แม่และเด็ก

ทารกดื่มน้ำเปล่าได้ตอนกี่เดือน และควรเริ่มให้อย่างไร

โดย ทีมบรรณาธิการ ข่าวด่วน | | อ่าน 8 นาที

ทารกดื่มน้ำเปล่าได้ตอนกี่เดือน และควรเริ่มให้อย่างไร

ประเด็นสำคัญ

  • กรมอนามัยและ WHO แนะนำให้ทารกกินนมแม่อย่างเดียวใน 6 เดือนแรก โดยไม่ต้องให้น้ำหรืออาหารอื่น เว้นแต่มีเหตุผลทางการแพทย์
  • เมื่อลูกเริ่มกินอาหารตามวัยราว 6 เดือน จึงเริ่มให้จิบน้ำพร้อมมื้ออาหารได้ ตามคำแนะนำของ NHS
  • เด็กไทยช่วง 6 เดือนแรกมากกว่าร้อยละ 40 ยังได้นมแม่ร่วมกับน้ำ ทำให้ได้รับสารอาหารไม่เพียงพอ
  • ใช้ถ้วยเปิดหรือถ้วยที่ไม่มีวาล์วเพื่อฝึกจิบ และให้เป็นจิบเล็ก ๆ ไม่ใช่แทนมื้อนม
  • น้ำผลไม้ น้ำอัดลม ชา กาแฟ และเครื่องดื่มหวาน ไม่แนะนำสำหรับเด็กเล็ก

ทารกยังไม่ต้องดื่มน้ำเปล่าในช่วง 6 เดือนแรก เพราะนมแม่ให้ทั้งน้ำและสารอาหารที่ลูกต้องการครบแล้ว กรมอนามัยและองค์การอนามัยโลกแนะนำให้กินนมแม่อย่างเดียวโดยไม่ต้องผสมน้ำ จะเริ่มให้น้ำเปล่าเมื่อลูกเริ่มกินอาหารตามวัยราวอายุ 6 เดือน โดยให้จิบเล็กน้อยพร้อมมื้ออาหาร ไม่ใช่ป้อนแทนนม

หลายบ้านยังให้น้ำเด็กเล็กด้วยความหวังดี โดยเฉพาะหน้าร้อนหรือตอนลูกสะอึก ด้านล่างจึงแยกให้เห็นว่าแต่ละช่วงอายุควรทำอย่างไร ให้ด้วยอะไร และอะไรที่ยังไม่ควรให้

ตารางสรุปตามช่วงอายุ

ช่วงอายุ น้ำเปล่า เครื่องดื่มหลัก
แรกเกิดถึงก่อน 6 เดือน ไม่ต้องให้ ถ้ากินนมแม่ล้วน นมแม่ (หรือนมผงตามคำแนะนำของแพทย์)
ราว 6 เดือนถึง 12 เดือน เริ่มจิบพร้อมมื้ออาหารได้ นมแม่หรือนมผงสำหรับทารกต่อไป
12 เดือนขึ้นไป ให้ต่อได้พร้อมมื้ออาหาร นมวัวเป็นเครื่องดื่มหลักได้ ตามข้อมูลของ NHS

ตารางนี้รวบรวมจากแนวทางของกรมอนามัย WHO และ NHS ที่ผู้เขียนเปิดอ่านแล้ว ไม่ได้ใช้แทนคำแนะนำเฉพาะรายจากกุมารแพทย์

ทำไม 6 เดือนแรกไม่ต้องให้น้ำ

กรมอนามัยเน้นย้ำว่าใน 6 เดือนแรกลูกต้องได้กินนมแม่ล้วนโดยไม่ต้องผสมน้ำ ส่วน WHO ระบุว่าบริการสุขภาพควรหลีกเลี่ยงการให้ทารกได้รับอาหารหรือเครื่องดื่มเพิ่ม แม้แต่น้ำ นอกจากจำเป็นทางการแพทย์ และ NHS สรุปไว้ตรงกันว่าทารกที่กินนมแม่ล้วนไม่ต้องการน้ำจนกว่าจะเริ่มกินอาหารตามวัย

เหตุผลที่กรมอนามัยชี้ไว้คือการเสริมน้ำทำให้ทารกได้รับสารอาหารไม่เพียงพอ แหล่งที่เปิดอ่านไม่ได้ให้ตัวเลขปริมาณน้ำที่ถือว่าปลอดภัยสำหรับทารกอายุต่ำกว่า 6 เดือน บทความนี้จึงไม่ระบุปริมาณใด ๆ

ตัวเลขของไทยน่าสนใจ ข้อมูลที่กรมอนามัยเผยแพร่เมื่อ 19 สิงหาคม 2567 ระบุว่าเด็กไทยช่วง 6 เดือนแรกมากกว่าร้อยละ 40 ได้กินนมแม่แต่เสริมน้ำ และมีเพียงร้อยละ 28.6 ที่ได้กินนมแม่อย่างเดียวตลอด 6 เดือนแรก (ข้อมูลปี 2565) ต่ำกว่าค่าเฉลี่ยโลกที่ร้อยละ 44 แม้เพิ่มขึ้นจากร้อยละ 5.4 ในปี 2548 แล้วก็ตาม

คุณแม่ให้นมลูกแรกเกิดในท่าที่สบาย

ถ้ากำลังกังวลว่าน้ำนมไม่พอจนอยากเสริมน้ำ ให้ดูแนวทางเพิ่มน้ำนมที่ เพิ่มน้ำนมแม่ ก่อน

ลูกกินนมผงต่างกันไหม

คำแนะนำของไทยที่ผู้เขียนเปิดอ่านเน้นที่นมแม่ล้วน จึงไม่มีรายละเอียดเรื่องน้ำสำหรับทารกกินนมผง ส่วน NHS ของสหราชอาณาจักรเขียนไว้ว่า ทารกกินนมผงอายุต่ำกว่า 6 เดือนอาจต้องจิบน้ำต้มสุกที่เย็นแล้วเล็กน้อยในช่วงอากาศร้อน

ประเทศไทยอากาศร้อนเกือบทั้งปี แต่ผู้เขียนไม่พบเกณฑ์ที่ระบุอุณหภูมิหรือปริมาณจากแหล่งไทย จึงไม่ควรตีความเอาเองว่าจะให้เมื่อไรและเท่าไร ถ้าลูกกินนมผง ให้ถามกุมารแพทย์ที่ดูแลลูกโดยตรง และชงนมให้ถูกสัดส่วนตามฉลากเสมอ ดูขั้นตอนชงที่ วิธีชงนมผง

เริ่มให้น้ำหลัง 6 เดือนอย่างไร

เมื่อลูกเริ่มกินอาหารตามวัย NHS แนะนำให้จิบน้ำพร้อมมื้ออาหาร และเริ่มแนะนำถ้วยหรือแก้วหัดดื่มราว 6 เดือน โดยถ้วยเปิดหรือถ้วยแบบไหลอิสระที่ไม่มีวาล์วช่วยให้ลูกเรียนรู้การจิบได้ดีกว่า

ตัวอย่างวิธีทำ (เป็นตัวอย่างประกอบ ไม่ใช่ตารางจากแหล่งอ้างอิง)

  1. วางถ้วยใบเล็กไว้ที่โต๊ะอาหารในมื้อที่ลูกกินอาหารตามวัย
  2. ให้ลูกจิบได้เพียงสองสามครั้งระหว่างมื้อ โดยพ่อแม่ถือถ้วยช่วยแนบริมฝีปาก
  3. ไม่ต้องกังวลหากหกเลอะมาก NHS เองก็บอกให้เตรียมใจว่าช่วงแรกจะเลอะและให้อดทน
  4. ยังให้นมแม่หรือนมผงต่อตามปกติ เพราะนมคือเครื่องดื่มหลักไปจนอายุอย่างน้อย 1 ปี

การให้น้ำในช่วงนี้เป็นการฝึกทักษะและเสริมมื้ออาหาร ไม่ได้ทดแทนนม ถ้าลูกเพิ่งเริ่มอาหารและสัดส่วนนมยังไม่แน่ใจ ดูแนวทางที่ เริ่มอาหารเสริมเมื่อไร ประกอบ

ทารกหัดจิบน้ำจากถ้วยเปิดใบเล็กระหว่างมื้ออาหาร

เครื่องดื่มที่ไม่แนะนำสำหรับเด็กเล็ก

NHS ระบุว่าเครื่องดื่มต่อไปนี้ไม่แนะนำสำหรับเด็กเล็ก

  • น้ำผลไม้ และน้ำสควอช
  • นมปรุงรส
  • น้ำอัดลมและเครื่องดื่มเย็นปั่น เพราะเป็นกรดและทำลายเคลือบฟัน
  • ชาและกาแฟ รวมถึงเครื่องดื่มสมุนไพรหรือเครื่องดื่มที่โฆษณาว่าสำหรับทารก
  • เครื่องดื่มจากข้าวไม่ควรให้เด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี เพราะมีสารหนู

นมวัวเป็นเครื่องดื่มหลักได้เมื่ออายุ 12 เดือนขึ้นไป และเมื่อถึงวัยนั้นไม่จำเป็นต้องใช้นมผงสำหรับทารกอีกแล้ว ส่วนขวดนม NHS แนะนำให้เลิกเมื่ออายุ 1 ปี เรื่องนมวัยเตาะแตะอ่านต่อที่ นมสำหรับเด็กวัยเตาะแตะ

สัญญาณที่ควรพบกุมารแพทย์

แหล่งอ้างอิงข้างต้นไม่ได้กำหนดสัญญาณอันตรายเฉพาะเรื่องน้ำ รายการด้านล่างเป็นสัญญาณทั่วไปที่ควรปรึกษากุมารแพทย์ทันที

  • ลูกกินนมน้อยลงมากหรือปฏิเสธนมหลายมื้อติดกัน
  • ซึมลง ปลุกยาก หรืออ่อนแรงผิดปกติ
  • ปัสสาวะน้อยกว่าปกติอย่างชัดเจน
  • มีไข้ อาเจียน หรือถ่ายเหลวหลายครั้ง

สำหรับพ่อแม่ที่ป้อนน้ำลูกอายุไม่ถึง 6 เดือนไปแล้ว ให้กลับมาให้นมเป็นหลักตามเดิม และเล่าให้กุมารแพทย์ฟังในนัดตรวจครั้งถัดไป

คำถามที่พบบ่อย

ลูกกินนมผง ต้องให้น้ำเปล่าเสริมไหม

แนวปฏิบัติของไทยที่ผู้เขียนเปิดอ่านเน้นเรื่องนมแม่ล้วนใน 6 เดือนแรก ส่วนคำแนะนำของ NHS ในสหราชอาณาจักรระบุว่าทารกกินนมผงอายุต่ำกว่า 6 เดือนอาจต้องจิบน้ำต้มสุกที่เย็นแล้วเล็กน้อยในอากาศร้อน ถ้าลูกกินนมผงและอยู่ในอากาศร้อน ให้ถามกุมารแพทย์ที่ดูแลลูกก่อนว่าควรเสริมหรือไม่

อากาศร้อนมาก ลูกกินนมแม่ล้วน ต้องป้อนน้ำไหม

WHO ระบุให้เลี่ยงการให้อาหารหรือเครื่องดื่มเพิ่ม แม้แต่น้ำ ใน 6 เดือนแรก เว้นแต่จำเป็นทางการแพทย์ การให้นมแม่บ่อยตามที่ลูกต้องการเป็นวิธีที่แนวทางเหล่านี้เน้น ถ้ากังวลว่าลูกร้อนหรือกินนมน้อยลง ให้ปรึกษากุมารแพทย์

ลูก 6 เดือนต้องต้มน้ำก่อนให้ไหม

NHS ระบุว่าสำหรับทารกอายุเกิน 6 เดือนไม่จำเป็นต้องต้มน้ำดื่ม แต่คำแนะนำนี้มาจากสหราชอาณาจักรที่น้ำประปาดื่มได้ ในไทยให้ใช้น้ำดื่มสะอาดที่บ้านใช้อยู่และถามกุมารแพทย์หากไม่แน่ใจเรื่องคุณภาพน้ำ

แหล่งอ้างอิง

  1. กรมอนามัย ชูสังคมนมแม่ ทารกได้กินนมแม่ภายใน 1 ชั่วโมงหลังคลอด และกินนมแม่อย่างเดียว 6 เดือนแรก | กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข
  2. Drinks and cups for babies and young children | NHS
  3. Infant and young child feeding | World Health Organization

อ่านเรื่องอื่นในหมวดแม่และเด็ก

ข่าวสำคัญทันเวลา

ดูทั้งหมวดแม่และเด็ก