สรุปสั้นๆ
- เด็กอายุต่ำกว่า 6 ขวบมักแยกความจริงกับจินตนาการไม่ชัด ส่วนหลังประมาณ 6 ขวบ เด็กรู้ว่าตัวเองกำลังพูดไม่จริง ตามข้อมูลของ AAP
- เหตุที่พบบ่อยคือกลัวผิดหวังหรือกลัวถูกลงโทษ การดุหรือลงโทษรุนแรงมักไม่ได้ผลและทำให้เด็กโกหกต่อเพื่อป้องกันตัว
- ควรบอกลูกทันทีว่าพ่อแม่รู้ว่าไม่จริง ชมเมื่อพูดความจริง และไม่ตั้งคำถามที่ต้อนให้ลูกต้องโกหก
- Child Mind Institute แนะนำให้เปิดโอกาสแก้ตัวเงียบ ๆ ราว 10 นาที และไม่ตีตราว่าลูกเป็นคนโกหก
- ถ้าลูกโกหกเรื้อรัง หรือเริ่มขึ้นอย่างรุนแรงกะทันหัน ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
ลูกโกหกเป็นเรื่องที่พ่อแม่หลายบ้านเจอ และไม่ได้แปลว่าลูกนิสัยเสียเสมอไป วิธีรับมือเริ่มจากแยกก่อนว่าลูกกำลังเล่าจากจินตนาการ กลัวถูกดุ หรือพยายามเอาตัวรอด แล้วตอบสนองอย่างใจเย็น ชมเมื่อลูกพูดความจริง และไม่ตีตราว่าเป็นคนโกหก ถ้าเป็นอยู่บ่อยจนเป็นนิสัย ค่อยปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
บทความนี้สรุปจากคำแนะนำของ American Academy of Pediatrics (AAP) และ Child Mind Institute พร้อมความเห็นของจิตแพทย์เด็กและวัยรุ่นที่ให้สัมภาษณ์กับไทยรัฐ
ลูกโกหกเพราะอะไร ตามวัย
AAP อธิบายว่าอายุมีผลมาก เด็กต่ำกว่า 6 ขวบมักแยกความจริงกับจินตนาการได้ไม่ชัด เส้นแบ่งระหว่างจริงกับแต่งจึงเลือนราง พอหลังประมาณ 6 ขวบ เด็กแยกได้ชัดขึ้น การโกหกจึงเป็นการตั้งใจและลูกรู้ว่าไม่จริง
| วัย | สิ่งที่พบ | ท่าทีของพ่อแม่ |
|---|---|---|
| ต่ำกว่า 6 ขวบ | เล่าเรื่องปนจินตนาการ แยกจริงกับแต่งไม่ชัด | ไม่จับผิด ชวนกลับมาที่เหตุการณ์จริงเบา ๆ |
| หลังประมาณ 6 ขวบ | รู้ว่าตัวเองพูดไม่จริง โกหกเพื่อหลบความผิดหรือรักษาหน้า | พูดตรง ๆ ว่ารู้ แล้วชวนคุยเรื่องที่เกิดขึ้นจริง |
ส่วนเหตุผลที่ลูกเลือกโกหก Child Mind Institute ยกตัวอย่างไว้หลายแบบ
- ลองดูว่าพ่อแม่จะตอบสนองอย่างไร
- อยากให้ตัวเองดูดีขึ้น เมื่อไม่มั่นใจในตัวเอง
- ปกปิดความรู้สึก เช่น เด็กที่วิตกกังวลหรือซึมเศร้าอาจบอกว่านอนหลับดีทั้งที่ไม่ใช่
- พูดโดยไม่คิดก่อน ซึ่งพบได้ในเด็กสมาธิสั้น
- ลืมจริง ๆ เช่น เชื่อว่าทำการบ้านเสร็จแล้วทั้งที่ไม่รู้ว่ามีงาน
AAP เสริมว่าเด็กที่โตมาในบ้านอบอุ่น มักโกหกครั้งแรกหลังทำสิ่งที่รู้ว่าผิด เพราะกลัวพ่อแม่ผิดหวังหรือกลัวถูกลงโทษ จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่นที่ไทยรัฐสัมภาษณ์ยกตัวอย่างใกล้เคียงกัน คือเด็กที่เรียนรู้ว่าพูดความจริงแล้วถูกดุ อาจเริ่มโกหกเพื่อหลีกเลี่ยง และอีกกรณีคือเด็กที่รู้ว่าขอเงินเล่นเกมตรง ๆ ต้องถูกปฏิเสธ จึงแต่งเหตุผลอื่น พอได้ผลก็มีแนวโน้มทำซ้ำ

ตอบสนองตอนลูกโกหกอย่างไร
AAP แนะนำขั้นตอนง่าย ๆ ดังนี้
- บอกลูกทันทีว่าพ่อแม่รู้ว่าเรื่องนั้นไม่จริง
- ทำให้เห็นว่าความซื่อสัตย์เป็นสัญญาร่วมกัน เช่น พ่อแม่อยากได้ยินแต่ความจริง และจะบอกความจริงกับลูกเสมอ เพื่อให้เชื่อใจกัน
- อธิบายว่าพูดความจริงแล้วมักเดือดร้อนน้อยกว่าโกหก
- เป็นแบบอย่างด้วยตัวเอง เพราะตัวอย่างสอนได้มากกว่าคำพูด
Child Mind Institute ให้วิธีที่ปรับตามความหนักเบาของเรื่อง
- โกหกเล็กน้อยเพื่อเรียกร้องความสนใจ ให้ปล่อยผ่านหรือพาลูกกลับมาที่ข้อเท็จจริง และไม่ซักถามต่อยาว
- เรื่องเล่าเกินจริง ให้บอกว่าฟังแล้วเหมือนเรื่องที่แต่งขึ้น และขอให้ลูกลองเล่าใหม่
- โกหกเรื่องร้ายแรง ใช้ผลที่ตามมาแบบสั้นและสมเหตุสมผล เช่น งดโทรศัพท์หนึ่งชั่วโมงหรือช่วยทำงานบ้าน พร้อมแก้ที่ต้นเหตุ เช่น ทำการบ้านใหม่หรือเขียนคำขอโทษ
- เปิดโอกาสให้ลูกคิดใหม่ราว 10 นาที แล้วตอบอีกครั้งโดยไม่ถูกลงโทษ แต่วิธีนี้ไม่เหมาะกับเด็กที่โกหกเรื้อรัง

สร้างบ้านที่ลูกกล้าพูดความจริง
จากสามแหล่งข้อมูลมีหลักที่ซ้ำกันอยู่ไม่กี่ข้อ
- ชมเมื่อลูกพูดความจริง และผ่อนผลที่ตามมาลงเมื่อลูกสารภาพเอง แต่ไม่ต่อรองกติกา
- เริ่มบทสนทนาด้วยการบอกว่าพ่อแม่ไม่ได้คาดหวังความสมบูรณ์แบบและรักลูกไม่ว่าจะเกิดอะไรขึ้น
- ถ้ารู้ความจริงอยู่แล้ว ให้พูดความจริงนั้นแล้วคุยกัน แทนการถามเพื่อให้ลูกต้องโกหก
- ระวังมาตรฐานสองมาตรฐาน เช่น ห้ามลูกโกหกแต่ตัวเองโกหกเล็ก ๆ น้อย ๆ ให้ลูกเห็น
บทเรียนเรื่องการรับผิดชอบกับการวางกติกาช่วยต่อยอดได้ ดูเพิ่มที่ สอนลูกให้มีความรับผิดชอบ และ ฝึกวินัยเชิงบวก ถ้าลูกตอบโต้หรือเถียงพ่อแม่ร่วมด้วย อ่านแนวทางที่ ลูกเถียงพ่อแม่
สิ่งที่ควรเลี่ยง
- ลงโทษรุนแรง AAP ระบุว่ามักไม่ได้ผล
- ตอบสนองด้วยอารมณ์ลบมากเกินไป เพราะอาจทำให้ลูกโกหกต่อเพื่อปกป้องตัวเอง
- ตีตราว่าลูกเป็นคนโกหก Child Mind Institute เตือนว่าลูกอาจรู้สึกว่าพ่อแม่ไม่เชื่อ แล้วเกิดรูปแบบการโกหกซ้ำ
- ตั้งคำถามต้อนให้จนมุม เช่น ถามทั้งที่รู้คำตอบแล้ว
- ยอมให้ลูกต่อรองว่าพูดความจริงแล้วต้องไม่มีผลใด ๆ
ลูกโกหกบ่อยแค่ไหนที่ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่นที่ไทยรัฐสัมภาษณ์ระบุว่า การโกหกครั้งสองครั้งไม่ใช่เหตุให้วินิจฉัยว่าลูกผิดปกติ และการแยกการโกหกทั่วไปออกจากภาวะผิดปกติต้องอาศัยการประเมินละเอียดจากจิตแพทย์ แต่ก็เตือนว่าการโกหกอาจกลายเป็นนิสัยและเป็นทางหนีปัญหา
AAP แนะนำให้พบที่ปรึกษา คลินิกแนะแนวเด็ก หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต หากลูกมีประวัติโกหกเรื้อรัง เพราะอาจสะท้อนว่าลูกยังพัฒนาความรู้สึกผิดชอบชั่วดีไม่ชัด หรือมีปัญหาในครอบครัวหรือนอกบ้าน Child Mind Institute ชี้ว่าการโกหกที่เริ่มขึ้นอย่างรุนแรงกะทันหันเป็นเรื่องที่ควรใส่ใจ เช่นเดียวกับความรุนแรงและความต่อเนื่อง และภาวะวิตกกังวล ซึมเศร้า หรือสมาธิสั้นอาจอยู่เบื้องหลังได้
สัญญาณที่ต้องพบแพทย์
รายการนี้เป็นข้อสรุปทั่วไปจากแหล่งข้างต้น ไม่ใช่เกณฑ์วินิจฉัย
- ลูกโกหกบ่อยมากจนเป็นนิสัย และปรับวิธีรับมือแล้วไม่ดีขึ้น
- ลูกเริ่มโกหกอย่างรุนแรงขึ้นมากะทันหัน
- ลูกดูวิตกกังวล ซึม หรือเก็บตัว ร่วมกับการโกหก
- ลูกมีประวัติโกหกเรื้อรัง ซึ่ง AAP แนะนำให้พบผู้เชี่ยวชาญ
ปรึกษากุมารแพทย์ที่ดูแลลูกอยู่เป็นจุดเริ่มต้นได้ และท่านจะแนะนำต่อไปยังจิตแพทย์เด็กหรือนักจิตวิทยาถ้าจำเป็น ส่วนใหญ่แล้วลูกโกหกคือสัญญาณว่าลูกกำลังเรียนรู้เรื่องความจริง ความกลัว และความสัมพันธ์ในครอบครัว พ่อแม่ที่ใจเย็นและเป็นแบบอย่างมักพาลูกผ่านช่วงนี้ไปได้
คำถามที่พบบ่อย
ลูกเล็กเล่าเรื่องไม่จริง ถือว่าโกหกไหม
AAP ระบุว่าเด็กต่ำกว่า 6 ขวบมักแยกความจริงกับจินตนาการได้ไม่ชัด เรื่องที่ลูกเล่าจึงอาจมาจากจินตนาการมากกว่าความตั้งใจหลอก ให้ชวนลูกกลับมาที่ข้อเท็จจริงอย่างใจเย็น
ลูกโกหกครั้งสองครั้ง ต้องกังวลไหม
จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่นที่ไทยรัฐสัมภาษณ์ระบุว่า การโกหกเกิดได้กับทุกคน และเด็กที่โกหกครั้งสองครั้งไม่อาจวินิจฉัยว่าผิดปกติ แต่ถ้าโกหกบ่อยจนเป็นนิสัยควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
ควรลงโทษแรง ๆ เพื่อให้ลูกเข็ดไหม
AAP ระบุว่าการลงโทษรุนแรงมักไม่ได้ผล และการตอบสนองด้วยอารมณ์ลบมากเกินไปอาจทำให้ลูกโกหกต่อเพื่อป้องกันตัว Child Mind Institute แนะนำให้ใช้ผลที่ตามมาแบบสั้นและสมเหตุสมผลกับความผิด
แหล่งอ้างอิง
- When Children Lie: What Parents Can Do | HealthyChildren.org (American Academy of Pediatrics)
- Why Kids Lie | Child Mind Institute
- ทำไมคนเราถึงโกหก สัมภาษณ์ ดร.นพ.วรตม์ โชติพิทยสุนนท์ จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น | ไทยรัฐ





