ประเด็นสำคัญ
- กรมควบคุมโรครายงานเด็กอายุต่ำกว่า 15 ปีจมน้ำเสียชีวิต 7,374 คนในช่วงปี 2555-2564 เฉลี่ยปีละราว 737 คน หรือวันละ 2 คน
- เด็กอายุ 5-9 ปีเสียชีวิตมากที่สุด รองลงมาคือเด็กต่ำกว่า 5 ปี ช่วงที่พบบ่อยคือเดือนมีนาคมถึงพฤษภาคม เดือนตุลาคม วันเสาร์อาทิตย์ และเวลา 12.00-17.59 น.
- ในบ้านให้ดูแลเด็กในระยะมองเห็นและคว้าถึง เทน้ำทิ้งหลังใช้ ปิดฝาถังน้ำ และใช้คอกกั้นเด็กสูงอย่างน้อย 51 เซนติเมตร ซี่ห่างกันไม่เกิน 6 เซนติเมตร
- ถ้าเด็กตกน้ำห้ามกระโดดลงไปช่วย ให้ตะโกน โยน ยื่น และโทร 1669
- หลังช่วยขึ้นมาห้ามอุ้มพาดบ่า ห้อยหัว หรือกดท้อง ถ้าเด็กรู้สึกตัวให้เช็ดตัว เปลี่ยนผ้า ห่มผ้า แล้วนำส่งโรงพยาบาล
วิธีป้องกันเด็กจมน้ำที่ได้ผลที่สุดคือไม่ปล่อยให้เด็กอยู่ใกล้น้ำโดยไม่มีผู้ใหญ่ดูแลในระยะมองเห็นและคว้าถึง และจัดบ้านให้ไม่มีน้ำเปิดโล่งที่เด็กเข้าถึงได้ ภาชนะน้ำในบ้านอย่างถังน้ำ กะละมัง และอ่างอาบน้ำ ถูกจัดเป็นแหล่งเสี่ยงสำหรับเด็กเล็ก ส่วนเด็กโตต้องเรียนทักษะเอาชีวิตรอดในน้ำควบคู่กันไป
บทความนี้เรียบเรียงจากแนวปฏิบัติของกรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข เป็นข้อมูลทั่วไปสำหรับคุณพ่อคุณแม่ ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะราย ถ้าลูกตกน้ำ ให้โทร 1669 และนำส่งโรงพยาบาล
เด็กไทยจมน้ำมากแค่ไหน และเกิดตอนไหน
ตัวเลขจากแนวทางของกองป้องกันการบาดเจ็บ กรมควบคุมโรค ระบุว่าช่วงปี 2555-2564 มีเด็กอายุต่ำกว่า 15 ปีจมน้ำเสียชีวิต 7,374 คน เฉลี่ยปีละราว 737 คน หรือประมาณวันละ 2 คน เอกสารเดียวกันบันทึกว่าก่อนปี 2549 ตัวเลขเคยสูงกว่า 1,500 คนต่อปี ตัวเลขลดลงมาก แต่ยังมีเด็กเสียชีวิตทุกวัน
รูปแบบที่พบซ้ำ ๆ ช่วยให้พ่อแม่รู้ว่าควรระวังเป็นพิเศษช่วงไหน
| ปัจจัย | สิ่งที่พบ |
|---|---|
| อายุ | อายุ 5-9 ปีเสียชีวิตมากที่สุด รองลงมาคือต่ำกว่า 5 ปี |
| เดือน | มีนาคมถึงพฤษภาคม และเดือนตุลาคม |
| วัน | วันเสาร์และวันอาทิตย์ |
| เวลา | 12.00-17.59 น. |
ถ้าลูกอยู่ในกลุ่มอายุเหล่านี้ หรือบ้านอยู่ใกล้คลอง สระ หนอง บ่อ ควรเข้มงวดมากขึ้นในวันหยุดและช่วงบ่าย
หลักที่บ้าน มองเห็นและคว้าถึง
แนวปฏิบัติของกรมควบคุมโรคสำหรับเด็กเล็กใช้หลัก "คว้าถึง เอื้อมถึง" คือเด็กต้องอยู่ในระยะที่ผู้ดูแลมองเห็นและคว้าถึงหรือเข้าถึงได้ทันที และไม่ปล่อยให้เด็กอยู่ตามลำพังแม้เพียงชั่วขณะ ถ้าต้องลุกไปรับสายหรือเปิดประตู การพาเด็กไปด้วยเป็นวิธีที่ตรงกับหลักนี้ที่สุด
สำหรับช่วงที่ผู้ดูแลต้องทำงานบ้านหรือเฝ้าตลอดไม่ได้ แนวทางแนะนำให้ใช้คอกกั้นเด็กที่ปลอดภัย โดยมีเงื่อนไขดังนี้
- สูงอย่างน้อย 51 เซนติเมตร
- ซี่แนวตั้งห่างกันไม่เกิน 6 เซนติเมตร
- ปิดทั้ง 4 ด้าน มีตัวล็อกที่แน่นหนา
- ขนาดไม่เล็กกว่าเตียงนอนเด็ก และไม่วางถังน้ำไว้ในคอก
เอกสารแยกเป็นคอกสำหรับเด็กต่ำกว่า 2 ปี และคอกเล่นสำหรับเด็กอายุ 2-5 ปี ถ้ากำลังเลือกซื้อ ดูรายละเอียดเพิ่มได้ที่ คอกกั้นเด็ก

ภาชนะและจุดเสี่ยงรอบบ้านที่เด็กเล็กเข้าถึงได้
ภาพจมน้ำที่คนนึกถึงมักเป็นแม่น้ำหรือสระ แต่เด็กเล็กในบ้านเสี่ยงกับภาชนะใกล้ตัวเช่นกัน แนวปฏิบัติของกรมควบคุมโรคจัดภาชนะและจุดเหล่านี้เป็นความเสี่ยง พร้อมวิธีจัดการ
| จุดเสี่ยง | วิธีจัดการที่แนวทางแนะนำ |
|---|---|
| ถังน้ำ ถังสี กระติกน้ำ กะละมัง โอ่งขนาดเล็ก | เทน้ำทิ้งหลังใช้ และปิดฝาถังน้ำ |
| อ่างอาบน้ำ ห้องน้ำ | เทน้ำทิ้ง และปิดประตูห้องน้ำให้สนิท |
| อ่างเลี้ยงปลา | หาตาข่ายมาครอบ |
| น้ำใต้ถุนบ้าน | ปิดทับหรือกำจัดแหล่งน้ำนั้น |
| หลุมหรือบ่อในบริเวณบ้าน | ฝังกลบ หรือทำฝาปิดและรั้วล้อมรอบ |
| ท่อระบายน้ำ | หาตะแกรงเหล็กปิดด้านบน |
| แอ่งน้ำ ร่องน้ำ สระว่ายน้ำพลาสติก | ไม่ปล่อยให้เด็กเล่นตามลำพัง เทน้ำทิ้งหลังใช้ และสร้างรั้วกั้นทางที่เด็กเดินผ่าน |
แนวปฏิบัติยังกำหนดให้ไม่วางของเล่นไว้ในภาชนะใส่น้ำ และสอนเด็กต่ำกว่า 5 ปีให้จำสามคำสั้น ๆ คือ อย่าใกล้ (ไม่เดินหรือเล่นใกล้แหล่งน้ำ) อย่าเก็บ (ไม่ลงไปเก็บสิ่งของหรือสัตว์ในน้ำ) และอย่าก้ม (ไม่ก้มหรือชะโงกลงไปในน้ำ) คุณพ่อคุณแม่ที่เพิ่งมีลูกคนแรกอาจใช้ช่วงเตรียมบ้านก่อนลูกคลานตรวจจุดเหล่านี้ไปพร้อมกัน
อ่างอาบน้ำที่ใช้ทุกวันก็อยู่ในรายการเดียวกัน คือเทน้ำทิ้งหลังอาบและไม่ปล่อยเด็กไว้ลำพังแม้ชั่วขณะ เรื่องการเลือกอ่างดูได้ที่ อ่างอาบน้ำเด็ก
เด็กโตขึ้นมา สอนอะไรได้บ้าง
สำหรับเด็กอายุ 5-14 ปี แนวปฏิบัติของกรมควบคุมโรคเน้นสามทักษะ คือ ลอยตัว ชูชีพ และช่วยเหลือ การลอยตัวหมายถึงทั้งลอยตัวเปล่าและลอยตัวโดยใช้อุปกรณ์ช่วย การใส่ชูชีพทำทุกครั้งที่นั่งเรือหรือทำกิจกรรมทางน้ำ และการช่วยเหลือคือช่วยคนตกน้ำโดยไม่กระโดดลงไป
เอกสารแนะนำให้เด็กอายุ 6 ปีขึ้นไปได้เรียนว่ายน้ำเพื่อเอาชีวิตรอด และให้เด็กอายุ 12 ปีขึ้นไปรวมถึงคนในบ้านฝึกปฐมพยาบาลคนจมน้ำ (CPR) ถ้ากำลังหาคอร์สให้ลูก อ่านแนวทางเลือกได้ที่ ว่ายน้ำสำหรับเด็ก

สิ่งที่พ่อแม่เอาไปสอนลูกต่อได้ทันทีคือกฎข้อเดียวกับผู้ใหญ่ เมื่อเห็นคนตกน้ำไม่กระโดดลงไปเอง แต่ตะโกนเรียกผู้ใหญ่และหาของลอยน้ำได้มาโยนให้
ถ้าลูกตกน้ำ ช่วยอย่างไร
แนวปฏิบัติใช้หลัก "ตะโกน โยน ยื่น" เพื่อให้ผู้ช่วยไม่ต้องลงน้ำตามไปอีกคน
- ตะโกน ให้คนใกล้เคียงรู้และมาช่วย พร้อมโทร 1669 เพื่อขอความช่วยเหลือจากหน่วยพยาบาล
- โยน อุปกรณ์ลอยน้ำได้ให้เด็กจับและกอดเพื่อลอยตัว เช่น ห่วงชูชีพ หรือของใช้ในบ้านอย่างแกลลอนพลาสติกปิดฝาและขวดน้ำพลาสติกปิดฝา
- ยื่น อุปกรณ์ให้เด็กจับ แล้วดึงเข้าฝั่ง
แนวปฏิบัติระบุว่าเมื่อพบคนตกน้ำห้ามกระโดดลงน้ำไปช่วย ถ้าจำเป็นต้องลงไปจริง ควรนำอุปกรณ์ลอยน้ำได้ติดตัวไปด้วย แล้วโยนให้คนตกน้ำจับ
หลังช่วยเด็กขึ้นมาแล้ว ห้ามอุ้มพาดบ่า ห้อยหัว หรือกดท้องเพื่อกระแทกน้ำออก เอกสารอธิบายว่าการเอาน้ำออกไม่จำเป็น อาจทำให้เด็กอาเจียนและสำลัก และทำให้การช่วยชีวิตช้าลงไปอีก ให้โทร 1669 และปฏิบัติตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ การปฐมพยาบาลคนจมน้ำ (CPR) เป็นทักษะที่แนวปฏิบัติแนะนำให้คนในบ้านฝึกไว้ล่วงหน้า
ถ้าเด็กรู้สึกตัว ให้เช็ดตัวให้แห้ง เปลี่ยนเสื้อผ้า ห่มผ้าให้อุ่น แล้วนำส่งโรงพยาบาลตามที่แนวปฏิบัติระบุ ดูเรื่องการปฐมพยาบาลอื่น ๆ ที่ควรเตรียมไว้ได้ที่ ปฐมพยาบาลทารกและเด็กเล็ก

เช็กลิสต์ก่อนวันหยุดและก่อนพาลูกไปเที่ยวน้ำ
- เด็กอยู่ในระยะที่มองเห็นและคว้าถึงตลอดเวลา ไม่ปล่อยให้ไปเล่นน้ำกันเองตามลำพัง
- เทน้ำทิ้งหรือปิดฝาภาชนะทุกใบที่ไม่ได้ใช้ และไม่วางของเล่นไว้ในภาชนะใส่น้ำ
- ประตูห้องน้ำปิดสนิท อ่างเลี้ยงปลามีตาข่ายครอบ ท่อระบายน้ำมีตะแกรงเหล็ก
- หลุมหรือบ่อรอบบ้านถูกฝังกลบหรือมีรั้วล้อม
- ถ้าต้องนั่งเรือหรือทำกิจกรรมทางน้ำ ทุกคนใส่ชูชีพ
- ทุกคนในบ้านรู้ว่าเมื่อมีคนตกน้ำให้ตะโกน โยน ยื่น และโทร 1669
ถ้าวางแผนพาลูกเล็กไปทะเล ดูรายการเตรียมตัวเพิ่มได้ที่ เตรียมตัวพาลูกเล็กไปทะเล
อาการเด็กจมน้ำที่ต้องไปโรงพยาบาลทันที
เด็กที่ตกน้ำจนจมน้ำ ควรได้รับการนำส่งโรงพยาบาลทุกราย แม้รู้สึกตัวแล้ว โทร 1669 ทันทีถ้าเด็กมีอาการอย่างใดอย่างหนึ่งต่อไปนี้ (รายการนี้เป็นสัญญาณทั่วไป ไม่ได้ยกมาจากแนวปฏิบัติโดยตรง)
- ไม่ตอบสนองหรือไม่รู้สึกตัว
- ไม่หายใจ หรือหายใจลำบาก
- ไอไม่หยุดหรือมีเสียงหายใจผิดปกติ
คุณพ่อคุณแม่ไม่ต้องทำทุกอย่างให้ครบในวันเดียว เริ่มจากตรวจภาชนะน้ำรอบบ้านวันนี้ เทน้ำที่ไม่ได้ใช้ทิ้ง ปิดฝาที่เหลือ แล้วค่อยเพิ่มคอกกั้นเด็กหรือรั้วตามความจำเป็น หากกังวลเรื่องสุขภาพของลูกหลังเหตุการณ์ใกล้น้ำ ปรึกษากุมารแพทย์ที่ดูแลลูกอยู่
คำถามที่พบบ่อย
เด็กเล็กต้องมีคนดูห่างแค่ไหนตอนอยู่ใกล้น้ำ
แนวปฏิบัติของกรมควบคุมโรคระบุว่าเด็กต้องอยู่ในระยะมองเห็นและคว้าถึงหรือเข้าถึงได้ และไม่ปล่อยให้อยู่ตามลำพังแม้เพียงชั่วขณะ
สอนลูกว่ายน้ำตอนกี่ขวบ
แนวปฏิบัติของกรมควบคุมโรคแนะนำให้เด็กอายุ 6 ปีขึ้นไปเรียนว่ายน้ำเพื่อเอาชีวิตรอด และให้เด็กอายุ 12 ปีขึ้นไปฝึก CPR ส่วนเด็กที่เล็กกว่านั้นยังต้องอาศัยการดูแลใกล้ตัวและการจัดบ้านให้ปลอดภัย
ลูกสำลักน้ำแล้วไอแต่ดูปกติ ต้องไปโรงพยาบาลไหม
แนวปฏิบัติระบุว่าถ้าคนจมน้ำรู้สึกตัว ให้เช็ดตัวให้แห้ง เปลี่ยนเสื้อผ้า ห่มผ้าให้อุ่น แล้วนำส่งโรงพยาบาล ไม่ได้ให้รอดูอาการเองที่บ้าน
แหล่งอ้างอิง
- แนวปฏิบัติเพื่อป้องกันการจมน้ำในชุมชน (Drowning Prevention Course for Community) | กองป้องกันการบาดเจ็บ กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข
- แนวทางการดำเนินงานป้องกันการจมน้ำ ปีงบประมาณ 2566 | กองป้องกันการบาดเจ็บ กรมควบคุมโรค





