แม่และเด็ก

ป้องกันเด็กจมน้ำ เช็กลิสต์ที่บ้านและวิธีช่วยเมื่อลูกตกน้ำ

โดย ทีมบรรณาธิการ ข่าวด่วน | | อ่าน 12 นาที

ป้องกันเด็กจมน้ำ เช็กลิสต์ที่บ้านและวิธีช่วยเมื่อลูกตกน้ำ

ประเด็นสำคัญ

  • กรมควบคุมโรครายงานเด็กอายุต่ำกว่า 15 ปีจมน้ำเสียชีวิต 7,374 คนในช่วงปี 2555-2564 เฉลี่ยปีละราว 737 คน หรือวันละ 2 คน
  • เด็กอายุ 5-9 ปีเสียชีวิตมากที่สุด รองลงมาคือเด็กต่ำกว่า 5 ปี ช่วงที่พบบ่อยคือเดือนมีนาคมถึงพฤษภาคม เดือนตุลาคม วันเสาร์อาทิตย์ และเวลา 12.00-17.59 น.
  • ในบ้านให้ดูแลเด็กในระยะมองเห็นและคว้าถึง เทน้ำทิ้งหลังใช้ ปิดฝาถังน้ำ และใช้คอกกั้นเด็กสูงอย่างน้อย 51 เซนติเมตร ซี่ห่างกันไม่เกิน 6 เซนติเมตร
  • ถ้าเด็กตกน้ำห้ามกระโดดลงไปช่วย ให้ตะโกน โยน ยื่น และโทร 1669
  • หลังช่วยขึ้นมาห้ามอุ้มพาดบ่า ห้อยหัว หรือกดท้อง ถ้าเด็กรู้สึกตัวให้เช็ดตัว เปลี่ยนผ้า ห่มผ้า แล้วนำส่งโรงพยาบาล

วิธีป้องกันเด็กจมน้ำที่ได้ผลที่สุดคือไม่ปล่อยให้เด็กอยู่ใกล้น้ำโดยไม่มีผู้ใหญ่ดูแลในระยะมองเห็นและคว้าถึง และจัดบ้านให้ไม่มีน้ำเปิดโล่งที่เด็กเข้าถึงได้ ภาชนะน้ำในบ้านอย่างถังน้ำ กะละมัง และอ่างอาบน้ำ ถูกจัดเป็นแหล่งเสี่ยงสำหรับเด็กเล็ก ส่วนเด็กโตต้องเรียนทักษะเอาชีวิตรอดในน้ำควบคู่กันไป

บทความนี้เรียบเรียงจากแนวปฏิบัติของกรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข เป็นข้อมูลทั่วไปสำหรับคุณพ่อคุณแม่ ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะราย ถ้าลูกตกน้ำ ให้โทร 1669 และนำส่งโรงพยาบาล

เด็กไทยจมน้ำมากแค่ไหน และเกิดตอนไหน

ตัวเลขจากแนวทางของกองป้องกันการบาดเจ็บ กรมควบคุมโรค ระบุว่าช่วงปี 2555-2564 มีเด็กอายุต่ำกว่า 15 ปีจมน้ำเสียชีวิต 7,374 คน เฉลี่ยปีละราว 737 คน หรือประมาณวันละ 2 คน เอกสารเดียวกันบันทึกว่าก่อนปี 2549 ตัวเลขเคยสูงกว่า 1,500 คนต่อปี ตัวเลขลดลงมาก แต่ยังมีเด็กเสียชีวิตทุกวัน

รูปแบบที่พบซ้ำ ๆ ช่วยให้พ่อแม่รู้ว่าควรระวังเป็นพิเศษช่วงไหน

ปัจจัย สิ่งที่พบ
อายุ อายุ 5-9 ปีเสียชีวิตมากที่สุด รองลงมาคือต่ำกว่า 5 ปี
เดือน มีนาคมถึงพฤษภาคม และเดือนตุลาคม
วัน วันเสาร์และวันอาทิตย์
เวลา 12.00-17.59 น.

ถ้าลูกอยู่ในกลุ่มอายุเหล่านี้ หรือบ้านอยู่ใกล้คลอง สระ หนอง บ่อ ควรเข้มงวดมากขึ้นในวันหยุดและช่วงบ่าย

หลักที่บ้าน มองเห็นและคว้าถึง

แนวปฏิบัติของกรมควบคุมโรคสำหรับเด็กเล็กใช้หลัก "คว้าถึง เอื้อมถึง" คือเด็กต้องอยู่ในระยะที่ผู้ดูแลมองเห็นและคว้าถึงหรือเข้าถึงได้ทันที และไม่ปล่อยให้เด็กอยู่ตามลำพังแม้เพียงชั่วขณะ ถ้าต้องลุกไปรับสายหรือเปิดประตู การพาเด็กไปด้วยเป็นวิธีที่ตรงกับหลักนี้ที่สุด

สำหรับช่วงที่ผู้ดูแลต้องทำงานบ้านหรือเฝ้าตลอดไม่ได้ แนวทางแนะนำให้ใช้คอกกั้นเด็กที่ปลอดภัย โดยมีเงื่อนไขดังนี้

  • สูงอย่างน้อย 51 เซนติเมตร
  • ซี่แนวตั้งห่างกันไม่เกิน 6 เซนติเมตร
  • ปิดทั้ง 4 ด้าน มีตัวล็อกที่แน่นหนา
  • ขนาดไม่เล็กกว่าเตียงนอนเด็ก และไม่วางถังน้ำไว้ในคอก

เอกสารแยกเป็นคอกสำหรับเด็กต่ำกว่า 2 ปี และคอกเล่นสำหรับเด็กอายุ 2-5 ปี ถ้ากำลังเลือกซื้อ ดูรายละเอียดเพิ่มได้ที่ คอกกั้นเด็ก

ทารกนั่งเล่นในคอกกั้นเด็กในห้องนั่งเล่น

ภาชนะและจุดเสี่ยงรอบบ้านที่เด็กเล็กเข้าถึงได้

ภาพจมน้ำที่คนนึกถึงมักเป็นแม่น้ำหรือสระ แต่เด็กเล็กในบ้านเสี่ยงกับภาชนะใกล้ตัวเช่นกัน แนวปฏิบัติของกรมควบคุมโรคจัดภาชนะและจุดเหล่านี้เป็นความเสี่ยง พร้อมวิธีจัดการ

จุดเสี่ยง วิธีจัดการที่แนวทางแนะนำ
ถังน้ำ ถังสี กระติกน้ำ กะละมัง โอ่งขนาดเล็ก เทน้ำทิ้งหลังใช้ และปิดฝาถังน้ำ
อ่างอาบน้ำ ห้องน้ำ เทน้ำทิ้ง และปิดประตูห้องน้ำให้สนิท
อ่างเลี้ยงปลา หาตาข่ายมาครอบ
น้ำใต้ถุนบ้าน ปิดทับหรือกำจัดแหล่งน้ำนั้น
หลุมหรือบ่อในบริเวณบ้าน ฝังกลบ หรือทำฝาปิดและรั้วล้อมรอบ
ท่อระบายน้ำ หาตะแกรงเหล็กปิดด้านบน
แอ่งน้ำ ร่องน้ำ สระว่ายน้ำพลาสติก ไม่ปล่อยให้เด็กเล่นตามลำพัง เทน้ำทิ้งหลังใช้ และสร้างรั้วกั้นทางที่เด็กเดินผ่าน

แนวปฏิบัติยังกำหนดให้ไม่วางของเล่นไว้ในภาชนะใส่น้ำ และสอนเด็กต่ำกว่า 5 ปีให้จำสามคำสั้น ๆ คือ อย่าใกล้ (ไม่เดินหรือเล่นใกล้แหล่งน้ำ) อย่าเก็บ (ไม่ลงไปเก็บสิ่งของหรือสัตว์ในน้ำ) และอย่าก้ม (ไม่ก้มหรือชะโงกลงไปในน้ำ) คุณพ่อคุณแม่ที่เพิ่งมีลูกคนแรกอาจใช้ช่วงเตรียมบ้านก่อนลูกคลานตรวจจุดเหล่านี้ไปพร้อมกัน

อ่างอาบน้ำที่ใช้ทุกวันก็อยู่ในรายการเดียวกัน คือเทน้ำทิ้งหลังอาบและไม่ปล่อยเด็กไว้ลำพังแม้ชั่วขณะ เรื่องการเลือกอ่างดูได้ที่ อ่างอาบน้ำเด็ก

เด็กโตขึ้นมา สอนอะไรได้บ้าง

สำหรับเด็กอายุ 5-14 ปี แนวปฏิบัติของกรมควบคุมโรคเน้นสามทักษะ คือ ลอยตัว ชูชีพ และช่วยเหลือ การลอยตัวหมายถึงทั้งลอยตัวเปล่าและลอยตัวโดยใช้อุปกรณ์ช่วย การใส่ชูชีพทำทุกครั้งที่นั่งเรือหรือทำกิจกรรมทางน้ำ และการช่วยเหลือคือช่วยคนตกน้ำโดยไม่กระโดดลงไป

เอกสารแนะนำให้เด็กอายุ 6 ปีขึ้นไปได้เรียนว่ายน้ำเพื่อเอาชีวิตรอด และให้เด็กอายุ 12 ปีขึ้นไปรวมถึงคนในบ้านฝึกปฐมพยาบาลคนจมน้ำ (CPR) ถ้ากำลังหาคอร์สให้ลูก อ่านแนวทางเลือกได้ที่ ว่ายน้ำสำหรับเด็ก

เด็กเรียนว่ายน้ำกับครูผู้สอนในสระที่มีผู้ใหญ่ดูแล

สิ่งที่พ่อแม่เอาไปสอนลูกต่อได้ทันทีคือกฎข้อเดียวกับผู้ใหญ่ เมื่อเห็นคนตกน้ำไม่กระโดดลงไปเอง แต่ตะโกนเรียกผู้ใหญ่และหาของลอยน้ำได้มาโยนให้

ถ้าลูกตกน้ำ ช่วยอย่างไร

แนวปฏิบัติใช้หลัก "ตะโกน โยน ยื่น" เพื่อให้ผู้ช่วยไม่ต้องลงน้ำตามไปอีกคน

  1. ตะโกน ให้คนใกล้เคียงรู้และมาช่วย พร้อมโทร 1669 เพื่อขอความช่วยเหลือจากหน่วยพยาบาล
  2. โยน อุปกรณ์ลอยน้ำได้ให้เด็กจับและกอดเพื่อลอยตัว เช่น ห่วงชูชีพ หรือของใช้ในบ้านอย่างแกลลอนพลาสติกปิดฝาและขวดน้ำพลาสติกปิดฝา
  3. ยื่น อุปกรณ์ให้เด็กจับ แล้วดึงเข้าฝั่ง

แนวปฏิบัติระบุว่าเมื่อพบคนตกน้ำห้ามกระโดดลงน้ำไปช่วย ถ้าจำเป็นต้องลงไปจริง ควรนำอุปกรณ์ลอยน้ำได้ติดตัวไปด้วย แล้วโยนให้คนตกน้ำจับ

หลังช่วยเด็กขึ้นมาแล้ว ห้ามอุ้มพาดบ่า ห้อยหัว หรือกดท้องเพื่อกระแทกน้ำออก เอกสารอธิบายว่าการเอาน้ำออกไม่จำเป็น อาจทำให้เด็กอาเจียนและสำลัก และทำให้การช่วยชีวิตช้าลงไปอีก ให้โทร 1669 และปฏิบัติตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ การปฐมพยาบาลคนจมน้ำ (CPR) เป็นทักษะที่แนวปฏิบัติแนะนำให้คนในบ้านฝึกไว้ล่วงหน้า

ถ้าเด็กรู้สึกตัว ให้เช็ดตัวให้แห้ง เปลี่ยนเสื้อผ้า ห่มผ้าให้อุ่น แล้วนำส่งโรงพยาบาลตามที่แนวปฏิบัติระบุ ดูเรื่องการปฐมพยาบาลอื่น ๆ ที่ควรเตรียมไว้ได้ที่ ปฐมพยาบาลทารกและเด็กเล็ก

พ่อแม่ดูแลลูกเล็กใกล้ริมน้ำอย่างใกล้ชิด

เช็กลิสต์ก่อนวันหยุดและก่อนพาลูกไปเที่ยวน้ำ

  • เด็กอยู่ในระยะที่มองเห็นและคว้าถึงตลอดเวลา ไม่ปล่อยให้ไปเล่นน้ำกันเองตามลำพัง
  • เทน้ำทิ้งหรือปิดฝาภาชนะทุกใบที่ไม่ได้ใช้ และไม่วางของเล่นไว้ในภาชนะใส่น้ำ
  • ประตูห้องน้ำปิดสนิท อ่างเลี้ยงปลามีตาข่ายครอบ ท่อระบายน้ำมีตะแกรงเหล็ก
  • หลุมหรือบ่อรอบบ้านถูกฝังกลบหรือมีรั้วล้อม
  • ถ้าต้องนั่งเรือหรือทำกิจกรรมทางน้ำ ทุกคนใส่ชูชีพ
  • ทุกคนในบ้านรู้ว่าเมื่อมีคนตกน้ำให้ตะโกน โยน ยื่น และโทร 1669

ถ้าวางแผนพาลูกเล็กไปทะเล ดูรายการเตรียมตัวเพิ่มได้ที่ เตรียมตัวพาลูกเล็กไปทะเล

อาการเด็กจมน้ำที่ต้องไปโรงพยาบาลทันที

เด็กที่ตกน้ำจนจมน้ำ ควรได้รับการนำส่งโรงพยาบาลทุกราย แม้รู้สึกตัวแล้ว โทร 1669 ทันทีถ้าเด็กมีอาการอย่างใดอย่างหนึ่งต่อไปนี้ (รายการนี้เป็นสัญญาณทั่วไป ไม่ได้ยกมาจากแนวปฏิบัติโดยตรง)

  • ไม่ตอบสนองหรือไม่รู้สึกตัว
  • ไม่หายใจ หรือหายใจลำบาก
  • ไอไม่หยุดหรือมีเสียงหายใจผิดปกติ

คุณพ่อคุณแม่ไม่ต้องทำทุกอย่างให้ครบในวันเดียว เริ่มจากตรวจภาชนะน้ำรอบบ้านวันนี้ เทน้ำที่ไม่ได้ใช้ทิ้ง ปิดฝาที่เหลือ แล้วค่อยเพิ่มคอกกั้นเด็กหรือรั้วตามความจำเป็น หากกังวลเรื่องสุขภาพของลูกหลังเหตุการณ์ใกล้น้ำ ปรึกษากุมารแพทย์ที่ดูแลลูกอยู่

คำถามที่พบบ่อย

เด็กเล็กต้องมีคนดูห่างแค่ไหนตอนอยู่ใกล้น้ำ

แนวปฏิบัติของกรมควบคุมโรคระบุว่าเด็กต้องอยู่ในระยะมองเห็นและคว้าถึงหรือเข้าถึงได้ และไม่ปล่อยให้อยู่ตามลำพังแม้เพียงชั่วขณะ

สอนลูกว่ายน้ำตอนกี่ขวบ

แนวปฏิบัติของกรมควบคุมโรคแนะนำให้เด็กอายุ 6 ปีขึ้นไปเรียนว่ายน้ำเพื่อเอาชีวิตรอด และให้เด็กอายุ 12 ปีขึ้นไปฝึก CPR ส่วนเด็กที่เล็กกว่านั้นยังต้องอาศัยการดูแลใกล้ตัวและการจัดบ้านให้ปลอดภัย

ลูกสำลักน้ำแล้วไอแต่ดูปกติ ต้องไปโรงพยาบาลไหม

แนวปฏิบัติระบุว่าถ้าคนจมน้ำรู้สึกตัว ให้เช็ดตัวให้แห้ง เปลี่ยนเสื้อผ้า ห่มผ้าให้อุ่น แล้วนำส่งโรงพยาบาล ไม่ได้ให้รอดูอาการเองที่บ้าน

แหล่งอ้างอิง

  1. แนวปฏิบัติเพื่อป้องกันการจมน้ำในชุมชน (Drowning Prevention Course for Community) | กองป้องกันการบาดเจ็บ กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข
  2. แนวทางการดำเนินงานป้องกันการจมน้ำ ปีงบประมาณ 2566 | กองป้องกันการบาดเจ็บ กรมควบคุมโรค

อ่านเรื่องอื่นในหมวดแม่และเด็ก

ข่าวสำคัญทันเวลา

ดูทั้งหมวดแม่และเด็ก