ลูกกัดเพื่อน ทำไมถึงกัด ควรพูดอะไรตอนนั้น และป้องกันอย่างไร

ครูเนอสเซอรี่โทรมาบอกว่าลูกกัดแขนเพื่อนจนเป็นรอยฟัน เป็นโทรศัพท์ที่ทำให้พ่อแม่หน้าชาได้ทั้งวัน บางคนรู้สึกผิด บางคนกังวลว่าลูกจะนิสัยก้าวร้าว แต่สำหรับเด็กวัยหนึ่งถึงสองขวบ การกัดเป็นพฤติกรรมที่เจอบ่อย KidsHealth ระบุว่าการกัดพบมากที่สุดในช่วงอายุ 1 ถึง 2 ปี พบในเด็กผู้ชายมากกว่าเล็กน้อย และจะลดลงเมื่อลูกพูดได้มากขึ้น

เรื่องที่ทำได้คือเข้าใจว่าลูกกัดเพราะอะไร แล้วตอบสนองแบบที่ทำให้การกัดไม่ได้ผลสำหรับลูก

เด็กวัยนี้กัดเพราะอะไร

ลูกที่กัดไม่ได้คิดแบบผู้ใหญ่ว่าจะทำร้ายคนอื่น ZERO TO THREE อธิบายว่าการกัดมักเป็นตัวแทนของคำพูดที่ลูกยังพูดไม่ได้ ลองดูว่าลูกเข้าข่ายข้อไหน

สาเหตุ	หน้าตาตอนเกิด	สิ่งที่ช่วยได้
ฟันขึ้น คันเหงือก	กัดของ กัดไหล่คนที่อุ้ม มีน้ำลายมาก	ยางกัด ขนมกรุบกรอบที่เหมาะกับวัย
ลองดูว่าเกิดอะไรขึ้น	กัดแล้วมองหน้าอีกคน ไม่ได้โกรธ	ตอบสนองนิ่งๆ ไม่ทำให้เป็นเรื่องตลก
อยากได้ความสนใจ	กัดตอนพ่อแม่คุยโทรศัพท์หรือดูแลน้อง	ให้ความสนใจตอนลูกทำตัวดี
หงุดหงิด ยังพูดไม่ได้	แย่งของเล่นไม่ได้แล้วกัด	สอนคำสั้น เช่น หยุด ของหนู
เหนื่อยหรือง่วง	กัดช่วงก่อนนอนกลางวันหรือตอนเย็น	ปรับเวลานอน ลดกิจกรรมช่วงนั้น
คนเยอะ เสียงดัง	กัดในงานเลี้ยง สนามเด็กเล่นที่แน่น	พาออกไปมุมสงบก่อนลูกล้น
ต้องการกระตุ้นทางปาก	ชอบเคี้ยวเสื้อ ของเล่น นิ้ว	ของให้เคี้ยวที่ปลอดภัย

เด็กคนเดียวอาจกัดด้วยหลายสาเหตุในวันเดียวกัน ตารางนี้ใช้เพื่อหาจุดที่พ่อแม่แทรกได้ ไม่ได้ใช้ตัดสินว่าลูกเป็นเด็กแบบไหน ถ้าลูกฟันกำลังขึ้น ดูช่วงอายุและวิธีบรรเทาได้ในฟันน้ำนมขึ้นตอนกี่เดือน

ห้านาทีแรกหลังลูกกัด

ทั้ง KidsHealth และ ZERO TO THREE แนะนำลำดับคล้ายกัน

1. ตั้งสติตัวเองก่อน ZERO TO THREE แนะนำให้นับถึง 10 หรือหายใจลึกหนึ่งครั้ง เสียงตะโกนหรือท่าทางตกใจของผู้ใหญ่อาจกลายเป็นสิ่งที่ลูกอยากเห็นอีก
2. พูดประโยคสั้นด้วยน้ำเสียงหนักแน่นแต่ไม่โกรธ เช่น "ห้ามกัด กัดแล้วเจ็บ" ไม่ต้องอธิบายยาว เด็กวัยนี้ฟังประโยคยาวไม่ทัน
3. หันไปดูแลคนที่โดนกัดก่อน ปลอบ และถ้าผิวถลอก ล้างด้วยสบู่และน้ำ KidsHealth แนะนำให้พบแพทย์ถ้าแผลลึกหรือมีเลือดออก
4. ลูกที่กัดได้รับการปลอบเท่าที่จำเป็น ถ้าลูกกัดเพื่อเรียกร้องความสนใจ การได้รับความสนใจทันทีทำให้ลูกเรียนรู้ว่าวิธีนี้ได้ผล
5. เมื่อทุกคนสงบ พาลูกไปทำกิจกรรมอื่น ZERO TO THREE เตือนว่าไม่ต้องบังคับให้เด็กสองคนกลับมาเล่นด้วยกันทันที
6. ลูกที่พูดได้บ้างแล้ว ค่อยคุยกันทีหลังว่าคราวหน้าถ้าโกรธจะพูดหรือทำอะไรแทน

KidsHealth มองว่าเด็กวัยนี้ส่วนใหญ่ไม่จำเป็นต้องถูกลงโทษ ถ้ากัดซ้ำหลายครั้ง การพักสงบ (time-out) ใช้ได้ โดยใช้หลักราว 1 นาทีต่ออายุ 1 ปี เด็ก 2 ขวบจึงพักราว 2 นาที นั่งในที่สงบใกล้ผู้ใหญ่ ไม่ใช่ขังไว้ในห้อง

จดก่อนแทรก หาจังหวะที่ลูกจะกัด

ZERO TO THREE แนะนำให้สังเกตรูปแบบ ว่าก่อนกัดเกิดอะไรขึ้น กัดใคร ที่ไหน และใครดูแลอยู่ตอนนั้น ลองจดสักหนึ่งถึงสองสัปดาห์ด้วยตารางง่ายๆ

วันที่	เวลา	ที่ไหน	กัดใคร	ก่อนหน้านั้นเกิดอะไร	ลูกนอนกลางวันหรือยัง
ตัวอย่าง จันทร์	11.30	ห้องนั่งเล่น	พี่ชาย	พี่แย่งรถของเล่น	ยัง ตื่นตั้งแต่ 6 โมง
ตัวอย่าง พุธ	11.45	บ้านยาย	ลูกพี่ลูกน้อง	ญาติมากันหลายคน เสียงดัง	ยัง

เมื่อดูสองแถวนี้ จะเห็นว่าการกัดเกิดก่อนเที่ยงทั้งสองครั้ง ช่วงที่ลูกตื่นมานานและยังไม่ได้นอน แผนที่ตามมาคือ เลื่อนเวลางีบให้เร็วขึ้น หรือหลีกเลี่ยงกิจกรรมแย่งของเล่นในช่วงนั้น

แทรกก่อนถึงจังหวะกัด

• เมื่อเห็นลูกเริ่มหงุดหงิด เช่น หน้าแดง ร้องเสียงสูง เดินเข้าหาเพื่อนเร็วๆ ให้เบนความสนใจด้วยของเล่น หนังสือ หรือพาเปลี่ยนที่
• พูดแทนลูกในสิ่งที่ลูกรู้สึก ZERO TO THREE ยกตัวอย่างประโยค "หนูใกล้เกินไปหน่อย" ให้ลูกได้ยินคำที่ใช้แทนการกัด
• ลดการแย่งของ มีของเล่นยอดนิยมมากกว่าหนึ่งชิ้น หรือใช้นาฬิกาจับเวลาผลัดกันเล่น
• ให้ของที่เคี้ยวได้ เช่น ยางกัด หรือขนมกรุบกรอบที่เหมาะกับวัย
• อ่านนิทานเรื่องการกัดกับลูก ให้ลูกได้เห็นตัวละครที่เลือกใช้คำพูดแทน

สอนคำที่ใช้แทนการกัด

KidsHealth แนะนำให้สอนคำง่ายๆ ที่ลูกใช้ได้ทันที เช่น "ไม่" "หยุด" "ของหนู" หรือการขอของดีๆ เด็กที่พูดได้ไม่กี่คำจะเลือกใช้คำเหล่านี้ได้ก็ต่อเมื่อเคยได้ยินและได้ลองพูดตอนอารมณ์ดี ไม่ใช่สอนตอนกำลังโกรธ

ลองเล่นบทบาทสมมติด้วยตุ๊กตาสองตัว ตัวหนึ่งแย่งของ อีกตัวพูดว่า "หยุด ของหนู" แล้วให้ลูกเป็นคนพูดแทนตุ๊กตา ทำซ้ำในวันต่อๆ ไป เมื่อลูกใช้คำนี้ในสถานการณ์จริง ให้ชมทันทีว่า "หนูพูดว่าหยุด เก่งมาก" KidsHealth ระบุว่าการชมพฤติกรรมที่ดีและการเล่นเบามือ เป็นส่วนสำคัญของการป้องกัน

ลูกที่พูดช้ากว่าวัย มักใช้ร่างกายสื่อสารแทนบ่อยกว่า ถ้ากังวลเรื่องพัฒนาการด้านภาษา อ่านเกณฑ์คร่าวๆ ได้ในลูกพูดช้า

เมื่อลูกกัดที่เนอสเซอรี่

การกัดในศูนย์เด็กเล็กเจอบ่อย เพราะเด็กวัยเดียวกันหลายคนอยู่ด้วยกัน แย่งของกัน และยังพูดไม่ได้ ZERO TO THREE ให้แนวทางสำหรับทั้งพ่อแม่และครู

• เล่าให้ครูฟังเรื่องฟันขึ้น เวลานอน และสิ่งที่ลูกไวต่อ เช่น เสียงดัง
• ขอให้ครูช่วยดูใกล้ชิดช่วงเวลาที่เสี่ยง ตามที่จดได้จากที่บ้าน
• ไม่ลงโทษด้วยการตัดเวลาเล่นกลางแจ้ง ZERO TO THREE เตือนว่าอาจทำให้ปัญหาแย่ลง
• มีมุมสงบในห้องให้เด็กที่ล้นได้ไปพัก
• ให้ขนมกรุบกรอบเป็นระยะตลอดวัน ซึ่ง ZERO TO THREE ระบุว่ามีงานวิจัยเชื่อมโยงกับการกัดที่ลดลง

KidsHealth แนะนำให้ใช้กติกาเดียวกันทุกที่ ทั้งที่บ้าน เนอสเซอรี่ และบ้านญาติ ถ้าที่บ้านปล่อยให้กัดเล่นได้ แต่ที่เนอสเซอรี่ห้าม ลูกจะสับสน ถ้าลูกกัดบ่อยในห้องเรียนที่มีเด็กมากและวุ่นวาย KidsHealth ระบุว่าการพิจารณาศูนย์ที่เล็กกว่าและสงบกว่าเป็นทางเลือกหนึ่ง

ถ้าลูกเป็นฝ่ายโดนกัด

พ่อแม่ของเด็กที่โดนกัดมักโกรธ ซึ่งเข้าใจได้ ให้ล้างแผลด้วยสบู่และน้ำ ดูว่าแผลลึกหรือมีเลือดออกไหม ถ้ามี ให้พบแพทย์ จากนั้นคุยกับครูว่าศูนย์มีแผนดูแลอย่างไร ถ้าครูไม่บอกชื่อเด็กที่กัด ให้เข้าใจว่าเป็นการปกป้องเด็กอีกคนจากการถูกตีตรา เหมือนที่เราคงอยากให้ทำกับลูกเราถ้าลูกเป็นฝ่ายกัด

ปรับวันของลูกให้มีจังหวะกัดน้อยลง

นอกจากการแทรกตรงจังหวะ ตารางชีวิตประจำวันของลูกก็มีผล ZERO TO THREE ชี้ว่าความเหนื่อยล้าและพลังที่เหลือเฟือเป็นตัวกระตุ้นการกัดที่พบบ่อย ลองปรับสามเรื่อง

เวลานอน

ถ้าบันทึกบอกว่าลูกกัดช่วงที่ง่วง ZERO TO THREE แนะนำให้เลื่อนเวลาเข้านอนให้เร็วขึ้น 30 ถึง 60 นาที โดยค่อยๆ ขยับในช่วงสองสามสัปดาห์ ไม่เปลี่ยนทีเดียว ดูจำนวนชั่วโมงนอนที่เหมาะกับวัยได้ในเด็กควรนอนวันละกี่ชั่วโมง

ใช้พลังให้ถูกที่

เด็กที่นั่งอยู่กับที่นานหรือติดฝนอยู่ในบ้านทั้งวัน มักหาทางระบายด้วยร่างกาย ZERO TO THREE ยกตัวอย่างการกระโดดตบ 10 ครั้งก่อนกินข้าวเที่ยง สำหรับเด็กวัยเตาะแตะ ใช้การเต้นตามเพลง วิ่งเก็บลูกบอล หรือปีนเบาะนุ่มแทนได้ วางกิจกรรมแบบนี้ไว้ก่อนช่วงที่ลูกเคยกัด

ช่วงที่บ้านมีเรื่องเปลี่ยน

น้องเกิดใหม่ ย้ายบ้าน เปลี่ยนพี่เลี้ยง หรือเริ่มเข้าเนอสเซอรี่ เป็นช่วงที่การกัดเพิ่มขึ้นได้ ลูกยังพูดไม่ได้ว่ากังวลหรือคิดถึงคนเดิม ช่วงนี้ให้เวลาลูกตามลำพังวันละสั้นๆ แต่สม่ำเสมอ เช่น อ่านนิทานกับพ่อหรือแม่สิบห้านาทีโดยไม่มีน้องหรือโทรศัพท์ ลูกที่ได้ความสนใจในช่วงที่สงบ จะไม่ต้องใช้การกัดเพื่อเรียกมัน

กัดพ่อแม่ตอนเล่นหรือตอนให้นม

บางครั้งลูกกัดคนในบ้านตอนเล่นกันสนุก หรือกัดหัวนมแม่ตอนฟันเริ่มขึ้น ใช้หลักเดียวกัน พูดสั้นว่า "กัดแล้วเจ็บ" หยุดกิจกรรมนั้นทันที แล้วค่อยกลับมาเล่นหรือให้นมใหม่เมื่อลูกสงบ ลูกจะเรียนรู้ว่าการกัดทำให้สิ่งที่ชอบหยุดลง การเล่นที่ใช้ปากกัดเบาๆ หรือแกล้งกัดลูกก่อน ทำให้ลูกแยกไม่ออกว่าเมื่อไรกัดได้ เมื่อไรกัดไม่ได้

คุณแม่ที่ให้นมแม่แล้วลูกกัดหัวนม มักเกิดตอนท้ายมื้อเมื่อลูกอิ่มแล้วแต่ยังไม่ปล่อย ลองสังเกตจังหวะที่ลูกดูดช้าลงและเริ่มเล่น แล้วสอดนิ้วก้อยเข้ามุมปากลูกเพื่อคลายการดูดก่อนดึงเต้าออก ถ้าหัวนมเป็นแผล ปวดมาก หรือแดงร้อน ให้ปรึกษาแพทย์หรือคลินิกนมแม่

เมื่อไรควรปรึกษาแพทย์

KidsHealth ระบุว่าการกัดควรหายไปราวอายุ 3 ถึง 4 ปี ให้ปรึกษากุมารแพทย์เมื่อ

• ลูกยังกัดหลังอายุ 4 ปี
• กัดบ่อยมาก หรือบ่อยขึ้นเรื่อยๆ แม้ทำตามขั้นตอนข้างต้นมาหลายสัปดาห์
• มีพฤติกรรมอื่นที่น่ากังวลร่วมด้วย เช่น ทำร้ายตัวเอง ไม่สบตา พูดช้ามากเมื่อเทียบกับวัย หรือเปลี่ยนไปจากเดิมหลังมีเหตุการณ์ใหญ่ในบ้าน