ประเด็นสำคัญ
- สมุดสีชมพูคือสมุดบันทึกสุขภาพแม่และเด็กของกรมอนามัย ใช้ติดตามสุขภาพของแม่และพัฒนาการของลูก ข่าวของกรมอนามัยระบุช่วงอายุเด็กไว้ที่ 0 ถึง 5 ปี
- เล่มฉบับปี 2567 แบ่งเป็น 3 ส่วน คือบริการหญิงตั้งครรภ์และครอบครัว ความรู้สู่การปฏิบัติเพื่อแม่และลูก และบันทึกหลังคลอดถึงเด็กอายุ 6 ปี
- ในเล่มมีกราฟการเติบโตของเด็ก 0 ถึง 5 ปี ตารางเฝ้าระวังพัฒนาการ ประวัติวัคซีน และใบนัดครั้งต่อไป ส่วนกราฟการเติบโตพ่อแม่บันทึกเองได้
- กรมอนามัยเปิดตัวแอป Health Book เมื่อ 28 กันยายน 2566 รวมสมุดสุขภาพ 4 สี รวมสมุดสีชมพู โดยมีบันทึกวัคซีนและเตือนเมื่อถึงเวลานัด
- ในเล่มมีรายการอาการที่ต้องไปโรงพยาบาลทันที ทั้งของแม่ที่ตั้งครรภ์และทารกแรกเกิด ควรเปิดดูไว้ก่อนเกิดเหตุ
สมุดสีชมพูคือสมุดบันทึกสุขภาพแม่และเด็กของกรมอนามัย ใช้จดข้อมูลสุขภาพของแม่ตั้งแต่ตั้งครรภ์ และติดตามการเติบโต พัฒนาการ และวัคซีนของลูกไปตามช่วงอายุ ข่าวของกรมอนามัยระบุช่วงอายุเด็กไว้ที่ 0 ถึง 5 ปี และปัจจุบันมีทั้งเล่มกระดาษและในแอป Health Book
บทความนี้เล่าว่าในเล่มมีอะไร ส่วนไหนเจ้าหน้าที่เป็นคนบันทึก ส่วนไหนคุณพ่อคุณแม่เขียนเองได้ และควรพกไปเมื่อไร เนื้อหาในเล่มสรุปจากไฟล์ฉบับภาษาไทย ปี 2567 ที่กองส่งเสริมสุขภาพ กรมอนามัย เผยแพร่ ถ้าสถานพยาบาลที่ไปใช้เล่มคนละปี รายละเอียดอาจต่างไปบ้าง
สมุดสีชมพูคือสมุดอะไร
ข่าวของกรมอนามัยเมื่อวันที่ 28 กันยายน 2566 เรียกสมุดนี้ว่า Pink Book หรือสมุดสุขภาพแม่และเด็ก เป็นหนึ่งในสมุดสุขภาพ 4 สี 4 กลุ่มวัย ที่รวมอยู่ในแอป Health Book
| สี | กลุ่มวัยตามข่าวของกรมอนามัย |
|---|---|
| สีชมพู | แม่และเด็ก |
| สีเหลือง | เด็กวัยเรียนและวัยรุ่น |
| สีแดง | วัยผู้ใหญ่ |
| สีฟ้า | ผู้สูงอายุ |
ข่าวฉบับเดียวกันบอกว่าสมุดสีชมพูใช้ติดตามสุขภาพของแม่และพัฒนาการของลูก ครอบคลุมการเตรียมความพร้อมของแม่ตั้งแต่ตั้งครรภ์ไปจนถึงคลอด มีคำแนะนำเรื่องโภชนาการและการออกกำลังกาย และเน้นการส่งเสริมพัฒนาการของเด็ก
ในเล่มมีอะไรบ้าง
สารบัญของฉบับปี 2567 แบ่งสมุดเป็น 3 ส่วน ตามช่วงเวลาที่ครอบครัวใช้งาน
| ส่วน | เนื้อหาหลักตามสารบัญ |
|---|---|
| ส่วนที่ 1 บริการหญิงตั้งครรภ์และครอบครัว | ประวัติสุขภาพ ประวัติวัคซีนของหญิงตั้งครรภ์ เกณฑ์ประเมินความเสี่ยงเมื่อมาฝากครรภ์ บันทึกการตรวจครรภ์ ตรวจสุขภาพช่องปาก คัดกรองโรคติดเชื้อ ธาลัสซีเมีย กลุ่มอาการดาวน์ การนับลูกดิ้น ประเมินสุขภาพจิต และโภชนาการ |
| ส่วนที่ 2 ความรู้สู่การปฏิบัติเพื่อแม่ลูกสุขภาพดี | ความรู้ก่อนและระหว่างตั้งครรภ์ การดูแลฟัน กิจกรรมทางกาย การวางแผนวิธีคลอด การนอนของลูก สื่อหน้าจอ การเล่นกับลูก การป้องกันอุบัติเหตุ และคำแนะนำเรื่องวัคซีน |
| ส่วนที่ 3 บันทึกหลังคลอดและบริการเด็กแรกเกิดถึง 6 ปี | กราฟการเติบโต เส้นรอบศีรษะ อาหารตามวัย บันทึกการคลอด ตารางเฝ้าระวังพัฒนาการ ประวัติวัคซีน ใบนัดครั้งต่อไป และแบบส่งต่อข้อมูลเมื่อเข้าโรงเรียน |
ข้อมูลที่แยกเป็นหัวข้อเหล่านี้ทำให้สมุดเล่มเดียวใช้ได้ตั้งแต่วันแรกที่ฝากครรภ์ จนลูกพร้อมเข้าเรียน ถ้ากำลังหาข้อมูลว่าฝากครรภ์ครั้งแรกต้องเตรียมอะไร ดูต่อที่ คู่มือการฝากครรภ์

ส่วนที่เจ้าหน้าที่บันทึก กับส่วนที่พ่อแม่ทำเองได้
สารบัญของฉบับปี 2567 ระบุไว้ชัดว่าบางหัวข้อ เจ้าหน้าที่เป็นผู้บันทึก เช่น การตรวจสุขภาพช่องปากของหญิงตั้งครรภ์ การคัดกรองโรคติดเชื้อ บันทึกทารกแรกเกิด และบันทึกการได้รับวัคซีนตามแผนสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคของประเทศไทย
ขณะเดียวกัน คำแนะนำการใช้กราฟแสดงภาวะการเจริญเติบโตของเด็กระบุว่าพ่อแม่หรือผู้ปกครองบันทึกเองได้ ส่วนกราฟแยกตามเพศและช่วงอายุ ได้แก่
- น้ำหนักตามเกณฑ์อายุ เด็ก 0 ถึง 5 ปี สำหรับติดตามน้ำหนัก
- ความยาวหรือส่วนสูงตามเกณฑ์อายุ เด็ก 0 ถึง 5 ปี สำหรับติดตามส่วนสูง
- น้ำหนักตามเกณฑ์ความยาว เด็ก 0 ถึง 2 ปี และน้ำหนักตามเกณฑ์ส่วนสูง เด็ก 2 ถึง 5 ปี สำหรับดูรูปร่างว่าอ้วน สมส่วน หรือผอม
- เส้นรอบศีรษะเด็กแรกเกิดถึง 5 ปี
ถ้าอยากรู้ว่ากราฟแต่ละเส้นอ่านอย่างไร ให้ดูต่อที่ กราฟการเติบโตของเด็ก ซึ่งอธิบายวิธีอ่านเส้นเปอร์เซ็นไทล์ไว้ละเอียดกว่านี้
ตารางเฝ้าระวังพัฒนาการในเล่ม
ส่วนที่ 3 ของสมุดมีหัวข้อการเฝ้าระวังและส่งเสริมพัฒนาการเด็กปฐมวัย ตั้งแต่แรกเกิดถึง 6 ปี หน้าที่เปิดดูในไฟล์ปี 2567 แสดงเป็นภาพตามช่วงอายุเป็นเดือน และแบ่งเป็น 5 ด้าน ได้แก่
- การเคลื่อนไหว
- การใช้กล้ามเนื้อมัดเล็กและสติปัญญา
- การเข้าใจภาษา
- การใช้ภาษา
- การช่วยเหลือตัวเองและสังคม
ช่วงอายุละเอียดของแต่ละข้อไม่ได้ลอกมาไว้ที่นี่ เพราะแต่ละเดือนมีรายการต่างกัน พ่อแม่เปิดดูหน้าตรงกับอายุลูกในเล่มจริงได้เลย ส่วนภาพรวมของพัฒนาการเด็กทีละเดือนอยู่ที่ พัฒนาการทารกรายเดือน

สมุดเล่มกระดาษกับแอป Health Book
กรมอนามัยประกาศว่าแอป Health Book ดาวน์โหลดได้ทั้ง iOS และ Android และลงทะเบียนใช้งานได้ทันที ข่าวของ MGR Online และฐานเศรษฐกิจที่อ้างข้อมูลจากกรมอนามัยบอกตรงกันว่า สมุดสีชมพูมีบันทึกข้อมูลวัคซีนและคอยเตือนเมื่อถึงเวลานัด และสมุดย้ายจากรูปแบบเดิมมาอยู่ในระบบออนไลน์ที่รวมในแอปนี้
ข่าวเหล่านี้ไม่ได้อธิบายว่าข้อมูลที่เจ้าหน้าที่เขียนไว้ในเล่มกระดาษจะแสดงในแอปอย่างไร และไม่ได้บอกว่าสถานพยาบาลแต่ละแห่งเชื่อมต่อระบบแล้วหรือยัง ดังนั้นการถามสถานพยาบาลที่ไปประจำจึงเป็นวิธีที่แน่ใจที่สุด ส่วนวัคซีนที่ลูกควรได้ในแต่ละช่วงอายุอยู่ที่ ตารางวัคซีนเด็ก
วิธีใช้สมุดให้คุ้ม
- พกสมุดทุกครั้งที่ไปฝากครรภ์ ตรวจสุขภาพลูก หรือรับวัคซีน เพื่อให้เจ้าหน้าที่บันทึกต่อได้ทันที
- ก่อนไปตรวจพัฒนาการ ลองเปิดหน้าตารางตามอายุลูก แล้วจดข้อที่ลูกทำได้และข้อที่ไม่แน่ใจ
- พลอตน้ำหนักและส่วนสูงของลูกลงกราฟทุกครั้งที่วัด เพื่อดูแนวโน้มต่อเนื่อง ไม่ใช่ดูแค่ตัวเลขครั้งเดียว
- ถ่ายรูปหน้าสำคัญเก็บไว้ในโทรศัพท์ เผื่อต้องพบแพทย์ที่สถานพยาบาลอื่น
- อ่านหน้าอาการที่ต้องไปโรงพยาบาลทันทีไว้ล่วงหน้า แล้วบอกคนในบ้านที่ช่วยเลี้ยงลูกด้วย

ฉบับปี 2567 ยังมีหน้า "คุณลักษณะที่ดีของแม่เพื่อให้ลูกมีสุขภาพดี" รวม 11 ข้อ เช่น ฝากครรภ์ก่อนอายุครรภ์ 12 สัปดาห์ ให้ลูกกินนมแม่อย่างเดียว 6 เดือน เริ่มอาหารอื่นเมื่อลูกครบ 6 เดือน และหมั่นโอบกอด พูดคุย เล่านิทานกับลูก ข้อที่เกี่ยวกับการกินวิตามินหรือยาควรถามแพทย์เรื่องชนิดและปริมาณก่อนเสมอ
สัญญาณที่ต้องพบแพทย์
สมุดฉบับปี 2567 มีหน้ารวมอาการที่ต้องไปโรงพยาบาลทันที แยกเป็นของหญิงตั้งครรภ์และทารกแรกเกิด เปิดดูหน้าเหล่านี้ในเล่มของตัวเองไว้ก่อน เพราะรายการด้านล่างสรุปจากฉบับนี้ และสถานพยาบาลอาจใช้ฉบับต่างปี
หญิงตั้งครรภ์ที่ต้องมาโรงพยาบาลทันที
- ลูกดิ้นน้อยลงมากหรือไม่ดิ้น
- ปวดศีรษะมาก ตาพร่ามัว จุกแน่นยอดอก หรือเท้าบวมกดบุ๋ม
- ปัสสาวะแสบขัดหรือลำบาก
- เลือดออกทางช่องคลอด
- มีน้ำใสไหลออกจากช่องคลอด ให้ใส่ผ้าอนามัยไว้แล้วรีบมาโรงพยาบาล
- เจ็บที่หลังแล้วปวดร้าวมาด้านหน้า บริเวณหัวหน่าวและท้องน้อย หรือปวดท้องอยากถ่ายอุจจาระ
ทารกแรกเกิดที่ต้องพาไปพบแพทย์ทันที
- ตัวเหลืองมากขึ้น
- ไข้ ซึม
- ดูดนมน้อยลงชัดเจน
- หอบเหนื่อย หายใจเร็วมากกว่า 60 ครั้งต่อนาที
- ตา ผิวหนัง หรือสะดือบวมแดง มีหนอง
- ท้องอืดมาก ถ่ายเป็นน้ำ หรืออาเจียน
- ไม่ปัสสาวะใน 6 ถึง 8 ชั่วโมง
สมุดยังเตือนเรื่องสีอุจจาระด้วย ถ้าลูกมีอุจจาระสีซีดผิดปกติ ให้พาไปพบกุมารแพทย์เร็ว แม้ไม่มีอาการผิดปกติอื่น เพราะอาจเป็นโรคตับหรือท่อน้ำดีตีบตัน ซึ่งต้องรักษาเร่งด่วนก่อนอายุ 2 เดือน
ปิดท้าย
สมุดสีชมพูช่วยให้ทุกครั้งที่พบเจ้าหน้าที่ ทุกคนเห็นข้อมูลชุดเดียวกัน คุณพ่อคุณแม่ที่หาสมุดไม่เจอหรือไม่แน่ใจว่าเล่มที่ถืออยู่เป็นฉบับล่าสุดไหม ถามที่สถานพยาบาลที่ไปประจำได้เลย แค่พกสมุดไปทุกนัด ก็ช่วยให้ติดตามลูกได้ครบแล้ว
ถ้าลูกมีอาการตามรายการด้านบน หรือคุณพ่อคุณแม่รู้สึกว่ามีอะไรไม่ปกติ ให้พาไปพบแพทย์หรือไปโรงพยาบาลทันที ไม่ต้องรอถึงวันนัด
คำถามที่พบบ่อย
สมุดสีชมพูกับสมุดฝากครรภ์เป็นเล่มเดียวกันไหม
สมุดบันทึกสุขภาพแม่และเด็กฉบับปี 2567 ของกรมอนามัยมีส่วนที่ 1 สำหรับหญิงตั้งครรภ์และครอบครัว ซึ่งมีบันทึกการตรวจครรภ์ และมีส่วนที่ 3 สำหรับเด็กแรกเกิดถึง 6 ปีอยู่ในเล่มเดียวกัน จึงใช้ต่อกันได้ตลอดตั้งแต่ตั้งครรภ์จนถึงวัยเด็กเล็ก
สมุดสีชมพูใช้กับเด็กอายุเท่าไร
ข่าวของกรมอนามัยเกี่ยวกับแอป Health Book ระบุว่าสมุดสีชมพูครอบคลุมเด็กอายุ 0 ถึง 5 ปี ส่วนหัวข้อส่วนที่ 3 ของไฟล์ฉบับปี 2567 ระบุเด็กแรกเกิดถึง 6 ปี และกราฟการเติบโตในเล่มเป็นของเด็ก 0 ถึง 5 ปี
ถ้าสมุดเล่มกระดาษหาย ยังมีวิธีดูข้อมูลไหม
กรมอนามัยระบุว่าสมุดสีชมพูมีในแอป Health Book ซึ่งลงทะเบียนใช้ได้ทั้ง iOS และ Android และมีบันทึกวัคซีนพร้อมเตือนนัด ส่วนข้อมูลที่เจ้าหน้าที่บันทึกในเล่มกระดาษ ควรสอบถามสถานพยาบาลที่ไปรับบริการ
เก็บสมุดไว้นานแค่ไหน
หน้าสารบัญของฉบับปี 2567 มีข้อความว่าให้เก็บรักษาสมุดเล่มนี้ไว้ตลอดไป เพื่อประโยชน์ในการป้องกันโรค ทั้งใช้ประกอบการเข้าเรียนและสมัครงานในอนาคต
แหล่งอ้างอิง
- กรมอนามัย เปิดตัว App. Health Book สมุดสุขภาพ ตอบโจทย์โลกยุคดิจิทัล | กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข
- สมุดบันทึกสุขภาพแม่และเด็ก ฉบับภาษาไทย ปี 2567 | กองส่งเสริมสุขภาพ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข
- กรมอนามัย เปิดตัวแอปพลิเคชัน Health Book รวมสมุดสุขภาพ 4 สี | MGR Online
- สมุดสีชมพู (Pink Book) หรือสมุดสุขภาพแม่และเด็ก ใน Health Book | ฐานเศรษฐกิจ





