แม่และเด็ก

ป้องกันอุบัติเหตุในบ้านสำหรับเด็กเล็ก เช็กลิสต์ทีละห้อง

โดย ทีมบรรณาธิการ ข่าวด่วน | | อ่าน 13 นาที

ป้องกันอุบัติเหตุในบ้านสำหรับเด็กเล็ก เช็กลิสต์ทีละห้อง

สรุปสั้นๆ

  • กรมควบคุมโรคระบุว่าการบาดเจ็บเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับ 1 ของเด็กอายุต่ำกว่า 15 ปี และป้องกันได้ด้วยการจัดสภาพแวดล้อมและเฝ้าดูแลเด็ก
  • ตก: ติดประตูกั้นบันไดทั้งด้านบนและด้านล่าง เปิดหน้าต่างจากด้านบน และไม่วางเก้าอี้หรือโซฟาไว้ใกล้หน้าต่าง
  • ลวกและไฟ: หันด้ามหม้อเข้าด้านใน ใช้เตาด้านหลัง ตรวจน้ำอาบก่อนทุกครั้ง และเก็บไม้ขีดไฟกับไฟแช็กให้พ้นมือ
  • ยา สารเคมี และของชิ้นเล็ก เช่น ถ่านกระดุม ต้องเก็บให้พ้นมือ ไม่ใส่สารเคมีในขวดน้ำหรือภาชนะอาหาร
  • เฟอร์นิเจอร์และทีวีควรยึดติดผนัง และถ้าล้มทับเด็ก ให้พาไปพบแพทย์แม้ลูกดูปกติ

บ้านที่ปลอดภัยสำหรับเด็กเล็กเริ่มจากการไล่ดูทีละห้องว่าลูกเอื้อมถึงอะไร ปีนอะไรได้ และหยิบอะไรเข้าปากได้ แล้วแก้จุดเสี่ยงเหล่านั้น ไม่ว่าจะเป็นการกั้นบันได ยึดตู้กับผนัง เก็บยาและสารเคมีในที่สูงหรือล็อกไว้ และหันด้ามหม้อเข้าด้านใน หลักที่ทุกแหล่งตรงกันคือจัดบ้านให้ปลอดภัยควบคู่กับการเฝ้าดูลูก ไม่ใช่อย่างใดอย่างหนึ่ง

กองป้องกันการบาดเจ็บ กรมควบคุมโรค ระบุว่าการบาดเจ็บเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับ 1 ของเด็กอายุต่ำกว่า 15 ปี ประเทศไทยมีเด็กเสียชีวิตจากการบาดเจ็บเฉลี่ยมากกว่า 2,000 คนต่อปี และบาดเจ็บรุนแรงราว 21,000 คนต่อปี แผ่นข้อมูลเดียวกันบอกว่าการบาดเจ็บป้องกันได้ โดยจัดสภาพแวดล้อมรอบตัวเด็กให้ปลอดภัย เฝ้าดูแล และสอนเด็กให้รู้จักจุดอันตราย บทความนี้รวบรวมวิธีที่ทำได้จริงจากแผ่นข้อมูลนั้น และจากคำแนะนำของ American Academy of Pediatrics (AAP) กับ UNICEF

เริ่มจากมุมมองของลูก

HealthyChildren แนะนำให้ย่อตัวลงไปอยู่ระดับสายตาลูก แล้วมองหาของชิ้นเล็กบนพื้นที่ลูกอาจหยิบเข้าปากได้ จากนั้นไล่ดูทีละจุดตามตารางด้านล่าง

ห้องหรือจุด ความเสี่ยงหลัก สิ่งที่ทำได้
บันได ประตู ตกบันได ติดประตูกั้นทั้งบนและล่างเมื่อลูกเริ่มคลานและเดิน ยึดกับโครงผนัง เลี่ยงแบบพับขยาย
หน้าต่าง ตกจากที่สูง เปิดจากด้านบน ใช้ตัวกั้นหน้าต่าง ไม่วางเก้าอี้หรือโซฟาใกล้หน้าต่าง
ครัว ลวก ไฟ ของมีคม หันด้ามหม้อเข้าด้านใน ปิดเตาให้สนิท เก็บไม้ขีดพ้นมือ
ห้องน้ำ น้ำร้อน จมน้ำ ตรวจน้ำก่อนอาบ ไม่ทิ้งลูกไว้ลำพังแม้ชั่วครู่
ห้องนอน ห้องนั่งเล่น เฟอร์นิเจอร์และทีวีล้ม ยึดตู้ ชั้นวางและทีวีกับผนัง
ทุกห้อง กลืนของชิ้นเล็ก ยาและสารเคมี เก็บถ่านกระดุม ยา สารเคมีให้พ้นมือหรือล็อกตู้
ประตูกั้นเด็กบริเวณบันได

กันตก บันได หน้าต่าง และที่สูง

AAP ให้รายละเอียดดังนี้

  • ติดประตูกั้นที่ด้านบนและด้านล่างของบันได เมื่อลูกเริ่มเรียนรู้การคลานและเดิน
  • เลี่ยงประตูกั้นแบบพับขยาย เพราะอาจหนีบแขนหรือคอลูก และยึดประตูกับโครงผนังให้แน่น
  • เปิดหน้าต่างจากด้านบนถ้าทำได้ ถ้าต้องเปิดจากด้านล่าง ให้ติดตัวกั้นหน้าต่างที่ผู้ใหญ่หรือเด็กโตเท่านั้นเปิดได้ เพราะมุ้งลวดไม่แข็งแรงพอจะกันการตก
  • ไม่วางเก้าอี้ โซฟา หรือโต๊ะเตี้ยไว้หน้าหน้าต่าง เพราะลูกปีนขึ้นไปได้

UNICEF เพิ่มข้อควรระวังอีกสองข้อ คืออย่าทิ้งทารกไว้ลำพังบนโต๊ะเปลี่ยนผ้าอ้อม เตียง หรือโซฟา และเก็บพื้นให้โล่งเพื่อลดการสะดุดล้ม หากลูกกำลังเข้าสู่ช่วงคลาน ดูพัฒนาการและวิธีจัดพื้นที่เพิ่มได้ที่ ทารกคลานตอนกี่เดือน

กันลวกและไฟ

ครัวเป็นห้องที่ลูกเอื้อมถึงของร้อนได้ในชั่วอึดใจ HealthyChildren เสนอข้อปฏิบัติ 10 ข้อสำหรับครัว ที่เกี่ยวกับความร้อนมีดังนี้

  • หันด้ามหม้อเข้าด้านหลังเตา
  • รู้ว่าลูกอยู่ตรงไหนก่อนยกของเหลวร้อน และไม่อุ้มลูกไปพร้อมกัน
  • เตาแก๊สให้ปิดหัวเตาจนสนิท ถอดปุ่มหมุนเมื่อไม่ใช้ หรือใช้ฝาครอบปุ่มที่เด็กเปิดไม่ได้
  • ไม่เปิดประตูเตาอบทิ้งไว้
  • เก็บไม้ขีดไฟให้พ้นมือและพ้นสายตา และเก็บทันทีหลังจุดเทียน
  • อยู่ใกล้ไมโครเวฟตอนใช้งาน และไม่อุ่นขวดนมในไมโครเวฟ เพราะของเหลวร้อนไม่สม่ำเสมอและอาจลวกปากลูก

UNICEF เสริมว่าควรวางเครื่องดื่มร้อนและอาหารให้ห่างขอบโต๊ะ ใช้เตาด้านหลังเป็นหลัก เก็บเตารีดที่ยังร้อนไว้ให้พ้นมือ และเก็บไฟแช็ก เทียนให้พ้นมือด้วย ส่วนน้ำอาบ UNICEF บอกว่าควรตรวจก่อนและอุณหภูมิ 37 ถึง 38 องศาเซลเซียส ซึ่งใกล้อุณหภูมิร่างกาย เหมาะที่สุด AAP แนะนำให้ติดเครื่องตรวจจับควันและคาร์บอนมอนอกไซด์ทุกชั้นและนอกห้องนอน พร้อมตรวจเดือนละครั้ง ส่วนวิธีปฐมพยาบาลเมื่อเกิดแผลลวกแล้ว อ่านที่ ปฐมพยาบาลเบื้องต้นเด็กทารก

พ่อแม่ทดสอบอุณหภูมิน้ำอาบให้ลูก

ยา สารเคมี และของชิ้นเล็ก

กรมควบคุมโรคแนะนำให้เก็บสารต่าง ๆ ในบ้านให้พ้นมือเด็ก ไม่ใส่สารพิษในภาชนะอาหารหรือเครื่องดื่ม และไม่วางสารพิษรวมกับอาหาร สำหรับเด็กอายุ 1 ถึง 4 ปี และแนะนำให้เลือกของใช้เด็กและของเล่นที่มีเครื่องหมายมาตรฐานอุตสาหกรรม แผ่นข้อมูลยังเตือนด้วยว่าสารเคมีในบ้าน เช่น ยา น้ำยาทำความสะอาด และยากำจัดแมลง เป็นอันตรายต่อเด็กได้

HealthyChildren เพิ่มรายละเอียดที่ใช้ได้ทันที

  • ติดตัวล็อกตู้ที่เก็บน้ำยาทำความสะอาด
  • เก็บยาทุกชนิดให้พ้นมือ รวมถึงยาในกระเป๋าถือ และอย่าพึ่งฝาปิดยากันเด็กอย่างเดียว
  • เก็บถ่านกระดุมและแบตเตอรี่เหรียญลิเทียมให้พ้นมือ เพราะหากสูดหรือกลืนอาจเกิดความเสียหายรวดเร็วและอันตรายถึงชีวิต
  • ตรวจพื้นบ่อย ๆ หาของชิ้นเล็กที่ลูกอาจกลืน
  • ไม่ทิ้งถุงพลาสติกไว้ และผูกปมถุงก่อนทิ้ง
  • ถ้าใช้ผงซักฟอก AAP เสนอให้เลือกชนิดผงหรือชนิดน้ำแทนแคปซูล

UNICEF เตือนเรื่องการให้อาหารเด็กเล็กว่าควรเลี่ยงอาหารแข็งชิ้นเล็ก เช่น ถั่ว องุ่นทั้งลูก และลูกอมแข็ง และเก็บเชือกม่านและเชือกผูกให้พ้นมือเพื่อกันการรัดคอ AAP แนะนำให้เลี่ยงม่านที่มีเชือก หรือยึดเชือกกับตัวยึดที่พื้นหรือผนัง

ตู้ล็อกเก็บน้ำยาทำความสะอาดให้พ้นมือเด็ก

เฟอร์นิเจอร์และทีวีล้มทับ

AAP ระบุว่าในสหรัฐอเมริกา เด็กถูกนำส่งห้องฉุกเฉินจากเฟอร์นิเจอร์หรือทีวีล้มทับอย่างน้อยทุกชั่วโมง และ 77 เปอร์เซ็นต์ของการเสียชีวิตจากการล้มทับระหว่างปี 2000 ถึง 2019 เกิดกับเด็กอายุต่ำกว่า 6 ขวบ ตัวเลขนี้เป็นข้อมูลของสหรัฐ แต่หลักป้องกันใช้กับบ้านเราได้เหมือนกัน

  • ยึดเฟอร์นิเจอร์ กระจก และทีวีจอแบนกับผนัง โดยใช้ตัวยึดโลหะ เช่น เหล็กฉาก เพราะพลาสติกเปราะได้เมื่อเวลาผ่านไป
  • วางของหนักไว้ชั้นล่างและของเบาไว้ชั้นบน เก็บของเล่นและรีโมตไม่ให้อยู่ที่สูงล่อให้ปีน
  • ไม่วางทีวีบนตู้ลิ้นชัก โดยเฉพาะในห้องเด็ก
  • ติดตัวกั้นลิ้นชักหรือสายรัด เพื่อลดการดึงลิ้นชักออกมาปีน

ถ้าเฟอร์นิเจอร์หรือทีวีล้มทับลูก AAP แนะนำให้พาไปพบกุมารแพทย์หรือห้องฉุกเฉินทันที แม้ลูกดูปกติ เพราะอาจมีเลือดออกภายในหรืออวัยวะเสียหายโดยไม่เห็นภายนอก

สัตว์เลี้ยงในบ้าน

กรมควบคุมโรคแนะนำว่าสำหรับเด็กอายุต่ำกว่า 1 ปี ไม่ควรให้อยู่กับสุนัขตามลำพัง และควรฉีดวัคซีนป้องกันพิษสุนัขบ้าให้สัตว์เลี้ยง ส่วนเด็ก 1 ถึง 4 ปี ไม่ควรให้อยู่ใกล้สุนัขที่กำลังนอนหลับ กินอาหาร หรือแม่สุนัขที่มีลูกอ่อน และดูไม่ให้ลูกดึงหูดึงหาง

ทำให้เป็นกิจวัตรของทั้งบ้าน

  • ไล่เช็กบ้านใหม่ทุกครั้งที่ลูกเปลี่ยนขั้นพัฒนาการ เช่น เริ่มคลาน เริ่มเดิน หรือเริ่มปีน
  • ให้ผู้ดูแลทุกคน รวมถึงญาติและพี่เลี้ยง รู้กติกาเดียวกัน
  • จดเบอร์ฉุกเฉินไว้ใกล้โทรศัพท์ และอ่านวิธีปฐมพยาบาลไว้ล่วงหน้า
  • เมื่อลูกโตขึ้น สอนให้รู้จักสัญลักษณ์วัตถุอันตรายและจุดเสี่ยงตามวัย ดูแนวทางวัยซนได้ที่ เลี้ยงลูกวัยเตาะแตะ

เด็กเล็กไม่ได้ซนเพราะดื้อ แต่กำลังสำรวจโลก ถ้าจัดบ้านให้เรียนรู้ได้อย่างปลอดภัย คุณแม่คุณพ่อจะเหนื่อยน้อยลงและวางใจได้มากขึ้น

สัญญาณที่ต้องพบแพทย์

ข้อต่อไปนี้เป็นสัญญาณทั่วไปที่ควรพาลูกไปโรงพยาบาลหรือโทร 1669 ไม่ต้องรอดูอาการที่บ้าน

  • ลูกกลืนถ่านกระดุมหรือแบตเตอรี่เหรียญ หรือสงสัยว่ากลืน
  • สงสัยว่าลูกกินยา น้ำยาทำความสะอาด หรือสารเคมี
  • เฟอร์นิเจอร์หรือทีวีล้มทับ แม้ดูไม่บาดเจ็บ
  • ตกจากที่สูง ศีรษะกระแทก หรือซึมผิดปกติ
  • ลวกบริเวณกว้าง หรือที่หน้า มือ และอวัยวะเพศ
  • สำลักแล้วหายใจไม่ออก หรือปากซีดเขียว

ถ้าเกิดเหตุแล้ว ปรึกษากุมารแพทย์ที่ดูแลลูกอยู่ได้เสมอ และเตรียมบอกชื่อสารหรือภาชนะที่ลูกกิน เวลาที่เกิดเหตุ และลักษณะการบาดเจ็บให้แพทย์ทราบ

คำถามที่พบบ่อย

บ้านจัดความปลอดภัยครบแล้ว ยังต้องเฝ้าลูกอยู่ไหม

ต้องเฝ้า UNICEF ระบุว่าไม่ควรพึ่งการเฝ้าดูอย่างเดียว และควรคิดล่วงหน้าไปหนึ่งก้าวเสมอ ขณะที่ HealthyChildren เตือนว่าฝาครอบหรือฝาปิดยากันเด็กไม่ควรเป็นสิ่งเดียวที่พึ่งพา การจัดบ้านกับการเฝ้าดูต้องไปด้วยกัน

มุ้งลวดกันเด็กตกหน้าต่างได้ไหม

ไม่ได้ HealthyChildren ระบุว่าหน้าจอหรือมุ้งลวดไม่แข็งแรงพอจะกันการตก ควรเปิดหน้าต่างจากด้านบนถ้าทำได้ หรือติดตัวกั้นหน้าต่างที่ผู้ใหญ่เท่านั้นเปิดได้

ต้องซื้อประตูกั้นแบบไหน

HealthyChildren แนะนำให้เลี่ยงประตูแบบพับขยายที่อาจหนีบแขนหรือคอ และให้ยึดกับโครงผนังอย่างแน่นหนา

แหล่งอ้างอิง

  1. การบาดเจ็บในเด็ก (แผ่นข้อมูลกองป้องกันการบาดเจ็บ) | กองป้องกันการบาดเจ็บ กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข
  2. Home Safety: Tips for Families With Young Children | HealthyChildren.org (American Academy of Pediatrics)
  3. Kitchen Safety: 10 Tips for Families With Young Children | HealthyChildren.org (American Academy of Pediatrics)
  4. Preventing Furniture and TV Tip-Overs | HealthyChildren.org (American Academy of Pediatrics)
  5. How to babyproof your home | UNICEF

อ่านเรื่องอื่นในหมวดแม่และเด็ก

ข่าวสำคัญทันเวลา

ดูทั้งหมวดแม่และเด็ก