แม่และเด็ก

ลูกอิจฉาน้อง พี่น้องทะเลาะกัน รับมือยังไง ไม่เปรียบเทียบ ไม่ลำเอียง

โดย ทีมบรรณาธิการ ข่าวด่วน | | อ่าน 10 นาที

ลูกอิจฉาน้อง พี่น้องทะเลาะกัน รับมือยังไง ไม่เปรียบเทียบ ไม่ลำเอียง

สรุปสั้นๆ

  • ความอิจฉาระหว่างพี่น้องมักมาจากการเปรียบเทียบ การชมไม่เท่ากัน และความสนใจที่ไม่เท่ากัน ตามบทความของ RamaMental รามาธิบดี
  • ก่อนน้องเกิด ควรบอกพี่ล่วงหน้า พูดถึงข้อดีของการมีน้อง และหลังคลอดให้พี่มีส่วนช่วยดูแลน้อง
  • AAP แนะนำให้มีเวลาส่วนตัวกับลูกทีละคนในกิจวัตรประจำวัน และวางกติกาง่าย ๆ เช่น ไม่ตีกัน
  • เรื่องทะเลาะเล็กน้อยให้พี่น้องหาทางออกเองได้ แต่ถ้าแก้กันเองไม่ได้หรือเสี่ยงต่อร่างกายและจิตใจ พ่อแม่ควรเข้าไปเป็นกลางและฟังทั้งสองฝ่าย
  • ถ้าความรู้สึกเกลียดชังรุนแรงหรือไม่ดีขึ้น ควรปรึกษากุมารแพทย์หรือจิตแพทย์เด็ก

ลูกอิจฉาน้องและพี่น้องทะเลาะกันเป็นเรื่องที่เกิดได้ในบ้านที่มีลูกมากกว่าหนึ่งคน วิธีรับมือที่ได้ผลเริ่มจากฝั่งพ่อแม่ คือไม่เปรียบเทียบลูก ไม่ลำเอียง และให้เวลากับลูกแต่ละคน ส่วนตอนที่ทะเลาะกันจริง เรื่องเล็กปล่อยให้ลูกหาทางออกเองได้ แต่ถ้าแก้กันไม่ได้หรือมีคนเจ็บ พ่อแม่ควรเข้าไปเป็นกลางและฟังก่อนตัดสิน

ด้านล่างรวบรวมจากบทความของ RamaMental ภาควิชาจิตเวชศาสตร์ รามาธิบดี และคำแนะนำของ American Academy of Pediatrics (AAP) ตั้งแต่สาเหตุที่ทำให้ลูกน้อยใจ การเตรียมพี่ก่อนน้องเกิด วิธีรับมือเวลาเถียงกัน และสัญญาณที่ควรขอความช่วยเหลือ

ความอิจฉามาจากไหน

RamaMental ชี้ว่าต้นเหตุมักอยู่ที่การกระทำของผู้ใหญ่ เช่น พูดเปรียบเทียบพี่น้อง ชมคนหนึ่งแต่ไม่ชมอีกคน หรือให้ความสนใจไม่เท่ากัน บทความยกตัวอย่างเด็กชายสองคนที่ใคร ๆ ก็ชมพี่ ขณะที่พี่ตำหนิน้องบ่อย น้องจึงรู้สึกไม่เป็นธรรม อีกกรณีเป็นเด็กอายุ 7 ปีที่แม่ใกล้คลอด พูดว่าแม่อยู่กับน้องตลอดเวลา จนไม่อยากไปโรงเรียน

ข้อที่บทความถือว่าสำคัญที่สุดในการป้องกันคือการปฏิบัติต่อลูกอย่างเท่าเทียม ไม่ลำเอียง อีกเหตุหนึ่งที่พ่อแม่ทำโดยไม่ตั้งใจคือเอาน้องมาขู่ลูกคนโต เช่น ถ้าดื้อจะรักน้องมากกว่า หรือจะมีน้องมาแทนที่ ซึ่งทำให้ลูกรู้สึกว่าน้องมาแย่งความรัก

AAP เสริมอีกมุมว่าลักษณะการทะเลาะเปลี่ยนไปตามอายุ เด็กเล็กทะเลาะกันเรื่องของเล่นชิ้นโปรด ส่วนวัยรุ่นอาจรู้สึกว่าไม่มีใครเคารพความเป็นส่วนตัว และนิสัย ความพร้อม รวมถึงอายุ มีผลต่อวิธีที่เด็กแต่ละคนจัดการความขัดแย้ง

พี่น้องแย่งของเล่นกัน

เตรียมพี่ก่อนน้องเกิด และดูแลหลังคลอด

RamaMental แนะนำให้เริ่มก่อนน้องเกิด ชี้ให้ลูกเห็นความน่ารักของเด็กเล็ก บอกว่าแม่กำลังตั้งครรภ์ และพูดถึงข้อดีของการมีน้อง เช่น น้องจะเป็นเพื่อนเล่นให้ไม่เหงา

หลังคลอด ให้พี่มีส่วนร่วม เช่น ได้อุ้มน้อง ช่วยอาบน้ำ หรือจับขวดนม และชมแบบที่ไม่ทำให้น้องดูด้อย เช่น พูดว่าหนูเก่งแล้ว ช่วยน้องหน่อยลูก ที่สำคัญคือยังต้องตอบสนองเมื่อพี่เรียกร้องความสนใจ และไม่ให้เวลากับน้องคนเดียวมากเกินไป หากบ้านไหนกำลังรอลูกคนใหม่ อ่านภาพรวมการเตรียมตัวได้ที่ คู่มือพ่อแม่มือใหม่

ตอนทะเลาะกันจริง ควรเข้าไปแค่ไหน

AAP บอกว่าไม่ต้องเข้าแทรกทุกครั้ง แต่ต้องรู้ว่าเมื่อไรควรเข้า ตารางด้านล่างสรุปจากหน้า Sibling Relationships ของ HealthyChildren.org

สถานการณ์ สิ่งที่พ่อแม่ทำได้
ขัดแย้งเรื่องทั่วไป ปล่อยให้พี่น้องหาทางออกกันเอง ถ้าจำเป็นให้แยกกันใจเย็นก่อน
ลูกยังเล็ก เข้าช่วยบ่อยกว่าเด็กโต และใช้กติกาง่าย ๆ เช่น ไม่ตี พูดซ้ำสม่ำเสมอ
แก้กันเองไม่ได้ หรือกังวลว่าลูกจะเจ็บตัวหรือเสียใจ เข้าไปเป็นผู้ใหญ่ที่ใจเย็นและเป็นกลาง
ดูเหมือนฝ่ายหนึ่งผิด ฟังให้ครบทั้งสองฝ่ายก่อนตัดสิน

AAP ยังเตือนด้วยว่าอย่าตามใจน้องทุกครั้งเพราะคิดว่าพี่เข้าใจได้ เพราะทำให้พี่ขุ่นเคือง

กติกาง่าย ๆ ที่ช่วยลดเรื่องทะเลาะ

AAP ยกตัวอย่างกติกาครอบครัวที่ชัดเจน เช่น ไม่ตีกัน เข้าห้องนอนของพี่น้องต้องขออนุญาต และพูดแต่คำดี ส่วนเด็กเล็กต้องมีกติกาง่ายกว่านั้น เช่น แบ่งกันเล่น ไม่ตี และพูดซ้ำอย่างสม่ำเสมอ นอกจากนี้ AAP ย้ำว่าพ่อแม่ควรเป็นแบบอย่าง เพราะวิธีที่พี่น้องปฏิบัติต่อกันเริ่มจากวิธีที่พ่อแม่ปฏิบัติต่อกัน

กติกาจะได้ผลมากขึ้นเมื่อใช้ร่วมกับการสอนเรื่องมารยาทและการควบคุมตัวเอง ดูเพิ่มที่ สอนลูกมารยาท และ ฝึกวินัยเชิงบวก ถ้าลูกเริ่มใช้กำลัง ดูแนวทางเฉพาะหน้าที่ ลูกกัด

ให้เวลาลูกทีละคน

AAP แนะนำให้ใส่เวลาส่วนตัวไว้ในกิจวัตร เช่น คุยกันก่อนนอนทุกคืนกับลูกทีละคน หรือพาลูกคนหนึ่งไปเดินเล่นกับสุนัข และกำหนดเวลาพิเศษ เช่น กินอาหารเช้าสองคนเดือนละครั้ง หรือทำกิจกรรมที่ลูกเลือกในบ่ายหนึ่งทุกไตรมาส

ส่วนเวลาที่ทั้งบ้านอยู่ด้วยกัน AAP เสนอให้กินข้าวพร้อมกันวันละมื้อโดยไม่ดูหน้าจอ เล่นเกมที่ต้องร่วมมือกัน หรือสลับกันเลือกกิจกรรม เพื่อให้พี่น้องรู้สึกว่าเป็นทีมเดียวกัน

ครอบครัวนั่งกินข้าวด้วยกันที่โต๊ะ

ชวนเล่นเป็นทีม เมื่อเริ่มมีเสียงดัง

AAP เสนอวิธีที่ใช้ได้จริงเวลาพี่น้องเริ่มแย่งกัน

  • ชวนเล่นบทบาทสมมติเป็นคู่หู เช่น เป็นตัวละครโปรดหรือครูกับนักเรียน แล้วสลับบทกลางเกม
  • เล่นบอร์ดเกมที่ต้องร่วมมือ เช่น เกมต่อ เกมวางกลยุทธ์ หรือเกมหาภาพที่ซ่อนอยู่
  • วาดภาพสลับกัน คนหนึ่งเริ่ม อีกคนต่อเติมแบบตลก ๆ
  • ใช้นาฬิกาจับเวลาเวลาแย่งของเล่น ให้ลูกเลือกเวลาเอง เช่น 5 หรือ 10 นาที พอหมดเวลาก็ส่งต่อ และพ่อแม่ชมที่ทำได้
  • เล่นกีฬาหรือเกมแบบเด็กต่อสู้ผู้ใหญ่ แล้วปล่อยให้เด็กชนะบ้าง

ถ้ายังทะเลาะกัน AAP แนะนำให้คุยกับลูกล่วงหน้าตอนใจเย็นว่าเมื่อเรื่องเริ่มร้อน อยากแยกกันอย่างไร เช่น มีมุมสงบในบ้านให้แต่ละคนไปพัก หรือให้พ่อแม่อยู่ห่าง ๆ แล้วให้ลูกตกลงกันเอง ชวนลูกลองที่ ลูกไม่ยอมฟัง ถ้าปัญหาไม่ใช่แค่เรื่องกับน้อง แต่เป็นเรื่องฟังคำสั่งโดยรวม

พี่น้องเล่นเกมกระดานด้วยกัน

สิ่งที่ควรเลี่ยง

จาก RamaMental สิ่งที่ควรเลี่ยงมีดังนี้

  • พูดว่าจะรักน้องมากกว่า ถ้าพี่ไม่เชื่อฟังหรือประพฤติไม่ดี
  • ขู่ว่าถ้าดื้อจะมีน้องมาแทนที่และไม่มีใครรัก
  • ชมคนหนึ่งแต่ไม่ชมอีกคน
  • พูดเปรียบเทียบพี่น้องไม่ว่าเรื่องใด

สัญญาณที่ควรขอความช่วยเหลือ

เรื่องอิจฉาและทะเลาะกันส่วนใหญ่ผ่อนลงเมื่อพ่อแม่ปรับวิธี ถ้าเจอข้อใดต่อไปนี้ให้ปรึกษากุมารแพทย์ของลูก ข้อเหล่านี้สรุปจากบทความทั้งสองและเป็นข้อแนะนำทั่วไป ไม่ใช่เกณฑ์วินิจฉัย

  • ทะเลาะกันจนมีคนเจ็บตัว หรือกังวลว่าลูกคนใดคนหนึ่งเสียใจหนัก
  • ลูกแสดงความเกลียดพี่หรือน้องอย่างรุนแรง RamaMental เล่ากรณีที่ครูพบว่าเด็กเกลียดพี่มากและแนะนำให้พ่อแม่พาไปปรึกษาจิตแพทย์เด็ก
  • ลูกไม่อยากไปโรงเรียนเพราะเรื่องน้อง
  • ปรับวิธีแล้วหลายสัปดาห์ แต่สถานการณ์ไม่ดีขึ้น

การที่ลูกอิจฉาไม่ได้แปลว่าลูกนิสัยไม่ดี แค่ต้องการรู้ว่ายังเป็นที่รักเท่าเดิม พ่อแม่ที่ใจเย็นและให้เวลาลูกทีละคนมักพาบ้านผ่านช่วงนี้ไปได้

คำถามที่พบบ่อย

ลูกคนโตอิจฉาน้องตั้งแต่ยังอยู่ในท้อง เป็นไปได้ไหม

RamaMental ของรามาธิบดีเล่ากรณีเด็กอายุ 7 ปีที่แสดงอาการอิจฉาน้องตั้งแต่ช่วงแม่ใกล้คลอด จนไม่อยากไปโรงเรียน จึงควรบอกพี่ล่วงหน้าว่าแม่ตั้งครรภ์และให้พี่ได้ทำกิจกรรมกับแม่ต่อไปเหมือนเดิม

ลูกทะเลาะกัน พ่อแม่ควรเข้าไปห้ามทุกครั้งไหม

AAP ระบุว่าถ้าเป็นเรื่องขัดแย้งทั่วไป ให้พี่น้องหาทางออกกันเองได้ แม้ต้องแยกกันให้ใจเย็นก่อน ส่วนเด็กเล็กต้องมีผู้ใหญ่เข้าช่วยบ่อยกว่า และพ่อแม่ควรเข้าไปเมื่อแก้กันเองไม่ได้ หรือกังวลว่าลูกจะเจ็บตัวหรือเสียใจ

ควรบอกให้พี่ยอมน้องเพราะโตกว่าไหม

AAP เตือนว่าการตามใจน้องเสมอเพราะพี่ควรเข้าใจ อาจทำให้พี่ขุ่นเคือง ควรฟังทั้งสองฝ่ายอย่างเป็นธรรมก่อนตัดสิน

แหล่งอ้างอิง

  1. ปฏิบัติอย่างไรไม่ให้พี่น้องอิจฉากัน | RamaMental ภาควิชาจิตเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล
  2. Sibling Relationships: How to Help Your Kids Build Healthy Bonds | HealthyChildren.org (American Academy of Pediatrics)
  3. Siblings as Playmates: 5 Ways to Help Prevent Squabbles | HealthyChildren.org (American Academy of Pediatrics)

อ่านเรื่องอื่นในหมวดแม่และเด็ก

ข่าวสำคัญทันเวลา

ดูทั้งหมวดแม่และเด็ก