สรุปสั้นๆ
- กรมอนามัยแนะนำยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ 1,000 ppm ตั้งแต่ฟันซี่แรกถึงก่อนอายุ 6 ปี และ 1,500 ppm เมื่ออายุ 6 ปีขึ้นไป
- โรงพยาบาลบางปะกอกสมุทรปราการให้ช่วง 1,000 ถึง 1,450 ppm ในวัย 3 ถึง 6 ปี ซึ่งต่างจากกรมอนามัยเล็กน้อย
- ตัวเลขที่ควรหาบนฉลากคือค่า ppm ของฟลูออไรด์ ไม่ใช่คำโฆษณาบนกล่อง
- ผู้ปกครองต้องเป็นคนบีบยาสีฟันและแปรงซ้ำให้ จนเด็กทำเองได้ราว 7 ถึง 8 ขวบ
- เด็กเล็กยังบ้วนไม่เก่ง จึงต้องคุมปริมาณ เพราะกลืนฟลูออไรด์มากเกินไปอาจทำให้ฟันตกกระ
ตอบสั้นๆ คือเลือกยาสีฟันที่ผสมฟลูออไรด์ แล้วดูตัวเลข ppm บนฉลากให้ตรงกับอายุลูก กรมอนามัยให้ 1,000 ppm สำหรับเด็กตั้งแต่ฟันซี่แรกถึงก่อนอายุ 6 ปี และ 1,500 ppm เมื่ออายุ 6 ปีขึ้นไป ส่วนปริมาณที่บีบแต่ละครั้งและท่าแปรง อ่านต่อที่ วิธีแปรงฟันเด็ก บทความนี้เน้นเรื่องการเลือกซื้อและอ่านฉลาก
ตารางเทียบ: กรมอนามัยกับโรงพยาบาลบางปะกอก
| ช่วงอายุ | กรมอนามัย (กองทันตสาธารณสุข) | โรงพยาบาลบางปะกอกสมุทรปราการ |
|---|---|---|
| ฟันซี่แรกถึง 3 ปี | 1,000 ppm | 1,000 ppm ผู้ปกครองแปรงให้เท่านั้น วันละ 2 ครั้ง |
| 3 ถึงต่ำกว่า 6 ปี | 1,000 ppm | 1,000 ถึง 1,450 ppm ให้ผู้ใหญ่ดูแลขณะแปรง |
| 6 ปีขึ้นไป | 1,500 ppm | 1,450 ppm ขึ้นไป ถ้ามีความเสี่ยงฟันผุสูง |
จุดที่ต่างกันมีสองเรื่อง ช่วง 3 ถึง 6 ปี โรงพยาบาลบางปะกอกให้ช่วง 1,000 ถึง 1,450 ppm ขณะที่กรมอนามัยระบุ 1,000 ppm และช่วง 6 ปีขึ้นไป กรมอนามัยระบุ 1,500 ppm ส่วนโรงพยาบาลบอก 1,450 ppm ขึ้นไป ถ้าลูกมีความเสี่ยงฟันผุสูง ตัวเลขพวกนี้อยู่ใกล้กันมาก ถ้าไม่แน่ใจว่ายี่ห้อที่ถืออยู่เหมาะไหม เอาฉลากไปถามทันตแพทย์ที่ดูแลลูกได้เลย
ppm คืออะไร และดูตรงไหนบนฉลาก
ppm ในที่นี้คือความเข้มข้นของฟลูออไรด์ในยาสีฟัน ตัวเลขสูงแปลว่าเข้มข้นกว่า สองแหล่งที่เราอ่านเลือกตัวเลขตามอายุ เพราะเด็กเล็กยังบ้วนไม่เก่ง
ฉลากแต่ละยี่ห้อวางตำแหน่งไม่เหมือนกัน ลองหาจากด้านหลังหลอดหรือกล่องในส่วนที่เขียนส่วนประกอบ ถ้าพบเป็นตัวเลข ppm ก็เทียบกับตารางด้านบนได้ทันที ถ้าไม่พบตัวเลข ให้ถามเภสัชกรหรือทันตแพทย์ อย่าเดาจากชื่อรุ่นหรือรูปการ์ตูนบนหลอด

ทำไมต้องคุมปริมาณ
โรงพยาบาลบางปะกอกอธิบายว่าเด็กเล็กยังบ้วนฟองไม่ได้ ถ้ากลืนฟลูออไรด์มากเกินไปอาจทำให้ฟันตกกระ (dental fluorosis) กรมอนามัยก็เตือนผู้ปกครองให้ระวังไม่ให้เด็กกินหรือกลืนยาสีฟัน
เรื่องปริมาณที่บีบ แหล่งสองแห่งเขียนต่างกันเล็กน้อย กรมอนามัยบอกว่าตั้งแต่ฟันซี่แรกถึง 3 ปี ให้บีบเท่าเมล็ดข้าวสารหรือแตะแปรงพอชื้น ช่วง 3 ถึงต่ำกว่า 6 ปี เท่าเมล็ดข้าวโพด หรือกว้างเท่าหัวแปรง และ 6 ปีขึ้นไปยาวเท่าหัวแปรง ส่วนโรงพยาบาลบางปะกอกให้เมล็ดข้าวสารในช่วงแรก แล้วเท่าเมล็ดถั่วลันเตาในช่วง 3 ถึง 6 ปี ซึ่งต่างกันในรายละเอียดคำเปรียบเทียบ ให้เลือกขนาดตามที่ทันตแพทย์ของลูกแนะนำ
ใครเป็นคนบีบ ใครเป็นคนแปรง
กรมอนามัยระบุว่าผู้ปกครองต้องเป็นคนบีบยาสีฟันให้เด็ก และต้องแปรงซ้ำให้ จนกว่าเด็กจะผูกโบว์ได้หรือกล้ามเนื้อมือแข็งแรงพอ ราวอายุ 7 ถึง 8 ปี โรงพยาบาลบางปะกอกระบุว่า วัย 3 ถึง 6 ปี ผู้ใหญ่ควรเฝ้าดูขณะเด็กแปรง
ถ้าลูกยังไม่ยอมแปรงฟัน ดูเทคนิคตามวัยที่ ลูกไม่ยอมแปรงฟัน ส่วนคุณแม่คุณพ่อที่เพิ่งเห็นฟันซี่แรกโผล่ ดูลำดับการขึ้นของฟันที่ ฟันน้ำนมขึ้นกี่เดือน
เช็กลิสต์ก่อนซื้อ
- ฉลากมีตัวเลข ppm หรือไม่ และตรงกับช่วงอายุของลูกหรือเปล่า
- ถ้าลูกอายุต่ำกว่า 6 ปี ตัวเลขควรอยู่ราว 1,000 ppm ตามที่กรมอนามัยแนะนำ
- ถ้าลูกอายุ 6 ปีขึ้นไป ดูตัวเลขราว 1,450 ถึง 1,500 ppm
- ตั้งใจให้ผู้ใหญ่เป็นคนบีบยาสีฟันให้ทุกครั้ง
- ถ้าลูกมีฟันผุแล้วหรือเสี่ยงสูง ถามทันตแพทย์ก่อนเปลี่ยนยี่ห้อ

สรุปสั้นๆ สำหรับคุณแม่คุณพ่อ
เลือกยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ ดู ppm บนฉลากตามอายุ คุมปริมาณที่บีบ และช่วยแปรงจนลูกทำเองได้ แหล่งทั้งสองแห่งต่างกันที่รายละเอียดเล็กน้อย ถ้าลูกมีฟันผุ เหงือกอักเสบ หรือมีเรื่องสุขภาพอื่น ให้ถามทันตแพทย์ที่ดูแลลูกก่อนตัดสินใจ
คำถามที่พบบ่อย
ยาสีฟันเด็กที่ไม่มีฟลูออไรด์ใช้ได้ไหม
แหล่งที่เราอ่านทั้งสองแห่งแนะนำให้ใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์เพื่อป้องกันฟันผุ กรมอนามัยบอกว่าเด็กทุกคนควรใช้ หากกังวลเรื่องกลืน ให้คุมปริมาณตามอายุและแปรงให้ลูกเอง แล้วถามทันตแพทย์ถ้าลูกมีเหตุผลพิเศษ
ลูกเกิน 6 ขวบแล้ว ต้องเปลี่ยนเป็นยาสีฟันผู้ใหญ่เลยไหม
กรมอนามัยระบุ 1,500 ppm สำหรับอายุ 6 ปีขึ้นไป ให้ดูค่า ppm บนฉลากของยาสีฟันที่ใช้อยู่ ถ้าลูกมีความเสี่ยงฟันผุสูง โรงพยาบาลบางปะกอกระบุว่าอาจใช้ 1,450 ppm ขึ้นไป ควรให้ทันตแพทย์ที่ดูแลลูกประเมินเป็นรายคน
แหล่งอ้างอิง
- การใช้ยาสีฟันเด็กปฐมวัย 0-6 ปี | กองทันตสาธารณสุข กรมอนามัย
- ปริมาณยาสีฟันที่เหมาะกับแต่ละวัย | โรงพยาบาลบางปะกอกสมุทรปราการ





