ดัชชุนด์ หมาไส้กรอกตัวยาว นิสัยแสบและการดูแลหลังให้ดี

เช้าวันหนึ่ง ดัชชุนด์ขนเรียบสีแดงของน้าข้างบ้านไม่ยอมลงจากเบาะ ทั้งที่ปกติจะวิ่งมารอหน้าประตูก่อนใคร น้าบอกว่าน้องแค่ขี้เกียจ แต่ตอนอุ้ม น้องร้องเบาๆ และหลังแข็งเหมือนไม้ บ่ายวันนั้นสัตวแพทย์บอกว่าเป็นหมอนรองกระดูกเคลื่อนระยะแรก และโชคดีที่มาเร็ว

เรื่องนี้คือหัวใจของการเลี้ยงดัชชุนด์ ตัวยาวขาสั้นที่ทำให้น่ารักคือโครงสร้างเดียวกันที่ทำให้หลังเสี่ยง ส่วนที่เหลือคือหมาที่ฉลาด กล้า ตลก และมีความเห็นเป็นของตัวเองเสมอ

รู้จักพันธุ์ก่อน สามขนาด สามชนิดขน

ชื่อดัชชุนด์มาจากภาษาเยอรมันแปลว่าหมาแบดเจอร์ AKC เล่าว่าพันธุ์นี้ถูกพัฒนาในเยอรมนีมากว่า 600 ปี เพื่อมุดลงโพรงไล่ตัวแบดเจอร์ ขาสั้นแข็งแรงไว้ขุด อกลึกไว้ให้ปอดทน และเสียงเห่าดังให้คนบนดินรู้ว่าหมาอยู่ตรงไหน AKC บันทึกพันธุ์นี้ลงทะเบียนตั้งแต่ปี 1885

ข้อมูลตาม AKC	ขนาดมาตรฐาน	มินิเจอร์
ความสูง	8 ถึง 9 นิ้ว (ราว 20 ถึง 23 ซม.)	5 ถึง 6 นิ้ว (ราว 13 ถึง 15 ซม.)
น้ำหนัก	16 ถึง 32 ปอนด์ (ราว 7 ถึง 14.5 กก.)	11 ปอนด์ลงไป (ราว 5 กก.)
อายุขัย	12 ถึง 16 ปี	12 ถึง 16 ปี

ชนิดขนทั้งสามแบบนิสัยใกล้กัน แต่การดูแลต่างกันชัด

ชนิดขน	ลักษณะ	งานดูแล
ขนเรียบ (smooth)	สั้น มัน แนบตัว	เช็ดผ้าชื้นหรือแปรงยางสัปดาห์ละครั้ง
ขนลวด (wirehaired)	หยาบ มีหนวดเครา คิ้วดก	แปรงสัปดาห์ละหนึ่งถึงสองครั้ง ถอนขนตายด้วยมือ (hand-stripping) ปีละหลายรอบ
ขนยาว (longhaired)	นุ่ม มีพู่ที่หูและหาง	แปรงบ่อยกว่าแบบอื่น ระวังขนพันกันหลังหูและใต้ขา

สิ่งที่เหมือนกันทุกแบบคือ AKC แนะนำให้ตัดเล็บทุกเดือน และหูพับแบบนี้เสี่ยงหูอักเสบ ต้องเปิดดูเป็นประจำ

นิสัยของหมาล่าตัวจิ๋ว

คนที่เคยเลี้ยงดัชชุนด์จะบอกตรงกันว่า น้องคิดว่าตัวเองตัวใหญ่ AKC บรรยายว่าดัชชุนด์ฉลาด กล้า บางครั้งดื้อ เป็นตัวของตัวเอง จมูกไวและสัญชาตญาณล่าสูง

ในบ้านจริง นิสัยเหล่านี้ออกมาแบบนี้

• ขุดผ้าห่ม ขุดเบาะ ขุดดินในกระถาง แล้วมุดเข้าไปนอนใต้ผ้า
• เห็นแมว กระรอก หรือนกพิราบ จะพุ่งตามทันที ลืมว่าเจ้าของเรียกอยู่
• ติดเจ้าของคนหนึ่งเป็นพิเศษ และระแวงคนแปลกหน้าในช่วงแรก
• เห่าเสียงดังเกินตัวเมื่อได้ยินเสียงหน้าบ้าน

เพราะสัญชาตญาณล่าแรง ดัชชุนด์ควรอยู่ในสายจูงหรือพื้นที่ปิดเสมอนอกบ้าน และควรใช้สายรัดอกแทนปลอกคอ เพราะเวลาพุ่งตาม แรงกระชากที่คอส่งไปถึงหลังได้ อ่านเปรียบเทียบได้ใน สายรัดอกกับปลอกคอ

หมอนรองกระดูก ตัวเลขที่เจ้าของควรรู้

สมาคมศัลยแพทย์สัตวแพทย์อเมริกัน (ACVS) อธิบายว่าโรคหมอนรองกระดูกสันหลัง (IVDD) พบมากในหมาพันธุ์ตัวเตี้ยขาสั้น และดัชชุนด์คิดเป็น 45 ถึง 70% ของหมาที่หมอนรองกระดูกแตกหรือเคลื่อน ตัวเลขนี้สูงมากถ้าเทียบกับสัดส่วนดัชชุนด์ในประชากรหมาทั้งหมด

งานสำรวจ DachsLife 2015 ในอังกฤษเก็บข้อมูลดัชชุนด์ 2,031 ตัว พบว่า 15.7% เคยถูกวินิจฉัยว่าเป็นโรคนี้ อายุเฉลี่ยตอนวินิจฉัยคือ 5.42 ปี และความชุกต่างกันตามกลุ่ม สูงสุดในขนาดมาตรฐานขนเรียบ 24.4% และต่ำสุดในขนาดมาตรฐานขนลวด 7.1%

ข้อค้นพบที่เจ้าของเอาไปใช้ได้ทันที

1. หมาที่ออกกำลังกายเกินหนึ่งชั่วโมงต่อวันมีโอกาสเป็นโรคต่ำกว่าหมาที่ออกกำลังกายน้อย (odds ratio 0.50)
2. หมาที่ทำหมันแล้วพบโรคมากกว่าหมาที่ยังไม่ทำหมัน งานนี้ไม่ได้บอกว่าห้ามทำหมัน แต่เป็นเรื่องที่ควรคุยกับสัตวแพทย์เรื่องจังหวะเวลา
3. คะแนนรูปร่าง (BCS) ไม่สัมพันธ์กับโรคในข้อมูลชุดนี้ ถึงอย่างนั้น AKC ยังแนะนำให้คุมดัชชุนด์ให้ผอมเพื่อลดภาระหลัง

ข้อที่ผู้วิจัยตั้งข้อสังเกตเองคือ หมาที่ถูกห้ามกระโดดขึ้นลงเฟอร์นิเจอร์กลับพบโรคมากกว่า (odds ratio 3.16) ซึ่งน่าจะมาจากการที่เจ้าของเริ่มห้ามหลังจากหมามีอาการแล้ว

อาการหลังเจ็บ ดูให้ออกว่าหนักแค่ไหน

ACVS อธิบายว่าอาการไล่จากเจ็บหลังอย่างเดียว ไปสู่เดินเซ จนถึงขาหลังใช้งานไม่ได้ และหมอนรองกระดูกแตกถือเป็นภาวะฉุกเฉินที่มักต้องผ่าตัด ยิ่งรู้ตัวเร็ว ผลยิ่งดี

สิ่งที่เห็น	ความหมายโดยรวม	ทำอะไร
ไม่ขึ้นบันได หลังค่อม ตัวสั่น ร้องเมื่ออุ้ม	เจ็บหลัง	งดกระโดด ขังกรงพัก นัดสัตวแพทย์ภายในวันนั้น
เดินโยก ขาหลังไขว้ เท้าพลิกหลังเท้าแตะพื้น	เส้นประสาทเริ่มถูกกด	ไปโรงพยาบาลสัตว์วันนี้
ลากขาหลัง ยืนไม่ได้	กดทับรุนแรง	ไปทันที ไม่รอดูอาการข้ามคืน
ขาหลังไม่ขยับ บีบนิ้วแล้วไม่ตอบสนอง กลั้นฉี่ไม่อยู่	สูญเสียความรู้สึกเจ็บ	ฉุกเฉินระดับสูงสุด

ตัวเลขจาก ACVS ช่วยให้เห็นว่าทำไมต้องรีบ ในหมาที่สูญเสียความรู้สึกเจ็บไปแล้ว ราว 50 ถึง 60% กลับมาใช้ขาได้เมื่อผ่าตัด เทียบกับไม่ถึง 10% เมื่อรักษาด้วยยาและการพักอย่างเดียว หลังผ่าตัดยังต้องจำกัดการเคลื่อนไหวอย่างน้อย 4 สัปดาห์

ดูอาการเดินผิดปกติแบบอื่นเพิ่มเติมได้ใน หมาเดินกะเผลก

จัดบ้านให้หลังปลอดภัย

AKC แนะนำว่าไม่ควรให้ดัชชุนด์วิ่งขึ้นลงบันไดหรือกระโดดขึ้นลงเฟอร์นิเจอร์ เพื่อกันหลังบาดเจ็บ ในบ้านหรือคอนโดเราทำได้ด้วยของไม่กี่อย่าง

• ทางลาดข้างโซฟาและเตียง ความชันพอที่น้องเดินขึ้นได้สบาย ปูผิวกันลื่น
• ประตูกั้นบันไดในบ้านสองชั้น แล้วอุ้มขึ้นลงแทน
• พรมหรือแผ่นยางในเส้นทางที่น้องวิ่งเข้าออกประตู
• ที่นอนเตี้ยติดพื้น ไม่ต้องปีน

วิธีอุ้มสำคัญเท่ากับการจัดบ้าน มือหนึ่งรองใต้อก อีกมือรองใต้สะโพก ยกพร้อมกันให้หลังขนานพื้น ห้ามหิ้วใต้รักแร้ปล่อยท้ายห้อย และสอนเด็กในบ้านให้นั่งกับพื้นแล้วค่อยให้น้องมานั่งตัก

ออกกำลังกายแบบที่ช่วยหลัง

AKC แนะนำให้เดินระดับปานกลางวันละสองรอบ กล้ามเนื้อหลังและท้องที่แข็งแรงช่วยพยุงกระดูกสันหลัง และในงาน DachsLife หมาที่ได้ออกกำลังกายเกินวันละชั่วโมงก็มีความเสี่ยงต่ำกว่า

ตัวอย่างวันปกติของดัชชุนด์ในเมือง

ช่วง	กิจกรรม	ระยะเวลา
เช้า	เดินจูงรอบหมู่บ้าน ให้ดมกลิ่นตามทาง	25 ถึง 30 นาที
กลางวัน	เกมหาขนมที่ซ่อนในผ้าขนหนู	10 นาที
เย็น	เดินรอบสองบนพื้นหญ้าหรือทางเรียบ	25 ถึง 30 นาที
ก่อนนอน	ฝึกคำสั่งสั้นๆ	5 นาที

กิจกรรมที่ควรเลี่ยงคือกระโดดรับจานร่อน วิ่งไล่ลูกบอลที่ต้องเบรกและเลี้ยวกะทันหัน และเล่นปล้ำแรงกับหมาตัวใหญ่ ช่วงอากาศร้อนให้ย้ายรอบเดินไปเช้ามืดและหลังพระอาทิตย์ตก เพราะตัวเตี้ยอยู่ใกล้พื้นปูนที่ร้อนมาก

ดื้อเงียบ ฝึกอย่างไรให้ได้ผล

AKC บอกว่าดัชชุนด์มีความเป็นตัวของตัวเองและดื้อได้ ต้องใช้การฝึกที่ให้รางวัลและความอดทน การดุหรือกระชากทำให้น้องยิ่งต่อต้าน

สิ่งที่ฝึกแล้วเห็นผลชัด

1. เรียกกลับ ฝึกในบ้านก่อน ใช้ขนมที่ชอบที่สุดเก็บไว้เฉพาะคำสั่งนี้
2. ปล่อยของ สำคัญมากกับหมาที่ชอบคาบของล่าเข้าที่ซ่อน
3. เงียบ ให้รางวัลทันทีที่หยุดเห่า แทนการตะโกนแข่ง วิธีละเอียดอยู่ใน หมาเห่าไม่หยุด
4. ขับถ่ายนอกบ้าน ดัชชุนด์ขึ้นชื่อว่าฝึกขับถ่ายช้า ต้องพาออกตามเวลาสม่ำเสมอหลายเดือน

ฝึกครั้งละห้านาที วันละหลายรอบ และจบด้วยสิ่งที่น้องทำได้ทุกครั้ง

น้ำหนัก อาหาร และหู

น้ำหนักเกินแค่หนึ่งกิโลกรัมในดัชชุนด์มินิเจอร์คือน้ำหนักเกินเกือบ 20% ของตัว ให้ชั่งทุกเดือนและดูรูปร่างจากด้านบน ควรเห็นเอวคอดหลังซี่โครง คลำซี่โครงได้โดยไม่ต้องกด ขนมทั้งวันควรเป็นส่วนน้อยของพลังงาน และหักออกจากมื้อหลักทุกครั้ง

หูพับยาวทำให้อากาศไม่ถ่ายเท AKC ระบุว่าหูแบบนี้ติดเชื้อได้ ให้เปิดดูสัปดาห์ละครั้ง ถ้ามีกลิ่น แดง หรือมีคราบสีเข้ม ให้พาไปตรวจ ส่วนการตรวจสุขภาพประจำพันธุ์ที่ AKC แนะนำคือ ตรวจลูกสะบ้า ตรวจหัวใจ และตรวจตาโดยจักษุสัตวแพทย์ ถามผู้เพาะว่าพ่อแม่ตรวจอะไรมาแล้วบ้าง

ก่อนรับลูกดัชชุนด์ เราแนะนำให้ถามผู้เพาะเพิ่มอีกสามข้อ ข้อแรก พ่อแม่หรือพี่น้องร่วมครอกเคยมีปัญหาหลังหรือเคยผ่าตัดหมอนรองกระดูกไหม ข้อสอง ขอดูพ่อแม่เดินจริง ไม่ใช่ดูแค่รูป หมาที่หลังแอ่นหรือเดินท้ายโยกเป็นสัญญาณให้ถามต่อ ข้อสาม ลูกหมาได้วัคซีนและถ่ายพยาธิครั้งไหนไปแล้ว มีสมุดบันทึกให้ไหม ผู้เพาะที่ดีจะตอบได้ทันทีและยินดีให้มาดูหลายรอบ

สำหรับคนที่รับดัชชุนด์โตเต็มวัยจากบ้านอื่นหรือมูลนิธิ ให้พาไปตรวจสุขภาพในสัปดาห์แรก ขอให้สัตวแพทย์คลำหลัง ตรวจการตอบสนองของขาหลัง และบันทึกน้ำหนักตั้งต้นไว้ ข้อมูลชุดนี้มีประโยชน์มากเมื่อวันหนึ่งน้องเริ่มเดินไม่เหมือนเดิม เพราะหมอจะมีจุดเทียบ

สัญญาณที่ต้องพาไปหาหมอ และตารางดูแลประจำ

ถ้ากำลังเลือกระหว่างหมาเล็กหลายพันธุ์ ลองเทียบกับรายการ หมาพันธุ์เล็ก ก่อนตัดสินใจ ดัชชุนด์เหมาะกับบ้านที่มีเวลาเดินด้วยทุกวัน และยอมจัดบ้านใหม่เพื่อหลังของน้อง

ความถี่	งาน
ทุกวัน	เดินสองรอบ สังเกตท่าเดินและการขึ้นทางลาด
ทุกสัปดาห์	แปรงขนตามชนิด เปิดดูหู
ทุกเดือน	ตัดเล็บ ชั่งน้ำหนัก
ปีละครั้ง	ตรวจสุขภาพ ฉีดวัคซีน ตรวจฟัน

พาไปหาหมอทันทีถ้า

• หลังค่อม ตัวสั่น ร้องเมื่ออุ้ม ไม่ยอมขึ้นลงทางลาดที่เคยใช้
• เดินเซ ขาหลังไขว้ หรือหลังเท้าแตะพื้น
• ลากขาหลัง ยืนไม่ได้ หรือกลั้นฉี่ไม่อยู่
• เจ็บคอ ก้มกินอาหารไม่ได้ เพราะหมอนรองกระดูกที่คอก็เคลื่อนได้

ที่เหลือคือความสนุกของการอยู่กับหมาตัวเล็กที่มั่นใจในตัวเองสูงมาก และจะจำทุกขนมที่เคยได้รับไว้ตลอดชีวิต