช้เฝ้าบ้าน และเพราะการเดินทางในอดีตไม่สะดวก หมาในพื้นที่นั้นจึงผสมกับหมาพันธุ์อื่นน้อย และรักษารูปแบบเดิมไว้ได้

ฝั่ง American Kennel Club (AKC) บรรยายนิสัยว่าแข็งแรง กระฉับกระเฉง กระโดดเก่งมาก ฉลาดสูง มีสัญชาตญาณเอาตัวรอดดี และเป็นหมาครอบครัวที่ซื่อสัตย์

ลักษณะตามมาตรฐาน และอาน ที่มาของชื่อ

หัวข้อ	ตามมาตรฐาน
ขนาด	หมาขนาดกลาง ขนสั้น
ความสูงที่ไหล่ (FCI)	ตัวผู้ 56 ถึง 61 เซนติเมตร ตัวเมีย 51 ถึง 56 เซนติเมตร คลาดเคลื่อนได้ราว 2.5 เซนติเมตร
น้ำหนัก (AKC)	35 ถึง 75 ปอนด์ หรือราว 16 ถึง 34 กิโลกรัม
อายุขัย (AKC)	14 ถึง 15 ปี
สีขน (FCI)	แดง ดำ น้ำเงิน และสีสวาดอ่อนมาก เป็นสีพื้นทั้งตัว
ลักษณะเด่น	หน้าผากย่นเมื่อตั้งใจฟัง นิยมลิ้นมีจุดดำ

อานคือแนวขนบนหลังที่ขึ้นสวนทางกับขนรอบข้าง มาตรฐาน FCI กำหนดว่าต้องชัดและสมมาตรทั้งสองข้าง ส่วนขวัญหรือวงขนหมุนในอานยอมรับได้ มาตรฐานระบุข้อตัดสิทธิ์ไว้ด้วย คือหมาที่ก้าวร้าวหรือขี้กลัวเกินไป ไม่มีอาน และขนยาว ข้อแรกบอกเราได้ว่า นิสัยที่ต้องการในสายพันธุ์นี้คือมั่นคงและควบคุมได้ ไม่ได้ต้องการหมาดุ

อานกับโพรงผิวหนังแต่กำเนิด เรื่องที่ต้องตรวจในลูกหมา

งานวิจัยใน Nature Genetics ปี 2007 พบว่าอานบนหลังของหมาโรดีเชียนริดจ์แบ็กและหมาไทยหลังอาน มาจากการกลายพันธุ์แบบยีนเด่น เป็นการเพิ่มชุดของชิ้นส่วนดีเอ็นเอที่มียีนกลุ่ม FGF อยู่สามยีน และการกลายพันธุ์เดียวกันนี้ทำให้หมามีแนวโน้มเกิดโพรงผิวหนังแต่กำเนิด (dermoid sinus)

โพรงผิวหนังแต่กำเนิดเป็นท่อเล็กๆ ที่เชื่อมจากผิวหนังบนแนวกลางหลังลงไปด้านล่าง บางรายลึกจนใกล้ไขสันหลัง ถ้าติดเชื้อ จะเป็นฝีหรือมีหนองซึมออกมา และในรายที่ลึกมีผลกับระบบประสาทได้

สิ่งที่เจ้าของเห็นเองได้

• รูเล็กบนผิวหนังแนวกลางหลัง มีขนเป็นกระจุกโผล่ออกมา
• ก้อนหรือเส้นแข็งใต้ผิวหนังเมื่อจับผิวขึ้นมา
• จุดบวม แดง หรือมีน้ำซึมบนหลังซ้ำๆ ในจุดเดิม

นิสัยหมาล่าและหมาเฝ้าบ้าน ในบ้านยุคนี้

ลักษณะ	มาจาก	ในบ้าน
ระวังคนแปลกหน้า	หมาเฝ้าบ้าน	เห่าเตือนดี แต่ต้องเข้าสังคมเพื่อไม่ให้กลัวหรือหวงเกินเหตุ
ผูกพันกับครอบครัว	อยู่กับคนในบ้านมานาน	ติดเจ้าของ เดินตาม
กระโดดเก่งมาก	หมาล่าที่วิ่งในป่าและสวน	รั้วเตี้ยกันไม่อยู่
สัญชาตญาณไล่ล่า	ล่าสัตว์เล็ก	ไล่แมว ไก่ กระรอก
ฉลาด คิดเอง	หมาที่ต้องตัดสินใจเองในการล่า	เรียนเร็ว แต่เบื่อการฝึกซ้ำ
อึด ทนร้อน	ปรับตัวกับอากาศเมืองไทย	ต้องออกกำลังทุกวัน

ข้อที่ต่างจากหมาครอบครัวสายตะวันตกอย่างลาบราดอร์ชัดเจนที่สุดคือความระวังคนแปลกหน้า หมาไทยหลังอานไม่ได้เข้าไปทักทายทุกคนที่เจอ บ้านที่มีแขกมาบ่อยต้องฝึกให้หมาเรียนรู้ว่าแขกที่เจ้าของพาเข้าบ้านคือคนที่ปลอดภัย

เข้าสังคมตั้งแต่ลูกหมา ส่วนที่สำคัญที่สุดของการเลี้ยง

ช่วงอายุราวสามถึงสิบสี่สัปดาห์เป็นช่วงที่ลูกหมาเปิดรับสิ่งใหม่ง่ายที่สุด สำหรับหมาที่ระวังคนแปลกหน้าโดยกำเนิด ช่วงนี้มีค่ามาก

แผนที่เราใช้ในสองเดือนแรกที่ลูกหมามาถึงบ้าน

1. ให้เจอคนหลายแบบ ผู้ชาย ผู้หญิง เด็ก คนสวมหมวก คนถือร่ม โดยให้ทุกคนวางขนมบนพื้นแทนการยื่นมือเข้าหา
2. ให้ได้ยินเสียงในชีวิตประจำวัน รถมอเตอร์ไซค์ เสียงประตูรั้ว เครื่องตัดหญ้า แล้วให้ขนมตามหลัง
3. พาขึ้นรถสั้นๆ และพาไปคลินิกโดยไม่ทำอะไร แค่ชั่งน้ำหนักแล้วได้ขนม
4. ให้เจอหมาโตที่นิสัยดีและฉีดวัคซีนครบแล้ว ในที่ที่ควบคุมได้
5. ระหว่างที่วัคซีนยังไม่ครบ ให้อุ้มออกไปดูโลกแทนการวางลงพื้นในที่สาธารณะ

ตารางวัคซีนที่ต้องได้ในช่วงนี้อยู่ที่ ตารางวัคซีนหมา ให้สัตวแพทย์ช่วยวางแผนว่าเมื่อไรพาไปเจอโลกภายนอกได้ปลอดภัย

ฝึกหมาฉลาดที่คิดเอง

หมาไทยหลังอานเรียนรู้เร็ว แต่จะถามในใจเสมอว่าทำไปแล้วได้อะไร วิธีบังคับหรือลงโทษทำให้หมาสายนี้หยุดไว้ใจเจ้าของ และหลายตัวจะเลือกเดินหนีแทน

แนวที่ได้ผล

• ฝึกครั้งละห้าถึงสิบนาที วันละสองสามรอบ
• ใช้รางวัลที่น้องชอบจริง บางตัวชอบเกมดึงเชือกมากกว่าขนม
• เปลี่ยนท่าฝึกบ่อย และเลิกตอนที่น้องยังสนุก
• ฝึกเรียกกลับในพื้นที่ล้อมรั้วจนแม่น ก่อนลองที่อื่น

การเดินสายจูงต้องเริ่มเร็ว เพราะหมาโตที่แข็งแรงและมีสัญชาตญาณไล่ล่าดึงแรงมากเมื่อเห็นแมวหรือกระรอก ขั้นตอนฝึกอยู่ใน ฝึกหมาเดินสายจูง

รั้ว บ้าน และสัตว์อื่นในบ้าน

AKC และ FCI ต่างพูดถึงความสามารถในการกระโดดของหมาสายนี้ รั้วบ้านจึงต้องสูงพอและไม่มีจุดให้ปีนเหยียบ เช่น กองอิฐหรือถังน้ำวางชิดรั้ว ประตูรั้วต้องปิดเองหรือล็อกทุกครั้ง หมาที่หลุดออกไปมักวิ่งไล่ตามสัตว์จนไกล

กับสัตว์อื่น

• หมาไทยหลังอานที่โตมากับแมวตั้งแต่เด็กหลายตัวอยู่ร่วมกันได้ แต่ยังอาจไล่แมวที่ไม่รู้จักนอกบ้าน
• ไก่ เป็ด กระต่าย หนูแฮมสเตอร์ ควรอยู่ในที่ที่หมาเข้าไม่ถึงเลย
• การรับหมาตัวที่สองเพศเดียวกันในบ้านเดียวกันต้องระวังเป็นพิเศษ ให้ปรึกษาสัตวแพทย์หรือผู้ฝึกก่อน

เลือกลูกหมาจากฟาร์ม ดูอะไรนอกจากอาน

คนส่วนใหญ่เลือกลูกหมาไทยหลังอานจากความสวยของอาน แต่สำหรับหมาที่จะอยู่กับเราสิบกว่าปี นิสัยของพ่อแม่และการเลี้ยงดูช่วงแรกสำคัญกว่ามาก

คำถามที่เราใช้เมื่อไปดูฟาร์ม

ถามหรือดู	เหตุผล
ขอเจอแม่หมา และพ่อถ้าอยู่ที่ฟาร์ม	นิสัยต่อคนแปลกหน้าของพ่อแม่บอกอะไรได้มาก แม่ที่ระวังแต่สงบต่างจากแม่ที่ขู่ไม่หยุด
ลูกหมาได้เจอคนและเสียงต่างๆ แล้วหรือยัง	ฟาร์มที่เลี้ยงลูกหมาในบ้านหรือใกล้คนให้ลูกหมาที่มั่นใจกว่า
ตรวจแนวกลางหลังหาโพรงผิวหนังแล้วหรือยัง	การกลายพันธุ์ที่ทำให้เกิดอานเกี่ยวกับความเสี่ยงนี้
วัคซีนและยาถ่ายพยาธิที่ได้แล้ว	ใช้วางแผนต่อกับสัตวแพทย์
ถ้าเลี้ยงไม่ได้ รับคืนไหม	ฟาร์มที่ดูแลสายพันธุ์จริงมักมีนโยบายนี้

ลูกหมาที่ซ่อนตัวตลอดเวลาที่เราอยู่ หรือพุ่งเข้ากัดอย่างไม่หยุดตั้งแต่ยังเล็กมาก ต้องการเจ้าของที่มีประสบการณ์สูง ถ้าเป็นการเลี้ยงครั้งแรก ให้เลือกตัวที่เข้ามาหาเราช้าๆ อยากรู้อยากเห็น และกลับมาเล่นต่อได้หลังตกใจกับเสียงดัง

อาหารและน้ำหนัก สำหรับหมาที่อึดและผอมเพรียว

หมาไทยหลังอานที่แข็งแรงจะมีรูปร่างเพรียว เห็นเอวชัด และคลำซี่โครงได้ง่าย หมาที่ได้ออกกำลังน้อยแต่กินเท่าเดิมจะเริ่มมีไขมันสะสมที่เอวและโคนหาง ให้ปรับอาหารตามรูปร่าง ไม่ใช่ตามความหิว เพราะหมาสายล่าส่วนใหญ่กินได้ตลอด

เราเลือกอาหารสำเร็จรูปที่ระบุว่าครบถ้วนสำหรับช่วงวัยของน้อง ชั่งปริมาณตามน้ำหนักเป้าหมาย และขอให้สัตวแพทย์ช่วยประเมินรูปร่างในวันตรวจประจำปี ถ้าจะให้ข้าวคลุกแบบบ้านเราสมัยก่อน ต้องคุยกับสัตวแพทย์ก่อน เพราะอาหารที่ทำเองมักขาดแร่ธาตุบางตัวถ้าไม่ได้คำนวณ

ขนสั้น ผิว และเห็บในอากาศร้อนชื้น

ขนสั้นเกรียนของหมาไทยหลังอานดูแลง่าย แปรงด้วยถุงมือยางสัปดาห์ละครั้งก็พอ แต่ผิวที่มีขนบางปกคลุมก็สัมผัสแดด เห็บ และยุงได้ง่ายกว่าหมาขนหนา

เรื่อง	สิ่งที่ทำ
เห็บหมัด	ตรวจตัวหลังกลับจากสวนหรือทุ่งหญ้า ใช้ผลิตภัณฑ์ป้องกันตามที่หมอแนะนำ อ่านเพิ่มที่ เห็บหมัดในหมา
แผลถลอก	ขนสั้นไม่ช่วยกันกิ่งไม้ ตรวจขาและท้องหลังวิ่งในสวน
ผิวแห้ง	อาบน้ำเท่าที่จำเป็น ใช้แชมพูสำหรับหมา
ยุง	ป้องกันพยาธิหนอนหัวใจตามที่สัตวแพทย์กำหนด
แดดจัด	มีที่ร่มและน้ำตลอด แม้เป็นหมาที่ทนร้อนได้ดี

หมาไทยหลังอานเหมาะกับใคร และตารางดูแล

เหมาะกับเจ้าของที่มีบ้านล้อมรั้ว มีเวลาให้ทุกวัน ชอบหมาที่ฉลาดและมีความเป็นตัวของตัวเอง และพร้อมลงแรงเรื่องเข้าสังคมในปีแรก ถ้าเป็นการเลี้ยงหมาครั้งแรก อ่าน เลี้ยงหมาครั้งแรก แล้วประเมินเวลาของตัวเองอย่างตรงไปตรงมา

ความถี่	สิ่งที่ทำ
ทุกวัน	ออกกำลังเช้าเย็น เกมใช้สมอง ฝึกสั้นๆ ตรวจรั้วและประตู
ทุกสัปดาห์	แปรงขน ตรวจเห็บ ตรวจหลังแนวอาน
ทุกเดือน	ตัดเล็บ ชั่งน้ำหนัก ป้องกันเห็บหมัดและพยาธิตามที่หมอแนะนำ
ทุกปี	ตรวจสุขภาพ วัคซีนตามกำหนด

พาไปหาหมอทันทีถ้า

• มีจุดบวม แดง หรือหนองบนแนวกลางหลัง โดยเฉพาะในหมาอายุน้อย
• เดินเซ ขาอ่อนแรง หรือคอแข็งร่วมกับมีไข้
• ถูกสัตว์อื่นกัดระหว่างวิ่งไล่ หรือหลุดออกนอกบ้านแล้วกลับมาพร้อมแผล
• ซึม ไม่กิน มีไข้ หลังพบเห็บจำนวนมาก