แม่และเด็ก

ลูกโกหก รับมือยังไง ดูสาเหตุตามวัยและวิธีสอนให้พูดความจริง

โดย ทีมบรรณาธิการ ข่าวด่วน | | อ่าน 10 นาที

ลูกโกหก รับมือยังไง ดูสาเหตุตามวัยและวิธีสอนให้พูดความจริง

สรุปสั้นๆ

  • เด็กอายุต่ำกว่า 6 ขวบมักแยกความจริงกับจินตนาการไม่ชัด ส่วนหลังประมาณ 6 ขวบ เด็กรู้ว่าตัวเองกำลังพูดไม่จริง ตามข้อมูลของ AAP
  • เหตุที่พบบ่อยคือกลัวผิดหวังหรือกลัวถูกลงโทษ การดุหรือลงโทษรุนแรงมักไม่ได้ผลและทำให้เด็กโกหกต่อเพื่อป้องกันตัว
  • ควรบอกลูกทันทีว่าพ่อแม่รู้ว่าไม่จริง ชมเมื่อพูดความจริง และไม่ตั้งคำถามที่ต้อนให้ลูกต้องโกหก
  • Child Mind Institute แนะนำให้เปิดโอกาสแก้ตัวเงียบ ๆ ราว 10 นาที และไม่ตีตราว่าลูกเป็นคนโกหก
  • ถ้าลูกโกหกเรื้อรัง หรือเริ่มขึ้นอย่างรุนแรงกะทันหัน ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ

ลูกโกหกเป็นเรื่องที่พ่อแม่หลายบ้านเจอ และไม่ได้แปลว่าลูกนิสัยเสียเสมอไป วิธีรับมือเริ่มจากแยกก่อนว่าลูกกำลังเล่าจากจินตนาการ กลัวถูกดุ หรือพยายามเอาตัวรอด แล้วตอบสนองอย่างใจเย็น ชมเมื่อลูกพูดความจริง และไม่ตีตราว่าเป็นคนโกหก ถ้าเป็นอยู่บ่อยจนเป็นนิสัย ค่อยปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ

บทความนี้สรุปจากคำแนะนำของ American Academy of Pediatrics (AAP) และ Child Mind Institute พร้อมความเห็นของจิตแพทย์เด็กและวัยรุ่นที่ให้สัมภาษณ์กับไทยรัฐ

ลูกโกหกเพราะอะไร ตามวัย

AAP อธิบายว่าอายุมีผลมาก เด็กต่ำกว่า 6 ขวบมักแยกความจริงกับจินตนาการได้ไม่ชัด เส้นแบ่งระหว่างจริงกับแต่งจึงเลือนราง พอหลังประมาณ 6 ขวบ เด็กแยกได้ชัดขึ้น การโกหกจึงเป็นการตั้งใจและลูกรู้ว่าไม่จริง

วัย สิ่งที่พบ ท่าทีของพ่อแม่
ต่ำกว่า 6 ขวบ เล่าเรื่องปนจินตนาการ แยกจริงกับแต่งไม่ชัด ไม่จับผิด ชวนกลับมาที่เหตุการณ์จริงเบา ๆ
หลังประมาณ 6 ขวบ รู้ว่าตัวเองพูดไม่จริง โกหกเพื่อหลบความผิดหรือรักษาหน้า พูดตรง ๆ ว่ารู้ แล้วชวนคุยเรื่องที่เกิดขึ้นจริง

ส่วนเหตุผลที่ลูกเลือกโกหก Child Mind Institute ยกตัวอย่างไว้หลายแบบ

  • ลองดูว่าพ่อแม่จะตอบสนองอย่างไร
  • อยากให้ตัวเองดูดีขึ้น เมื่อไม่มั่นใจในตัวเอง
  • ปกปิดความรู้สึก เช่น เด็กที่วิตกกังวลหรือซึมเศร้าอาจบอกว่านอนหลับดีทั้งที่ไม่ใช่
  • พูดโดยไม่คิดก่อน ซึ่งพบได้ในเด็กสมาธิสั้น
  • ลืมจริง ๆ เช่น เชื่อว่าทำการบ้านเสร็จแล้วทั้งที่ไม่รู้ว่ามีงาน

AAP เสริมว่าเด็กที่โตมาในบ้านอบอุ่น มักโกหกครั้งแรกหลังทำสิ่งที่รู้ว่าผิด เพราะกลัวพ่อแม่ผิดหวังหรือกลัวถูกลงโทษ จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่นที่ไทยรัฐสัมภาษณ์ยกตัวอย่างใกล้เคียงกัน คือเด็กที่เรียนรู้ว่าพูดความจริงแล้วถูกดุ อาจเริ่มโกหกเพื่อหลีกเลี่ยง และอีกกรณีคือเด็กที่รู้ว่าขอเงินเล่นเกมตรง ๆ ต้องถูกปฏิเสธ จึงแต่งเหตุผลอื่น พอได้ผลก็มีแนวโน้มทำซ้ำ

เด็กซ่อนมือไว้ข้างหลัง

ตอบสนองตอนลูกโกหกอย่างไร

AAP แนะนำขั้นตอนง่าย ๆ ดังนี้

  1. บอกลูกทันทีว่าพ่อแม่รู้ว่าเรื่องนั้นไม่จริง
  2. ทำให้เห็นว่าความซื่อสัตย์เป็นสัญญาร่วมกัน เช่น พ่อแม่อยากได้ยินแต่ความจริง และจะบอกความจริงกับลูกเสมอ เพื่อให้เชื่อใจกัน
  3. อธิบายว่าพูดความจริงแล้วมักเดือดร้อนน้อยกว่าโกหก
  4. เป็นแบบอย่างด้วยตัวเอง เพราะตัวอย่างสอนได้มากกว่าคำพูด

Child Mind Institute ให้วิธีที่ปรับตามความหนักเบาของเรื่อง

  • โกหกเล็กน้อยเพื่อเรียกร้องความสนใจ ให้ปล่อยผ่านหรือพาลูกกลับมาที่ข้อเท็จจริง และไม่ซักถามต่อยาว
  • เรื่องเล่าเกินจริง ให้บอกว่าฟังแล้วเหมือนเรื่องที่แต่งขึ้น และขอให้ลูกลองเล่าใหม่
  • โกหกเรื่องร้ายแรง ใช้ผลที่ตามมาแบบสั้นและสมเหตุสมผล เช่น งดโทรศัพท์หนึ่งชั่วโมงหรือช่วยทำงานบ้าน พร้อมแก้ที่ต้นเหตุ เช่น ทำการบ้านใหม่หรือเขียนคำขอโทษ
  • เปิดโอกาสให้ลูกคิดใหม่ราว 10 นาที แล้วตอบอีกครั้งโดยไม่ถูกลงโทษ แต่วิธีนี้ไม่เหมาะกับเด็กที่โกหกเรื้อรัง
แม่รับฟังลูกอย่างใจเย็น

สร้างบ้านที่ลูกกล้าพูดความจริง

จากสามแหล่งข้อมูลมีหลักที่ซ้ำกันอยู่ไม่กี่ข้อ

  • ชมเมื่อลูกพูดความจริง และผ่อนผลที่ตามมาลงเมื่อลูกสารภาพเอง แต่ไม่ต่อรองกติกา
  • เริ่มบทสนทนาด้วยการบอกว่าพ่อแม่ไม่ได้คาดหวังความสมบูรณ์แบบและรักลูกไม่ว่าจะเกิดอะไรขึ้น
  • ถ้ารู้ความจริงอยู่แล้ว ให้พูดความจริงนั้นแล้วคุยกัน แทนการถามเพื่อให้ลูกต้องโกหก
  • ระวังมาตรฐานสองมาตรฐาน เช่น ห้ามลูกโกหกแต่ตัวเองโกหกเล็ก ๆ น้อย ๆ ให้ลูกเห็น

บทเรียนเรื่องการรับผิดชอบกับการวางกติกาช่วยต่อยอดได้ ดูเพิ่มที่ สอนลูกให้มีความรับผิดชอบ และ ฝึกวินัยเชิงบวก ถ้าลูกตอบโต้หรือเถียงพ่อแม่ร่วมด้วย อ่านแนวทางที่ ลูกเถียงพ่อแม่

สิ่งที่ควรเลี่ยง

  • ลงโทษรุนแรง AAP ระบุว่ามักไม่ได้ผล
  • ตอบสนองด้วยอารมณ์ลบมากเกินไป เพราะอาจทำให้ลูกโกหกต่อเพื่อปกป้องตัวเอง
  • ตีตราว่าลูกเป็นคนโกหก Child Mind Institute เตือนว่าลูกอาจรู้สึกว่าพ่อแม่ไม่เชื่อ แล้วเกิดรูปแบบการโกหกซ้ำ
  • ตั้งคำถามต้อนให้จนมุม เช่น ถามทั้งที่รู้คำตอบแล้ว
  • ยอมให้ลูกต่อรองว่าพูดความจริงแล้วต้องไม่มีผลใด ๆ

ลูกโกหกบ่อยแค่ไหนที่ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ

จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่นที่ไทยรัฐสัมภาษณ์ระบุว่า การโกหกครั้งสองครั้งไม่ใช่เหตุให้วินิจฉัยว่าลูกผิดปกติ และการแยกการโกหกทั่วไปออกจากภาวะผิดปกติต้องอาศัยการประเมินละเอียดจากจิตแพทย์ แต่ก็เตือนว่าการโกหกอาจกลายเป็นนิสัยและเป็นทางหนีปัญหา

AAP แนะนำให้พบที่ปรึกษา คลินิกแนะแนวเด็ก หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต หากลูกมีประวัติโกหกเรื้อรัง เพราะอาจสะท้อนว่าลูกยังพัฒนาความรู้สึกผิดชอบชั่วดีไม่ชัด หรือมีปัญหาในครอบครัวหรือนอกบ้าน Child Mind Institute ชี้ว่าการโกหกที่เริ่มขึ้นอย่างรุนแรงกะทันหันเป็นเรื่องที่ควรใส่ใจ เช่นเดียวกับความรุนแรงและความต่อเนื่อง และภาวะวิตกกังวล ซึมเศร้า หรือสมาธิสั้นอาจอยู่เบื้องหลังได้

สัญญาณที่ต้องพบแพทย์

รายการนี้เป็นข้อสรุปทั่วไปจากแหล่งข้างต้น ไม่ใช่เกณฑ์วินิจฉัย

  • ลูกโกหกบ่อยมากจนเป็นนิสัย และปรับวิธีรับมือแล้วไม่ดีขึ้น
  • ลูกเริ่มโกหกอย่างรุนแรงขึ้นมากะทันหัน
  • ลูกดูวิตกกังวล ซึม หรือเก็บตัว ร่วมกับการโกหก
  • ลูกมีประวัติโกหกเรื้อรัง ซึ่ง AAP แนะนำให้พบผู้เชี่ยวชาญ

ปรึกษากุมารแพทย์ที่ดูแลลูกอยู่เป็นจุดเริ่มต้นได้ และท่านจะแนะนำต่อไปยังจิตแพทย์เด็กหรือนักจิตวิทยาถ้าจำเป็น ส่วนใหญ่แล้วลูกโกหกคือสัญญาณว่าลูกกำลังเรียนรู้เรื่องความจริง ความกลัว และความสัมพันธ์ในครอบครัว พ่อแม่ที่ใจเย็นและเป็นแบบอย่างมักพาลูกผ่านช่วงนี้ไปได้

คำถามที่พบบ่อย

ลูกเล็กเล่าเรื่องไม่จริง ถือว่าโกหกไหม

AAP ระบุว่าเด็กต่ำกว่า 6 ขวบมักแยกความจริงกับจินตนาการได้ไม่ชัด เรื่องที่ลูกเล่าจึงอาจมาจากจินตนาการมากกว่าความตั้งใจหลอก ให้ชวนลูกกลับมาที่ข้อเท็จจริงอย่างใจเย็น

ลูกโกหกครั้งสองครั้ง ต้องกังวลไหม

จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่นที่ไทยรัฐสัมภาษณ์ระบุว่า การโกหกเกิดได้กับทุกคน และเด็กที่โกหกครั้งสองครั้งไม่อาจวินิจฉัยว่าผิดปกติ แต่ถ้าโกหกบ่อยจนเป็นนิสัยควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ

ควรลงโทษแรง ๆ เพื่อให้ลูกเข็ดไหม

AAP ระบุว่าการลงโทษรุนแรงมักไม่ได้ผล และการตอบสนองด้วยอารมณ์ลบมากเกินไปอาจทำให้ลูกโกหกต่อเพื่อป้องกันตัว Child Mind Institute แนะนำให้ใช้ผลที่ตามมาแบบสั้นและสมเหตุสมผลกับความผิด

แหล่งอ้างอิง

  1. When Children Lie: What Parents Can Do | HealthyChildren.org (American Academy of Pediatrics)
  2. Why Kids Lie | Child Mind Institute
  3. ทำไมคนเราถึงโกหก สัมภาษณ์ ดร.นพ.วรตม์ โชติพิทยสุนนท์ จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น | ไทยรัฐ

อ่านเรื่องอื่นในหมวดแม่และเด็ก

ข่าวสำคัญทันเวลา

ดูทั้งหมวดแม่และเด็ก