สรุปสั้นๆ
- ลูกหมางับมือเป็นเรื่องปกติ ASPCA ระบุว่าเป็นพฤติกรรมเล่นตามธรรมชาติ งานของเจ้าของคือสอนให้ควบคุมแรง แล้วเปลี่ยนเป้าไปที่ของเล่น
- ร้องดังเมื่อโดนกัดแรง ปล่อยมือนิ่ง และหยุดเล่น 10 ถึง 20 วินาที ถ้ายังงับแรง ให้พักยาวขึ้นเป็น 30 ถึง 60 วินาที
- ห้ามตี สะบัดคอ หรือตบหน้าหมา ASPCA ระบุว่าทำให้กัดมากขึ้นหรือกลัวและก้าวร้าว
- ถ้ากัดเพราะกลัว หวงของ หรือขู่ก่อนกัด ให้หาผู้เชี่ยวชาญด้านพฤติกรรมตั้งแต่ครั้งแรก ไม่ต้องรอให้กัดจนเลือดออก
- ถ้าโดนกัด ล้างแผลด้วยสบู่และน้ำสะอาดหลายครั้ง ไปพบแพทย์ และกักสุนัขดูอาการ 10 วันตามกรมควบคุมโรค
ก่อนสอนต้องแยกให้ออกก่อนว่าหมากัดแบบไหน เพราะวิธีแก้ต่างกันมาก ลูกหมาที่งับมือเล่นเป็นเรื่องปกติและสอนได้ที่บ้าน ส่วนหมาที่ขู่ก่อนกัด กัดเพราะกลัว หรือหวงอาหาร เป็นเรื่องที่ควรให้ผู้เชี่ยวชาญด้านพฤติกรรมช่วยตั้งแต่ครั้งแรก
กัดแบบไหน ต้องแก้แบบไหน
| ลักษณะ | น่าจะเป็น | ทำอย่างไร |
|---|---|---|
| ลูกหมา งับมือ เสื้อผ้า เท้า ตอนเล่น ตัวผ่อนคลาย กระดิกหาง | งับเล่น (play biting) | สอนควบคุมแรงที่บ้าน ตามส่วนถัดไป |
| งับตอนฟันขึ้น ชอบเคี้ยวทุกอย่าง | ฟันขึ้น ต้องการของเคี้ยว | ให้ของเล่นเคี้ยวที่เหมาะ |
| งับเมื่อตื่นเต้นหรือเพลีย มักเป็นช่วงเย็น | ล้นพลังงานหรือง่วงจัด | พักในกรงหรือห้องเงียบ |
| ตัวแข็ง จ้อง ขู่ คำราม ตาเบิก | ก้าวร้าว เตือน | หยุดทำสิ่งที่ทำ ถอยห่าง ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ |
| กัดเมื่อโดนจับ หวงอาหารหรือของเล่น | หวงของ ป้องกันทรัพยากร | ห้ามแก้เอง ให้ผู้เชี่ยวชาญช่วย |
| ตัวหด หางเก็บ ถอย แล้วกัดเมื่อไม่มีทางหนี | กลัว | เว้นระยะ เลิกบังคับ ปรึกษาสัตวแพทย์ |
| กัดกะทันหันทั้งที่ไม่เคยเป็น | เจ็บหรือป่วย | พาไปตรวจ |
ASPCA ระบุว่าการงับเล่นของลูกหมาเป็นพฤติกรรมปกติ แต่ต้องระวังถ้ามีสัญญาณเหล่านี้ คือกัดเจ็บ ตัวแข็ง ย่นปาก คำราม หรือกัดเพราะกลัวหรือหงุดหงิด ซึ่งอาจเป็นความก้าวร้าว
ทำไมลูกหมางับมือ
ลูกหมาสำรวจโลกด้วยปาก และเรียนรู้การควบคุมแรงกัดจากพี่น้อง ASPCA อธิบายว่าเมื่อลูกหมางับกันแรงเกิน ตัวที่ถูกงับจะร้องแล้วหยุดเล่น ลูกหมาจึงเรียนรู้ว่ากัดแรง = เกมจบ เมื่อมาอยู่บ้านใหม่ เจ้าของต้องรับหน้าที่ครูแทน
ASPCA ชี้ว่าการงับดูน่ารักเมื่ออายุ 7 สัปดาห์ แต่ไม่น่ารักแล้วเมื่ออายุ 3 ถึง 4 เดือน เพราะตัวใหญ่และฟันคมขึ้น การสอนตั้งแต่ต้นจึงง่ายกว่า
สอนควบคุมแรงกัด 4 ขั้น
วิธีของ ASPCA ที่ปรับเป็นลำดับ
- ปล่อยให้ลูกหมางับเบาๆ ตอนเล่นได้ แต่เมื่อโดนแรง ให้ร้อง "โอ๊ย" ดังและชัด แล้วปล่อยมือให้นิ่ง ไม่ดึงหนี ASPCA ระบุให้ปล่อยมือหย่อน
- ถ้าลูกหมาหยุดแล้วกลับมาเล่นอย่างอ่อนโยน ให้เล่นต่อ
- ถ้ายังงับแรง ให้หยุดเล่นและแยกตัวออก 10 ถึง 20 วินาที แล้วกลับมาเล่นใหม่
- เมื่อแรงกัดหนักหายไป ให้ลดเกณฑ์ลงทีละน้อย ยอมรับแค่การงับเบายิ่งขึ้น จนฟันแตะผิวไม่ได้
ถ้ายังงับต่อเนื่อง ASPCA แนะนำให้พักทันทีที่ฟันแตะผิว นาน 30 ถึง 60 วินาที หรือใช้สารรสขมทาที่มือและเสื้อผ้าอย่างน้อย 2 สัปดาห์
อย่าตะโกนซ้ำเมื่อลูกหมาตื่นเต้นจัด เสียงร้องอาจทำให้ตื่นเต้นกว่าเดิม ถ้าเห็นว่าลูกหมาวิ่งเข้าใส่หนักขึ้น ให้เงียบ ลุกขึ้น และออกจากห้องสั้นๆ
ส่งเป้างับไปที่ของเล่น
ASPCA แนะนำให้เสนอของเล่นหรือของเคี้ยวแทนมือทุกครั้งที่ลูกหมาเริ่มงับ และให้ขนมเมื่อลูบ เพื่อไม่ให้ลูกหมาใช้ปากกับมือ
- ของเล่นเชือกหรือยางสำหรับดึงเล่น (tug) ใช้ล่อให้ลูกหมางับเท้าและข้อเท้า เจ้าของถือของเล่นแล้วเขย่าห่างจากเท้า
- ของเล่นสำหรับเคี้ยวตอนฟันขึ้น เก็บแช่เย็นได้ เพื่อให้เหงือกสบาย
- เล่นเกมดึงของและโยนของ ASPCA แนะนำมากกว่าเล่นปล้ำด้วยมือ เพราะการปล้ำกระตุ้นให้งับ
- พาไปคลาสลูกหมาและเล่นกับหมาโตที่ฉีดวัคซีนครบ เพื่อให้เพื่อนสอนควบคุมแรง
ดูตัวเลือกของเล่นที่ ของเล่นสุนัข และถ้าลูกหมาตื่นเต้นแล้วงับ ให้ใช้คำสั่งนั่งเป็นเบรก ตามวิธีที่ สอนหมานั่ง
สิ่งที่ห้ามทำกับหมาที่งับ
ASPCA ระบุสิ่งที่ไม่ควรทำไว้ชัดเจน
- ห้ามตี ตบหน้า หรือสะบัดคอหมา การลงโทษทางกายอาจเพิ่มการกัด หรือทำให้หมากลัวและก้าวร้าว
- ห้ามโบกนิ้วหรือปลายเท้าล่อให้หมางับ มันสอนว่ามือและเท้าคือของเล่น
- ห้ามกระตุกมือหนีเร็วๆ เสียงและการเคลื่อนไหวทำให้เกมสนุกขึ้น
- ห้ามหยุดเล่นด้วยทั้งหมด หมาต้องได้เล่นกับคน เพียงแต่เล่นด้วยของเล่น
สัญญาณเตือนก่อนกัด อ่านให้ทัน
ASPCA ระบุว่าความก้าวร้าวมักไล่ระดับ เริ่มจากตัวแข็งหรือนิ่ง เห่าขู่ พุ่งเข้าหา แล้วคำราม ขู่เห็นฟัน งับลม และกัด หมาที่กลัวอาจไม่ขู่ มีแค่ท่าทางตึงและพยายามถอย
| สัญญาณ | ที่ควรทำ |
|---|---|
| นิ่งค้าง จ้องตา ตัวแข็ง | หยุดสิ่งที่ทำ อย่าสบตาตอบ ถอยช้าๆ |
| ตัวหด หางเก็บ เลียปาก ตาเหลือบ | อย่าเข้าไปจับ เปิดทางให้หมาถอย |
| คำรามเสียงต่ำ | ถอยห่าง อย่าดุ การคำรามคือคำเตือน |
| ขู่เห็นฟัน งับลม | ออกห่างและหาผู้เชี่ยวชาญ |
หมาที่ถูกดุเมื่อคำราม อาจเรียนรู้ที่จะข้ามคำเตือนไปกัดเลย เจ้าของต้องเคารพสัญญาณนี้ ดูอาการทั่วไปที่ สุนัขป่วยดูยังไง เพราะหมาเจ็บมักกัดคนที่แตะตัว
เมื่อต้องหาผู้เชี่ยวชาญ
ASPCA แนะนำให้หาผู้เชี่ยวชาญตั้งแต่ครั้งแรกที่หมาแสดงความก้าวร้าวต่อใครก็ตาม แม้ไม่มีใครบาดเจ็บ ประเภทผู้เชี่ยวชาญที่ ASPCA ระบุคือ นักพฤติกรรมสัตว์ประยุกต์ สัตวแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านพฤติกรรม หรือครูฝึกสุนัขที่มีประสบการณ์เรื่องความก้าวร้าว
ในไทย เริ่มจากสัตวแพทย์ที่ดูแลประจำก่อน เพื่อตรวจความเจ็บป่วยที่ซ่อนอยู่ แล้วถามว่ารู้จักสัตวแพทย์พฤติกรรมหรือครูฝึกที่ใช้วิธีให้รางวัลหรือไม่ ควรถามว่าผู้ฝึกมีประสบการณ์กับหมากัดหรือกลัวโดยเฉพาะไหม เพราะครูฝึกแต่ละคนเชี่ยวชาญต่างกัน
หมาที่หวงอาหารและเคยกัดหรือพยายามกัด ไม่ควรให้เจ้าของแก้เอง และถ้าหมาแสดงความก้าวร้าวต่อทารกหรือเด็กเล็ก ให้แยกหมาออกจากเด็กทันที แล้วติดต่อผู้เชี่ยวชาญ
เด็กกับลูกหมา: ตั้งกติกาในบ้าน
เด็กเป็นเป้าที่ลูกหมางับบ่อยที่สุด เพราะวิ่ง ส่งเสียง และมือเล็กขยับเร็วเหมือนของเล่น กติกาที่ใช้ได้จริง
- เด็กต่ำกว่า 6 ขวบอยู่กับหมาเฉพาะเมื่อมีผู้ใหญ่ดูตลอด ไม่ใช่เพียงอยู่ห้องเดียวกัน
- สอนเด็กให้ยืนนิ่งเหมือนต้นไม้เมื่อลูกหมาตื่นเต้น ไม่วิ่งหนีหรือกรี๊ด
- ไม่ให้เด็กกอดรัด หรือขี่ ดึงหาง หรือเอาหน้าไปจ่อใกล้ปากหมา
- ให้เด็กแบ่งขนมให้หมาเมื่อหมานั่งก่อน เพื่อให้หมาเชื่อมเด็กกับของดี
- เมื่อหมาเดินหนีหรือเข้าไปนอนที่มุม แปลว่าต้องการอยู่คนเดียว อย่าตามไปรบกวน
ถ้าลูกหมางับเด็กจนผิวถลอก ล้างแผลตามขั้นตอนด้านล่างและให้แพทย์ดูทุกครั้ง
หมาโตที่งับหรือกัด ต่างจากลูกหมาอย่างไร
ลูกหมางับเล่นเพื่อสำรวจ แต่หมาโตที่กัดมักมีเหตุ เช่น เจ็บ กลัว หวง หรือถูกกระตุ้นเกิน วิธีเริ่มต้นคือจดบันทึกว่า กัดเมื่อไร ใคร อะไรอยู่รอบตัว อยู่ใกล้ชามอาหารหรือไม่ แล้วนำข้อมูลไปให้สัตวแพทย์
- กัดเมื่อแตะเฉพาะจุด: ตรวจความเจ็บ เช่น ข้อ หู หรือผิวหนัง
- กัดเมื่อเจ้าของจะเอาของออก: หวงของ ห้ามแย่ง
- กัดคนแปลกหน้า: จัดการระยะห่าง ใช้สายจูงและตะกร้อครอบปาก (ที่ฝึกจนหมาสวมได้อย่างสบาย) ระหว่างหาผู้เชี่ยวชาญ
- กัดเมื่อเด็กเข้าใกล้: ห้ามปล่อยหมาอยู่กับเด็กโดยไม่มีผู้ใหญ่ดู
หมาที่ยังไม่ทำหมัน โดยเฉพาะตัวผู้ในวัยหนุ่ม อาจมีปัญหาแย่งถิ่นกับหมาตัวอื่น ปรึกษาสัตวแพทย์เรื่อง ทำหมันสุนัข แต่การทำหมันไม่ใช่ตัวแก้ปัญหาทุกกรณีเรื่องกัด
ถูกกัดแล้วทำอย่างไร
ถ้าเจ้าของหรือคนอื่นถูกหมากัดหรือข่วนจนเป็นแผล ให้ทำตามนี้ ตามข้อมูลของกรมควบคุมโรคและแนวปฏิบัติทั่วไป
- ล้างแผลด้วยสบู่และน้ำสะอาด ล้างซ้ำหลายครั้ง ถ้าแผลลึกให้ใช้ไม้พันสำลีล้างถึงก้นแผล (กรมควบคุมโรคไม่ได้ระบุกี่นาที แต่ตำราทางการแพทย์ไทยทั่วไปแนะนำราว 15 นาที)
- ใส่ยาฆ่าเชื้อ และไม่บีบหรือเค้นแผล
- ไปพบแพทย์ เพื่อประเมินแผล บาดทะยัก และการฉีดวัคซีนป้องกันพิษสุนัขบ้า การตัดสินใจฉีดวัคซีนหรืออิมมูโนโกลบูลินเป็นหน้าที่แพทย์
- กักหรือล่ามหมาที่กัดไว้ดูอาการ 10 วัน ตามกรมควบคุมโรค ถ้าหมายังมีชีวิตอยู่ครบ 10 วัน ถือว่าตอนกัดไม่ได้ติดเชื้อ ถ้าหมาตายระหว่างนี้โอกาสเป็นโรคสูง
กรมควบคุมโรคระบุว่า การฉีดวัคซีนหลังสัมผัสโรคตามมาตรฐานคือ 5 เข็ม ในวันที่ 0, 3, 7, 14 และ 30 แพทย์จะเป็นผู้กำหนดตามแผล ดูข้อมูลโรคและการป้องกันในสุนัขที่ โรคพิษสุนัขบ้าในสุนัข และกำหนดฉีดวัคซีนที่ ตารางวัคซีนสุนัข
ตารางฝึกสำหรับลูกหมางับ 2 สัปดาห์
| ช่วง | สิ่งที่ทำ |
|---|---|
| วันที่ 1 ถึง 3 | ร้องดังเมื่อโดนกัดแรง ปล่อยมือ หยุดเล่น 10 ถึง 20 วินาที เตรียมของเล่นเคี้ยวไว้ใกล้มือ |
| วันที่ 4 ถึง 7 | ยอมรับเฉพาะงับเบา ถ้าฟันแตะผิวก็หยุดเล่น เล่นดึงของแทนปล้ำด้วยมือ |
| วันที่ 8 ถึง 14 | เพิ่มคำสั่งนั่งก่อนเริ่มเล่น ทำให้ลูกหมาได้สงบก่อน ให้ขนมเมื่อนั่งนิ่ง |
| ทุกวัน | ออกกำลังกายและเล่น 2 ถึง 3 ช่วง ช่วงเย็นให้พักหรือกรงงีบก่อนที่ลูกหมาจะเกินเวลา |
ถ้าสองสัปดาห์แล้วลูกหมายังกัดเจ็บหรือเริ่มมีสัญญาณขู่ ให้ไปปรึกษาสัตวแพทย์ ดูพื้นฐานการเลี้ยงที่ เลี้ยงสุนัขครั้งแรก
พบผู้เชี่ยวชาญทันทีถ้า
- หมาขู่ คำราม หรือกัดคนในบ้านแม้ครั้งเดียว
- หมาหวงอาหารหรือของเล่นและเคยงับเมื่อมีคนเข้าใกล้
- กัดจนเลือดออก หรือกัดเด็ก
- กัดกะทันหันในหมาที่เคยนิสัยดี สงสัยว่าเจ็บหรือป่วย
- ลูกหมาเกิน 5 ถึง 6 เดือนแล้วแต่งับแรงขึ้นแม้ฝึกมาหลายสัปดาห์
คำถามที่พบบ่อย
ลูกหมางับมือถึงอายุเท่าไรจะหยุดเอง
ลูกหมามักงับมากช่วงฟันน้ำนมและเมื่อฟันแท้ขึ้น คือราว 3 ถึง 6 เดือน แล้วลดลงถ้าเจ้าของสอนควบคุมแรงและมีของเล่นเคี้ยวให้ ไม่ใช่หายเองทั้งหมด หมาที่เจ้าของเล่นด้วยมือบ่อยจะยังงับต่อเมื่อโต
ใช้กระบอกน้ำฉีดหรือขวดเขย่าเสียงดังไล่ได้ไหม
ไม่แนะนำ การสร้างความกลัวอาจทำให้หมาเชื่อมโยงเจ้าของกับสิ่งเลวร้าย และบางตัวกัดแรงขึ้นเมื่อกลัว ให้ใช้การหยุดเล่นและเปลี่ยนเป้าไปที่ของเล่นแทน
หมาขู่คำรามแล้วควรดุไหม
ไม่ควร การคำรามคือคำเตือนก่อนกัด ถ้าดุจนหมาไม่ขู่ หมาอาจข้ามคำเตือนไปกัดเลย ให้ถอยห่างจากสิ่งที่ทำให้หมาไม่สบายใจ แล้วปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านพฤติกรรม
แหล่งอ้างอิง
- Mouthing, Nipping and Biting in Puppies | ASPCA
- Aggression | ASPCA
- พิษสุนัขบ้า (Rabies, Hydrophobia) | กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข
