แม่และเด็ก

ลูกกลัวความมืด ฝันร้าย รับมือยังไง และแยกจากละเมอ

โดย ทีมบรรณาธิการ ข่าวด่วน | | อ่าน 13 นาที

ลูกกลัวความมืด ฝันร้าย รับมือยังไง และแยกจากละเมอ

สรุปสั้นๆ

  • ความกลัวความมืดและฝันร้ายพบได้บ่อยในเด็กวัยอนุบาล เพราะเป็นวัยที่จินตนาการเริ่มกว้าง ตามข้อมูลของโรงพยาบาลสมิติเวชและ Cleveland Clinic
  • ตอนลูกสะดุ้งตื่นจากฝันร้าย ให้กอดและบอกว่าพ่อแม่อยู่ด้วย ไม่ต้องรีบเปิดไฟสว่างหรือพาไปล้างหน้า
  • ฝันร้ายต่างจากละเมอกรีดร้อง เพราะเด็กที่ฝันร้ายปลุกตื่นได้และเล่าความฝันได้ ส่วนเด็กที่ละเมอมักปลอบไม่ได้และจำไม่ได้
  • ลดสิ่งกระตุ้นก่อนนอน เช่น หนังหรือเรื่องเล่าน่ากลัว ทำกิจวัตรก่อนนอนให้เหมือนเดิมทุกคืน และเปิดไฟดวงเล็กถ้าลูกต้องการ
  • ปรึกษากุมารแพทย์เมื่อความกลัวหรือฝันร้ายกระทบการเรียน การเข้าสังคม หรือคุณพ่อคุณแม่กังวลว่าส่งผลต่อพัฒนาการ

ลูกกลัวความมืดและฝันร้ายเป็นเรื่องที่พบได้ในวัยอนุบาล ซึ่งเป็นวัยที่จินตนาการเริ่มกว้างจนภาพในหัวน่ากลัวได้เหมือนจริง วิธีรับมือเริ่มจากการกอดปลอบให้สงบ บอกว่าพ่อแม่อยู่ด้วย แล้วค่อยคุยเรื่องความฝันกันตอนกลางวัน พร้อมจัดกิจกรรมก่อนนอนให้ผ่อนคลายและเหมือนเดิมทุกคืน

บทความนี้ไล่ตั้งแต่ว่าความกลัวเริ่มช่วงอายุไหน ฝันร้ายต่างจากละเมอกรีดร้องอย่างไร ตอนลูกตื่นกลางดึกควรทำอะไร และเมื่อไรที่ควรให้กุมารแพทย์ช่วยดู ข้อมูลทั้งหมดเป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ได้ใช้วินิจฉัยลูกเป็นรายคน

ความกลัวเริ่มช่วงอายุไหน

Cleveland Clinic ระบุว่าเด็กอายุต่ำกว่าราว 4 ปีมักยังไม่มีความกลัวตอนกลางคืน เพราะยังไม่รู้ว่ามีสิ่งที่น่ากลัวอยู่ ความกลัวและฝันร้ายจึงพบมากขึ้นในวัยอนุบาล และบทความเดียวกันบอกว่าเด็กได้ฝันร้ายกันมากถึงครึ่งหนึ่ง ส่วนโรงพยาบาลสมิติเวชชี้ว่าปัญหาการนอนแบบนี้พบบ่อยในวัยอนุบาลที่จินตนาการสูงและพลังงานเหลือเฟือ

ถ้าลูกเล็กกว่านั้นและร้องไห้กลางดึก ยังไม่ควรสรุปว่าเป็นฝันร้าย Cleveland Clinic อ้างความเห็นของ Pediatric Sleep Council ว่านักวิจัยไม่คิดว่าทารกฝันร้าย และเด็กเล็กที่ร้องกลางคืนก็ไม่ได้แปลว่าฝันร้ายเสมอไป ลองดูแนวทางตรวจทีละข้อที่ ลูกร้องไห้กลางคืน

ลูกนอนในห้องที่มีไฟกลางคืนดวงเล็ก

ฝันร้ายต่างจากละเมอกรีดร้องอย่างไร

เด็กตื่นร้องกลางดึกมีอย่างน้อยสองแบบที่หน้าตาคล้ายกันแต่รับมือไม่เหมือนกัน การแยกให้ออกช่วยให้พ่อแม่ไม่เสียแรงปลุกลูกที่ปลุกไม่ตื่น และไม่ลืมดูแลความปลอดภัยเมื่อจำเป็น

ลักษณะ ฝันร้าย (nightmare) ละเมอกรีดร้อง (night terror)
ลูกตื่นหรือไม่ ปลุกให้ตื่นได้ ตื่นมาตกใจและกลัว ครึ่งหลับครึ่งตื่น ปลุกยาก ไม่ค่อยตอบสนองตอนปลอบ
ความจำ จำความฝันได้และเล่าได้ มักจำไม่ได้ว่าเกิดอะไรขึ้น
ท่าทาง ตั้งแต่กระสับกระส่ายจนถึงร้องเสียงดัง ลืมตา ขยับแขนขา ร้องโวยวายหรือร้องไห้ บางรายเดิน
ช่วงการนอน ช่วงหลับฝัน (REM) ตามข้อมูล Cleveland Clinic ช่วงหลับลึก (non-REM) ตามข้อมูล Cleveland Clinic
ที่พ่อแม่ควรทำ กอด ปลอบ ให้เล่าความฝัน ดูแลความปลอดภัย ไม่ให้ตกเตียงหรือเดินออกไปเจออันตราย

ข้อมูลในตารางมาจากโรงพยาบาลสมิติเวช และ Cleveland Clinic โดย Cleveland Clinic เสริมว่าเด็กอายุต่ำกว่าราว 7 ปีมีโอกาสเจออาการหลับลึกแบบนี้ได้ง่ายกว่าฝันร้าย โรงพยาบาลสมิติเวชระบุว่าอาการแบบละเมอกรีดร้องหายได้เองเมื่อโตขึ้น

ตอนลูกสะดุ้งตื่นกลางดึก ทำอะไรได้บ้าง

โรงพยาบาลสมิติเวชแนะนำให้ปลุกลูกที่ฝันร้ายให้ตื่นแล้วกอดปลอบ บอกให้รู้ว่าพ่อแม่อยู่เป็นเพื่อน ข้อที่น่าสนใจคือไม่จำเป็นต้องเปิดไฟสว่างหรือพาไปล้างหน้า เพราะอาจทำให้ลูกตื่นเต็มตาจนกลับไปนอนต่อยาก เมื่อลูกสงบแล้วชวนเล่าว่าฝันถึงอะไร จะได้รู้ว่าลูกกังวลเรื่องไหนอยู่

คำแนะนำจาก Cleveland Clinic ในหน้าว่าด้วยความกลัวตอนกลางคืน เรียงเป็นขั้นได้ดังนี้

  1. ถามด้วยคำถามปลายเปิดว่าลูกกลัวอะไร ให้ลูกตั้งชื่อความกลัวเองและรู้สึกว่ามีคนฟัง
  2. รับรู้ว่าลูกกลัว แต่ไม่ต้องเห็นด้วยกับความกลัวนั้น เช่น บอกว่าเข้าใจที่ลูกตกใจ และสัตว์ประหลาดไม่มีจริงจึงทำอะไรลูกไม่ได้
  3. บอกว่าลูกปลอดภัยและนอนเตียงตัวเองได้ แล้วออกจากห้อง ถ้าลูกตื่นอีกให้ย้ำคำเดิมแล้วออกอีกครั้ง
  4. หลีกเลี่ยงการสัญญาว่าจะไล่สัตว์ประหลาดหรือเปิดตู้เสื้อผ้าตรวจให้ เพราะอาจทำให้ความกลัวฝังแน่นขึ้น

อีกหน้าหนึ่งของ Cleveland Clinic เสนอให้เดินสำรวจห้องด้วยกันตอนเข้านอนและชี้ให้เห็นว่าเงาน่ากลัวมาจากอะไร เช่น เสื้อที่พาดเก้าอี้ หรือแสงไฟรถที่ส่องผนัง สองคำแนะนำนี้ไม่ได้ขัดกันเสียทีเดียว ต่างกันตรงที่สำรวจร่วมกันเพื่อทำความเข้าใจ ไม่ใช่ทำพิธีไล่สิ่งที่ลูกจินตนาการไว้ ลองเลือกแบบที่ลูกสบายใจและทำเหมือนกันทุกคืน

คุณแม่กอดปลอบลูกก่อนนอน

ถ้าลูกกลัวความมืด จัดห้องอย่างไร

Cleveland Clinic แนะนำให้ใช้ไฟกลางคืนหรือโคมไฟแสงอ่อนมาก แง้มประตูห้องไว้ได้ถ้าลูกเข้าใจว่าไม่ได้เป็นใบอนุญาตให้เดินออกมา และให้ตุ๊กตาหรือผ้าห่มผืนโปรดเป็นของปลอบใจ เสื้อของพ่อแม่หรือปลอกหมอนก็ใช้เป็นของปลอบใจได้ จะช่วยให้ลูกค่อย ๆ นอนได้เองโดยไม่ต้องมีคนอยู่ข้างเตียง

ในบทความเดียวกันยังมีเรื่องที่ควรเลี่ยง คือการนั่งเฝ้าในห้องลูกยาวทุกคืน หรือปล่อยให้ลูกเดินมาห้องพ่อแม่ทุกครั้งที่กลัว เพราะทำให้เวลานอนเลื่อนออกไปและลูกยิ่งพึ่งพาคนอยู่ข้าง ๆ ถ้าลูกกลัวมากจริง การอยู่ในห้องสักพักเพื่อให้สงบก็ยังทำได้ ตามที่ Cleveland Clinic ระบุไว้ในหน้าเรื่องฝันร้ายของเด็ก

ป้องกันก่อนถึงคืนที่ฝันร้าย

  • ลดสิ่งกระตุ้นตอนกลางวันและก่อนนอน โรงพยาบาลสมิติเวชระบุว่าความตื่นเต้นหรือตกใจที่ค้างจากกลางวันทำให้ฝันร้ายได้ และไม่ควรขู่หรือหลอกให้เด็กกลัว
  • งดทีวี วิดีโอ เพลงหรือเรื่องเล่าน่ากลัวก่อนนอน 30 ถึง 60 นาที ตามคำแนะนำของ Cleveland Clinic
  • ทำกิจกรรมผ่อนคลายก่อนนอน เช่น อาบน้ำอุ่น เล่านิทาน สวดมนต์หรือฟังเพลงเบา ๆ ซึ่งโรงพยาบาลสมิติเวชเสนอไว้ตรงกัน ดูไอเดียได้ที่ นิทานก่อนนอนสำหรับเด็ก
  • มื้อเย็นเลือกอาหารที่ย่อยง่าย และเลี่ยงของที่มีคาเฟอีน เช่น ช็อกโกแลต ตามข้อมูลของโรงพยาบาลสมิติเวช
  • ให้เวลานอนพอและสม่ำเสมอ Cleveland Clinic เล่าว่านอนน้อยทำให้ฝันร้ายมากขึ้น และฝันร้ายก็ทำให้กลัวการนอนจนนอนน้อยลงอีก เป็นวงจรที่ตัดได้จากเวลานอนที่คงที่ ตารางชั่วโมงนอนตามวัยอยู่ที่ เด็กต้องนอนวันละกี่ชั่วโมง และถ้าลูกงีบกลางวันแล้วนอนไม่หลับตอนกลางคืน ให้อ่านเรื่อง ลูกไม่ยอมนอนกลางวัน
  • ชมเมื่อคืนไหนลูกหลับได้ดี ชมให้เฉพาะเจาะจง ของรางวัลเล็ก ๆ เช่น สติกเกอร์ ใช้ได้ตามที่ Cleveland Clinic เสนอ

ถ้าเป็นละเมอ ให้ดูความปลอดภัยก่อน

RamaMental ของรามาธิบดีระบุว่าการนอนละเมอกรีดร้องไม่เกี่ยวกับฝันร้าย และเตือนว่าการเดินละเมอเสี่ยงต่อการตกจากที่สูงหรือโดนของมีคม วิธีดูแลที่หน้านั้นให้ไว้ได้แก่

  • ไม่ให้เด็กนอนเตียงสองชั้นบน และถ้าทำได้ให้ห้องนอนอยู่ชั้นล่าง
  • ปิดประตูและหน้าต่างให้แน่น เก็บของมีคมให้พ้นมือ
  • ไม่ปลุกเด็กที่กำลังเดินละเมอ เพราะอาจสับสนตกใจจนบาดเจ็บ
  • ไม่ปล่อยให้เด็กอดนอนหรือเหนื่อยเกินไปในตอนกลางวัน ถ้าทำได้ให้งีบกลางวัน
  • ถ้าเกิดเป็นประจำ ให้จดเวลาที่เกิดไว้ หน้านั้นเล่าวิธีปลุกลูกก่อนเวลาเดิมราว 30 นาทีแล้วให้หลับต่อ ส่วนการใช้ยาเป็นเรื่องที่แพทย์ตัดสินเป็นรายกรณี

เรื่องการนอนอีกแบบที่คุณพ่อคุณแม่มักสงสัยเวลาลูกหลับ คือ ลูกนอนกัดฟัน

เตียงเด็กที่มีราวกั้นกันตกและห้องนอนปลอดภัย

สัญญาณที่ต้องพบแพทย์

ความกลัวและฝันร้ายส่วนใหญ่จางไปเองเมื่อลูกโตและพ่อแม่ตอบสนองอย่างใจเย็น ถ้าเห็นอย่างใดอย่างหนึ่งต่อไปนี้ ให้ปรึกษากุมารแพทย์ที่ดูแลลูกอยู่ ซึ่งข้อเหล่านี้สรุปจากบทความของ Cleveland Clinic และ RamaMental

  • ฝันร้ายหรือความกลัวกระทบการเรียน หรือการเล่นและการอยู่กับเพื่อนและครอบครัว
  • ความกลัวยาวนานผิดปกติ หรือมาพร้อมความกลัวและความกังวลเรื่องอื่นมากเกินไป
  • คุณพ่อคุณแม่กังวลว่าฝันร้ายกระทบการนอนหรือพัฒนาการ แม้อาการดูไม่หนัก
  • ลูกละเมอเดินหรือกรีดร้องบ่อย จนกลัวว่าจะบาดเจ็บ

ลูกที่กลัวความมืดไม่ได้แปลว่าขี้ขลาดหรือเลี้ยงผิด เป็นพัฒนาการอย่างหนึ่งที่ผ่านไปได้เมื่อมีคนข้าง ๆ ใจเย็น ถ้าหลายสัปดาห์แล้วยังไม่ดีขึ้น การถามแพทย์ไม่มีข้อเสีย

คำถามที่พบบ่อย

ลูกอายุเท่าไรเริ่มกลัวความมืด

Cleveland Clinic ระบุว่าเด็กอายุต่ำกว่าราว 4 ปีมักยังไม่มีความกลัวตอนกลางคืน เพราะยังไม่รู้ว่ามีสิ่งที่น่ากลัว และความกลัวกับฝันร้ายพบมากขึ้นในวัยอนุบาล ตัวเลขอายุเป็นค่าประมาณ เด็กแต่ละคนเริ่มไม่พร้อมกัน

ควรเปิดไฟทิ้งไว้ให้ลูกไหม

Cleveland Clinic แนะนำไฟกลางคืนหรือโคมไฟแสงอ่อนมากและให้แง้มประตูได้ ตราบใดที่ลูกเข้าใจว่าไม่ได้แปลว่าลุกออกจากห้องได้

ลูกกรีดร้องกลางดึกแต่ปลุกไม่ตื่น เป็นฝันร้ายไหม

อาจเป็นการละเมอกรีดร้อง (night terror) ซึ่งต่างจากฝันร้าย โรงพยาบาลสมิติเวชและรามาธิบดีระบุว่าเด็กกลุ่มนี้ปลุกตื่นยากและมักจำเหตุการณ์ไม่ได้ ให้ดูแลความปลอดภัยไม่ให้ตกเตียง แล้วแจ้งกุมารแพทย์ถ้าเกิดบ่อยหรือกังวล

ควรให้ลูกมานอนเตียงพ่อแม่หลังฝันร้ายไหม

Cleveland Clinic ระบุว่าการอยู่ในห้องลูกสักพักเพื่อให้สงบลงทำได้ แต่การพาไปนอนเตียงพ่อแม่อาจสื่อว่าห้องของลูกไม่ปลอดภัย ครอบครัวไหนเลือกอย่างอื่นก็ควรคงแนวทางเดียวกันทุกคืน

แหล่งอ้างอิง

  1. ฝันร้าย!! ละเมอ!! | โรงพยาบาลสมิติเวช
  2. นอนละเมอ | RamaMental ภาควิชาจิตเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล
  3. Is Your Kid Having Nightmares? Who Has Them and How You Can Help | Cleveland Clinic
  4. Tips to Overcome Nighttime Fears | Cleveland Clinic

อ่านเรื่องอื่นในหมวดแม่และเด็ก

ข่าวสำคัญทันเวลา

ดูทั้งหมวดแม่และเด็ก