ประเด็นสำคัญ
- ขนมเด็กวัย 2 ถึง 15 ปี ตามเกณฑ์ที่วารสารของรามาธิบดีอ้างถึง ควรให้พลังงานราว 100 ถึง 150 กิโลแคลอรี่ต่อชิ้น น้ำตาลไม่เกิน 12 กรัม ไขมันไม่เกิน 2.5 กรัม และโซเดียมไม่เกิน 100 มิลลิกรัม
- ขนมควรเป็นมื้อเสริม วันละไม่เกิน 2 ครั้ง และห่างจากมื้อหลักอย่างน้อย 1 ชั่วโมง
- กรมอนามัยแนะนำเด็กไม่ควรกินน้ำตาลเกินวันละ 4 ช้อนชา
- ลูกอมและทอฟฟี่เหนียวติดฟัน ควรเลี่ยง และไม่ควรให้เด็กกินขณะวิ่งหรือนั่งรถ
- ไม่ควรใช้ขนมเป็นรางวัลหรือบทลงโทษ เพราะทำให้ลูกผูกอารมณ์กับขนมไปไกล
ขนมเด็กที่เหมาะคือของว่างชิ้นเล็กที่ให้พลังงานราว 100 ถึง 150 กิโลแคลอรี่ ไม่หวานจัด ไม่เค็มจัด ไขมันต่ำ และมีสารอาหารติดมาด้วย เช่น โปรตีน ใยอาหาร แคลเซียม คุณพ่อคุณแม่ไม่ต้องเลิกให้ขนมทั้งหมด แต่ควรกำหนดเวลา ปริมาณ และเลือกชนิดที่ผ่านเกณฑ์ ข้างล่างเป็นตัวเลขที่หน่วยงานด้านโภชนาการของไทยใช้ พร้อมวิธีอ่านฉลากแบบที่ทำได้จริงหน้าชั้นวางขนม
เกณฑ์ต่อชิ้นที่ใช้เทียบได้ทันที
คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล เผยแพร่ในวารสาร @Rama ฉบับที่ 49 (กรกฎาคม 2566) เรื่องอาหารว่างใส่กล่องสำหรับเด็กไปโรงเรียน โดยอ้างแนวทางของราชวิทยาลัยกุมารแพทย์แห่งประเทศไทย สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล และสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) สำหรับเด็กอายุ 2 ถึง 15 ปี ขนมหนึ่งชิ้นควรเข้าเกณฑ์ดังนี้
- พลังงานราว 100 ถึง 150 กิโลแคลอรี่
- ไขมันไม่เกิน 2.5 กรัม
- น้ำตาลไม่เกิน 12 กรัม
- โซเดียมไม่เกิน 100 มิลลิกรัม
- มีสารอาหารอย่างน้อย 2 ชนิดจากกลุ่มโปรตีน ใยอาหาร วิตามินเอ บี 1 บี 2 แคลเซียม และธาตุเหล็ก ชนิดละอย่างน้อย 10 เปอร์เซ็นต์ของความต้องการต่อวัน
วิธีใช้คือหยิบขนมขึ้นมาแล้วดูแถบข้อมูลโภชนาการต่อหนึ่งหน่วยบริโภค ถ้าตัวเลขเกินเกณฑ์ข้อใดข้อหนึ่งชัดเจน ให้ใช้เป็นขนมนานๆ ครั้ง ไม่ใช่ขนมประจำกล่อง ตัวเลขนี้อ้างอิงจากเกณฑ์สำหรับอาหารว่างในโรงเรียน การนำไปใช้ที่บ้านเป็นการประยุกต์ ไม่ใช่ข้อกำหนดทางกฎหมายสำหรับขนมทุกชนิด

ให้ตอนไหนและบ่อยแค่ไหน
บทความจากรามาธิบดีฉบับเดียวกันแนะนำว่าเด็กยังต้องกินอาหารหลัก 3 มื้อ และดื่มนมจืด 2 ถึง 3 แก้วต่อวัน ขนมเป็นมื้อเสริมที่ให้ได้ไม่เกินวันละ 2 ครั้ง และควรห่างจากมื้อหลักอย่างน้อย 1 ชั่วโมง เพื่อไม่ให้ลูกอิ่มขนมแล้วไม่ยอมกินข้าว
อีกข้อที่น่าเก็บไว้คือ ไม่ควรใช้อาหารเป็นรางวัลหรือบทลงโทษ เพราะเด็กจะเรียนรู้ว่าขนมคือสิ่งมีค่าที่ต้องแลก และอาจผูกอารมณ์กับขนมไปจนโต
สิ่งที่ควรเลี่ยงตามบทความเดียวกันได้แก่ ไส้กรอกทอด ขนมซองแบบมันฝรั่งทอดกรอบ ช็อกโกแลต โดนัท เฟรนช์ฟรายส์ น้ำอัดลม และนมปรุงแต่งรส รายการนี้ไม่ได้แปลว่าห้ามตายตัว แต่เป็นกลุ่มที่มักเกินเกณฑ์น้ำตาล ไขมัน หรือโซเดียมในชิ้นเดียว
น้ำตาลต่อวันของเด็กเล็กน้อยกว่าที่คิด
ข้อมูลจากกรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข ที่กรุงเทพธุรกิจรายงานระบุว่า เด็กควรกินน้ำตาลไม่เกินวันละ 4 ช้อนชา และผลสำรวจปี 2564 พบว่าเด็กอายุ 6 ถึง 14 ปี ร้อยละ 25 ดื่มเครื่องดื่มรสหวานผสมสัปดาห์ละ 1 ถึง 2 วัน (หน้าเว็บที่เปิดอ่านไม่ระบุวันที่เผยแพร่ ผู้อ่านควรถือเป็นข้อมูลรอง)
ถ้าลูกกินขนมหนึ่งชิ้นที่มีน้ำตาล 12 กรัมตามเพดานต่อชิ้นของเกณฑ์ข้างต้น ก็ใกล้เคียงสามช้อนชาแล้ว ยังไม่รวมน้ำหวาน นมปรุงรส และน้ำผลไม้ที่ลูกอาจดื่มทั้งวัน จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมควรเลือกขนมที่น้ำตาลต่ำกว่าเพดานเมื่อมีทางเลือก
เคล็ดที่กรมอนามัยแนะนำผ่านบทความเดียวกัน คือค่อยๆ ลดความหวาน ไม่เติมน้ำตาลเพิ่มในอาหาร ดื่มน้ำเปล่าวันละ 6 ถึง 8 แก้ว เลือกนมวัวรสจืด 100 เปอร์เซ็นต์แทนนมผงชงที่ใส่น้ำตาล และดูแลสุขภาพช่องปากควบคู่กัน
เลือกชนิดขนมให้ปลอดภัยกับปากเด็ก
โรงพยาบาลสมิติเวชในบทความเรื่องทอฟฟี่สำหรับเด็ก (7 ตุลาคม 2562) ให้หลักที่ใช้กับขนมหวานได้ทั่วไป
- เลือกชนิดไม่หวานมาก เกลือต่ำ มีใยอาหาร และไม่มีไขมันทรานส์
- ลูกอมหรือขนมหวานน้ำตาลไม่เกิน 12 กรัมต่อชิ้น
- เลือกที่ทำจากส่วนผสมธรรมชาติ
- ไม่ให้เด็กกินลูกอมขณะวิ่ง เล่น หรือนั่งในรถที่กำลังวิ่ง เพราะเสี่ยงสำลักติดคอ
- เลี่ยงขนมที่อมไว้นานในปาก เพราะน้ำตาลติดฟันนานทำให้ฟันผุ
- เลี่ยงทอฟฟี่เหนียวหนึบ ที่ติดฟันและดึงอุดฟันหลุดได้
ขนมที่ผ่านเกณฑ์ไม่ได้ปลอดภัยทุกวัยเสมอ ถ้าลูกยังเล็กมากหรือเพิ่งเริ่มกินอาหารแข็ง ให้ดูเรื่องขนาดชิ้นและความแข็งด้วย เมนูเริ่มต้นสำหรับวัยหัดกินอยู่ที่ อาหารเสริมมื้อแรกของลูก และสูตรที่ปรับตามวัยอยู่ที่ สูตรอาหารเด็ก

ตัวอย่างสมมติของกล่องขนมที่จัดได้เอง
ตัวอย่างสมมติสำหรับเด็กวัยเรียน ที่คุณแม่เตรียมของว่างเช้าใส่กล่องไปโรงเรียน อาจจัดเป็นผลไม้หั่นชิ้นพอดีคำ นมจืดกล่องเล็ก และขนมปังโฮลวีตหนึ่งแผ่นทาถั่วบดไม่ใส่น้ำตาล ถ้าลูกแพ้ถั่วให้เปลี่ยนเป็นเนยจืดหรือไข่ต้มครึ่งฟอง การจัดแบบนี้ไม่ได้อ้างตัวเลขแคลอรี่ตายตัว แต่เห็นภาพว่าของว่างหนึ่งกล่องมีทั้งผลไม้ โปรตีน และธัญพืช ไม่ใช่ขนมซองอย่างเดียว
เมนูกล่องอาหารเต็มรูปแบบดูเพิ่มได้ที่ ไอเดียอาหารกลางวันใส่กล่อง
เมื่อไรควรถามแพทย์
ถ้าลูกกินขนมมากจนไม่ยอมกินข้าวต่อเนื่องหลายสัปดาห์ น้ำหนักไม่ขึ้นตามเกณฑ์ หรือมีฟันผุหลายซี่ ให้ปรึกษากุมารแพทย์หรือทันตแพทย์เด็กที่ดูแลอยู่ เพราะเกณฑ์ที่เล่ามาทั้งหมดเป็นแนวทางกลาง ไม่ได้ปรับตามประวัติและโรคประจำตัวของลูกแต่ละคน
คุณพ่อคุณแม่ไม่ต้องกดดันตัวเองให้ทุกชิ้นเป็นขนมสุขภาพ แค่เริ่มจากอ่านฉลากสักหนึ่งอย่างต่อสัปดาห์ และจัดเวลาให้ขนมห่างจากมื้อหลัก ก็ช่วยให้ลูกได้ทั้งความสุขและโภชนาการที่เหมาะกับวัย
คำถามที่พบบ่อย
ขนมที่ฉลากเขียนว่าสำหรับเด็ก ปลอดภัยกว่าขนมทั่วไปไหม
ไม่แน่เสมอไป ให้ดูตัวเลขน้ำตาล โซเดียม และไขมันต่อหนึ่งหน่วยบริโภคเทียบกับเกณฑ์ข้างต้นเสมอ คำว่าสำหรับเด็กเป็นข้อความการตลาด ไม่ได้รับประกันว่าต่ำกว่าเกณฑ์
ลูกไม่ยอมกินข้าว แต่กินขนมอย่างเดียว ควรทำอย่างไร
ลองจัดเวลาให้ขนมห่างจากมื้อหลักอย่างน้อย 1 ชั่วโมงตามแนวทางข้างต้น และไม่วางขนมให้หยิบได้ตลอดวัน ถ้าลูกกินอาหารจริงๆ น้อยมากต่อเนื่องหลายสัปดาห์ หรือน้ำหนักไม่ขึ้น ให้พาไปพบกุมารแพทย์
แหล่งอ้างอิง
- ไอเดียอาหารว่างใส่กล่อง สำหรับลูกไปโรงเรียน | @Rama ฉบับที่ 49 คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล
- ทำอย่างไร?....เมื่อ "เด็กติดหวาน" | กรุงเทพธุรกิจ อ้างอิงข้อมูลกรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข
- ทอฟฟี่ของโปรดเด็กๆ กินได้แต่ต้องเลือก | โรงพยาบาลสมิติเวช





