สอนหมานั่ง สอนหมาให้มือ ทีละขั้น พร้อมวิธีแก้เมื่อหมาไม่เอาด้วย

สอนหมานั่งด้วยขนมที่ล่อหมา: ถือขนมที่จมูกหมา ยกขึ้นเหนือหัวเลื่อนไปทางหลัง ก้นหมาจะลงเอง แล้วให้ขนมตอนก้นแตะพื้น สอนให้มือต่อจากท่านั่งโดยรอจนหมายกเท้ามาแตะฝ่ามือเอง แล้วให้รางวัลทันทีที่เท้าแตะ ทั้งสองท่าใช้หลักเดียวกันคือให้หมาลองเอง เจ้าของไม่ต้องดึงหรือกดตัวหมา

เตรียมอะไรก่อนเริ่ม

• ขนมชิ้นเล็กที่หมาชอบมาก ขนาดเท่าเล็บนิ้วก้อย นิ่มและกินหมดเร็ว AKC แนะนำให้เตรียมไว้ "หนึ่งกำมือ" ต่อรอบ
• ที่เงียบ ไม่มีสิ่งรบกวน เช่น ห้องนั่งเล่นตอนที่ไม่มีคนเดินผ่าน
• ตอนที่หมาไม่เพิ่งกินอิ่ม และไม่ตื่นเต้นเกินไป
• เสียงรับรอง เช่น คำว่า "ดี" หรือเสียงคลิกเกอร์ ที่บอกว่า "ถูกแล้ว" ในวินาทีที่หมาทำ

ขนมนับเป็นแคลอรีของวัน หมาตัวเล็กที่ซ้อมหลายรอบอาจได้ขนมมากเกิน ลดมื้อหลักลงเล็กน้อยหรือใช้อาหารเม็ดของมื้อนั้นเป็นรางวัลแทน ดูปริมาณที่เหมาะที่ คำนวณอาหารสุนัข และอย่าให้ของที่หมากินไม่ได้ ตรวจที่ อาหารที่สุนัขกินไม่ได้

สอนนั่งใน 6 ขั้น (วิธีล่อของ AKC)

AKC อธิบายขั้นตอนเป็นลำดับดังนี้

1. หมายืนอยู่ ถือขนมที่จมูก
2. ยกขนมขึ้นช้าๆ เหนือหัวและเลื่อนไปทางหลัง ให้หมาเงยหน้าตาม ก้นจะลงโดยธรรมชาติ
3. ทันทีที่ก้นแตะพื้น ให้เสียงรับรองหรือชมแล้วให้ขนม
4. รีเซ็ตด้วยการเรียกหมามาหา หรือโยนขนมไปข้างหน้าสักสองสามก้าว แล้วเริ่มใหม่
5. เมื่อนั่งได้เสถียร ใช้มือเปล่าทำท่าล่อ แล้วให้ขนมจากมืออีกข้าง จนมือกลายเป็นสัญญาณ
6. ใส่คำว่า "นั่ง" ก่อนทำสัญญาณมือ เมื่อหมานั่งตามสัญญาณมือได้แล้ว จากนั้นค่อยๆ เลิกสัญญาณมือจนหมานั่งตามคำพูดอย่างเดียว

จุดที่ผิดบ่อยที่สุดคือใส่คำสั่งก่อนที่หมาจะรู้ท่า หมาไม่รู้ความหมายของ "นั่ง" ถ้ายังไม่เคยเชื่อมคำกับการนั่ง AKC ระบุให้ใส่คำพูดหลังท่าเสถียร

แก้ปัญหาตอนสอนนั่ง

ปัญหา	สาเหตุที่พบบ่อย	วิธีแก้ (ตาม AKC)
หมานั่งแล้วลุกทันที	ให้ขนมช้าเกินไป หรือล่อให้ลุกกลับ	ส่งขนมตอนที่ก้นยังอยู่บนพื้น ไม่รอให้ลุก
หมาถอยหลังแทนที่จะนั่ง	ล่อสูงหรือไกลเกินไป	ถือขนมให้ใกล้จมูกและยกไปทางหลังหัวช้าลง
หมาไม่ยอมนั่ง	ยังไม่เข้าใจการล่อ	ล่อจากท่านอนแล้วยกขึ้นเป็นท่านั่ง หรือรางวัลเมื่อหมานั่งเองตามธรรมชาติ
หมากระโดดใส่ขนม	ถือขนมสูงเกินไป	ถือให้ต่ำลง ไม่ให้ขนมถ้ากระโดด
หมาดูกลัวหรือสับสน	กดก้นหรือบังคับ	อย่ากดก้นหมา AKC ระบุว่าทำให้หมากลัว
หมาไม่ตั้งใจ	สิ่งรบกวนมาก	ย้ายไปที่เงียบ และซ้อมตอนหมาผ่อนคลาย

AKC แนะนำให้ให้ขนมทุกครั้งที่หมานั่งเองโดยไม่ได้สั่ง เช่น ตอนเจ้าของยืนอยู่ใกล้ๆ เพื่อให้การนั่งกลายเป็นนิสัยพื้นฐาน

ซ้อมกี่รอบ วันละกี่ครั้ง

AKC ไม่ได้ระบุความยาวของรอบซ้อม ตารางนี้เป็นแนวปฏิบัติทั่วไปที่ผู้ฝึกสุนัขส่วนมากใช้ ปรับตามหมาตัวนั้น

ช่วง	จำนวนครั้ง	เป้าหมาย
วันที่ 1 ถึง 3	2 ถึง 3 รอบต่อวัน รอบละราว 5 ครั้ง	ก้นลงตามขนมที่ล่อ
วันที่ 4 ถึง 7	3 รอบต่อวัน	นั่งตามสัญญาณมือเปล่า
สัปดาห์ที่ 2	3 ถึง 4 รอบ	ใส่คำสั่ง "นั่ง" นั่งตามคำสั่งในห้อง
สัปดาห์ที่ 3 เป็นต้นไป	ทุกครั้งที่ได้โอกาส	นั่งในครัว หน้าบ้าน ข้างถนนเงียบๆ

เมื่อหมาเริ่มเบื่อ เช่น เบือนหน้าหนี ดมพื้น หรือไม่กินขนม ให้จบรอบ ดีกว่าบังคับต่อ จบด้วยท่าที่หมาทำได้ง่ายที่สุดแล้วชมเสมอ

ให้หมานั่งนานขึ้น และคำสั่งปล่อย

หมาที่นั่งแล้วลุกทันทีมักไม่รู้ว่านั่งแล้วต้องทำอะไรต่อ ใช้คำปล่อย เช่น "ไป" หรือ "ok" บอกเมื่อจบท่า ลำดับที่ใช้ได้กับหมาส่วนใหญ่ (เป็นแนวปฏิบัติทั่วไป ไม่ใช่ขั้นตอนของ AKC)

1. สั่งนั่ง ให้ขนมทันทีเมื่อก้นแตะพื้น
2. นับในใจ 1 วินาทีก่อนให้ขนมครั้งต่อไป ถ้าหมายังนั่ง ให้ขนมอีกชิ้น
3. เพิ่มทีละ 1 วินาทีเป็น 2, 3, 5 ถ้าหมาลุกก่อนครบ ไม่ต้องดุ ให้ลดเวลาลงเท่าที่หมาทำได้แล้วเริ่มใหม่
4. พอครบเวลาให้พูดคำปล่อยพร้อมโยนขนมไปข้างหน้า หมาจะเข้าใจว่านั่งจบแล้ว
5. เมื่อนั่งได้ 5 วินาทีนิ่ง ลองก้าวถอยหลังหนึ่งก้าว แล้วกลับมาให้ขนม

การซ้อมนี้ทำให้ "นั่ง" กลายเป็นท่าที่คงอยู่ได้ ไม่ใช่ท่าชั่วคราว และพื้นฐานเดียวกันนี้เป็นฐานของคำสั่งรออื่นๆ เช่น "อยู่" ที่ต้องสอนต่างหาก

ท่านั่งสำหรับหมาพันธุ์เล็ก เช่น ชิวาวาหรือปอมเมอเรเนียน ระวังเรื่องเจ้าของต้องก้มตัวลงต่ำ ให้นั่งบนพื้นหรือเก้าอี้เตี้ยแล้วล่อให้ใกล้ ส่วนหมาพันธุ์ใหญ่ที่ข้อสะโพกเสื่อม อาจนั่งแล้วเอียงตัว (นั่งเอียง) ถ้าเห็นหมานั่งเอียงทุกครั้งหรือลุกยาก ให้สัตวแพทย์ตรวจข้อ ก่อนซ้อมต่อ

สอนหมาให้มือ (shake) ต่อจากนั่ง

ท่านี้ AKC ใช้วิธีรอให้หมาทำเอง ไม่ใช้การจับยกเท้า เพราะหมาหลายตัวหวงเท้า ถ้าถูกจับจะรู้สึกว่าถูกบังคับ ลำดับดังนี้

1. ให้หมานั่ง ยื่นมือเปล่ามาตรงหน้า ค่อนไปทางเท้าหน้าที่ต้องการ
2. ไม่ต้องพูดอะไร หมาอาจดม เลีย หรือมองหน้า รอเฉยๆ AKC ระบุว่าให้รอผ่านช่วงลองผิดลองถูกนี้
3. ทันทีที่เท้าแตะมือ ให้เสียงรับรองและขนม
4. ซ้ำจนหมาเป็นฝ่ายยกเท้ามาแตะมือทันทีที่เห็นมือ
5. เริ่มเพิ่มเวลา ให้ขนมเฉพาะตอนที่เท้าวางบนมือสักวินาที แล้วเพิ่มเป็นสองสามวินาที
6. ใส่คำสั่ง เช่น "ให้มือ" หรือ "shake" ก่อนเท้าแตะ เมื่อหมาแตะมือสม่ำเสมอ
7. เมื่อคำสั่งได้ผล พลิกมือเป็นแนวตั้งให้เหมือนการจับมือ แล้วเพิ่มการเขย่าขึ้นลงเบาๆ เป็นขั้นสุดท้าย ถ้าหมางง ให้ถอยกลับไปขั้นก่อนหน้า

AKC ย้ำว่าหมาไม่ได้เรียนรู้เหมือนคน ข้างซ้ายกับข้างขวาต้องสอนแยกกัน และควรซ้อมในที่ต่างๆ โดยค่อยๆ เพิ่มสิ่งรบกวน

หมาไม่ยอมให้จับเท้า ทำอย่างไร

หมาบางตัวไม่ชอบถูกจับเท้า โดยเฉพาะตัวที่เคยถูกตัดเล็บแล้วเจ็บ การสอนให้มือเป็นวิธีที่ดีมากในการเปลี่ยนความรู้สึก เพราะหมาเป็นฝ่ายเลือกวางเท้าเอง และได้รางวัลทุกครั้ง

• เริ่มจากรางวัลเมื่อหมาก้มดมมือ
• ให้รางวัลเมื่อเท้าแตะ ไม่ต้องคว้าเท้า
• ค่อยๆ เพิ่มเวลาที่เท้าอยู่บนมือก่อน แล้วค่อยแตะเท้าหมาเบาๆ ในจังหวะที่หมาวางอยู่ เมื่อหมาสบายแล้วค่อยยกเท้าช้าๆ
• จากนั้นนำไปใช้ตอนตัดเล็บ ดู ตัดเล็บสุนัข เพราะหมาที่คุ้นกับการแตะเท้าจะตัดเล็บง่ายกว่า

ถ้าหมาขู่ งับ หรือกัดเมื่อถูกแตะเท้า ให้หยุดและไปหาสัตวแพทย์เรื่องความเจ็บของข้อเท้า ก่อนฝึกต่อ

นำท่านั่งไปใช้ในชีวิตจริง

ท่านั่งที่ใช้ได้จริงคือท่านั่งที่แทนพฤติกรรมที่ไม่อยากให้ทำ

• กระโดดใส่แขก: ให้นั่งก่อนแขกเข้าใกล้ แล้วให้รางวัลเมื่อนั่ง
• ตื่นเต้นก่อนกินอาหาร: ให้นั่งก่อนวางชาม
• จูงออกประตู: ให้นั่งก่อนเปิดประตู ซึ่งช่วยให้หมาไม่พุ่งออก
• ก่อนข้ามถนน: นั่งรอสัญญาณ

ตัวอย่างสมมติ เจ้าของมีหมาพันธุ์ผสมอายุ 5 เดือน ซ้อมตอนเย็นหลังกลับบ้าน วันที่ 1 ถึง 3 ล่อขนมในห้องนั่งเล่นรอบละ 5 ครั้ง วันที่ 4 ใช้มือเปล่า วันที่ 8 ใส่คำสั่งว่า "นั่ง" และวันที่ 15 ซ้อมหน้าบ้านตอนมีเพื่อนบ้านเดินผ่าน ถ้าหมาทำไม่ได้ ให้ถอยไปสถานที่เงียบกว่าและให้ขนมดีกว่า ตัวอย่างนี้เป็นแนวปฏิบัติ ไม่ใช่ตารางของแหล่งอ้างอิง

ข้อผิดพลาดที่ทำให้หมาสอนไม่เข้า

• สั่งซ้ำหลายครั้งในประโยคเดียว เช่น "นั่งๆๆ" หมาเรียนรู้ว่าคำสั่งแรกยังไม่ต้องทำ
• ให้ขนมช้าเกินไป เกิน 2 วินาทีหลังก้นแตะพื้น หมาไม่เชื่อมโยงรางวัลกับท่านั่ง
• ใช้ขนมเดิมเสมอจนหมาเบื่อ สลับขนมที่ชอบหลายแบบ
• ซ้อมนานเกินไปจนหมาเครียด
• ดุเมื่อหมาทำผิด การดุทำให้หมากลัวรอบซ้อม ให้เพิกเฉยแล้วเริ่มรอบใหม่
• เปลี่ยนสถานที่และสิ่งรบกวนพร้อมกันหลายอย่าง

เมื่อสอนแล้วหมาลุกเมื่อมีแขก ให้สอนท่านั่งในสถานการณ์นั้นแยกต่างหาก ลดความตื่นเต้นโดยเริ่มจากแขกที่รู้จักและค่อยๆ เพิ่ม ดูเรื่องหมาตื่นเต้นแล้วงับได้ที่ สอนหมาไม่ให้กัด และเรื่องเตรียมตัวเลี้ยงที่ เลี้ยงสุนัขครั้งแรก

ซ้อมกับหมาหลายตัวหรือเด็กในบ้าน

ถ้ามีหมาหลายตัว ให้ซ้อมทีละตัวในห้องที่ปิดประตู หมาอีกตัวที่เห็นขนมจะแย่งหรือรบกวนจนตัวที่ซ้อมเสียสมาธิ เมื่อแต่ละตัวนั่งตามคำสั่งได้แล้ว จึงลองสั่งพร้อมกัน และให้ขนมทีละตัวที่นั่งถูก

เด็กในบ้านช่วยซ้อมได้ แต่ต้องใช้คำสั่งและสัญญาณมือเดียวกับผู้ใหญ่ ให้เด็กเป็นคนส่งขนมเมื่อหมานั่ง ส่วนคนล่อคือผู้ใหญ่ เพราะเด็กมักถือขนมสูงจนหมากระโดด และห้ามให้เด็กจับเท้าหมาตอนสอนให้มือ

แผนซ้อม 4 สัปดาห์

สัปดาห์	ทำอะไร
1	ล่อนั่งด้วยขนม ในห้องเงียบ 2 ถึง 3 รอบต่อวัน
2	สัญญาณมือเปล่า แล้วใส่คำสั่ง "นั่ง" เริ่มให้มือจากท่านั่ง
3	ซ้อมให้มือสองข้างแยกกัน เพิ่มเวลาที่เท้าวางบนมือ
4	ย้ายไปซ้อมนอกห้อง ที่สนามหรือหน้าบ้าน เพิ่มสิ่งรบกวนทีละอย่าง

ถ้าสัปดาห์ที่ 2 ผ่านไปแล้วหมายังไม่ตอบสนองคำสั่งเลย ให้กลับไปขั้นสัญญาณมือและเพิ่มรางวัลที่ดีขึ้น ถ้าไม่คืบหน้าเลยหลายสัปดาห์หรือหมาดูเจ็บเวลานั่ง ให้ปรึกษาสัตวแพทย์หรือครูฝึกสุนัขที่ใช้วิธีให้รางวัล