สรุปสั้นๆ
- ความกลัวความมืดและฝันร้ายพบได้บ่อยในเด็กวัยอนุบาล เพราะเป็นวัยที่จินตนาการเริ่มกว้าง ตามข้อมูลของโรงพยาบาลสมิติเวชและ Cleveland Clinic
- ตอนลูกสะดุ้งตื่นจากฝันร้าย ให้กอดและบอกว่าพ่อแม่อยู่ด้วย ไม่ต้องรีบเปิดไฟสว่างหรือพาไปล้างหน้า
- ฝันร้ายต่างจากละเมอกรีดร้อง เพราะเด็กที่ฝันร้ายปลุกตื่นได้และเล่าความฝันได้ ส่วนเด็กที่ละเมอมักปลอบไม่ได้และจำไม่ได้
- ลดสิ่งกระตุ้นก่อนนอน เช่น หนังหรือเรื่องเล่าน่ากลัว ทำกิจวัตรก่อนนอนให้เหมือนเดิมทุกคืน และเปิดไฟดวงเล็กถ้าลูกต้องการ
- ปรึกษากุมารแพทย์เมื่อความกลัวหรือฝันร้ายกระทบการเรียน การเข้าสังคม หรือคุณพ่อคุณแม่กังวลว่าส่งผลต่อพัฒนาการ
ลูกกลัวความมืดและฝันร้ายเป็นเรื่องที่พบได้ในวัยอนุบาล ซึ่งเป็นวัยที่จินตนาการเริ่มกว้างจนภาพในหัวน่ากลัวได้เหมือนจริง วิธีรับมือเริ่มจากการกอดปลอบให้สงบ บอกว่าพ่อแม่อยู่ด้วย แล้วค่อยคุยเรื่องความฝันกันตอนกลางวัน พร้อมจัดกิจกรรมก่อนนอนให้ผ่อนคลายและเหมือนเดิมทุกคืน
บทความนี้ไล่ตั้งแต่ว่าความกลัวเริ่มช่วงอายุไหน ฝันร้ายต่างจากละเมอกรีดร้องอย่างไร ตอนลูกตื่นกลางดึกควรทำอะไร และเมื่อไรที่ควรให้กุมารแพทย์ช่วยดู ข้อมูลทั้งหมดเป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ได้ใช้วินิจฉัยลูกเป็นรายคน
ความกลัวเริ่มช่วงอายุไหน
Cleveland Clinic ระบุว่าเด็กอายุต่ำกว่าราว 4 ปีมักยังไม่มีความกลัวตอนกลางคืน เพราะยังไม่รู้ว่ามีสิ่งที่น่ากลัวอยู่ ความกลัวและฝันร้ายจึงพบมากขึ้นในวัยอนุบาล และบทความเดียวกันบอกว่าเด็กได้ฝันร้ายกันมากถึงครึ่งหนึ่ง ส่วนโรงพยาบาลสมิติเวชชี้ว่าปัญหาการนอนแบบนี้พบบ่อยในวัยอนุบาลที่จินตนาการสูงและพลังงานเหลือเฟือ
ถ้าลูกเล็กกว่านั้นและร้องไห้กลางดึก ยังไม่ควรสรุปว่าเป็นฝันร้าย Cleveland Clinic อ้างความเห็นของ Pediatric Sleep Council ว่านักวิจัยไม่คิดว่าทารกฝันร้าย และเด็กเล็กที่ร้องกลางคืนก็ไม่ได้แปลว่าฝันร้ายเสมอไป ลองดูแนวทางตรวจทีละข้อที่ ลูกร้องไห้กลางคืน

ฝันร้ายต่างจากละเมอกรีดร้องอย่างไร
เด็กตื่นร้องกลางดึกมีอย่างน้อยสองแบบที่หน้าตาคล้ายกันแต่รับมือไม่เหมือนกัน การแยกให้ออกช่วยให้พ่อแม่ไม่เสียแรงปลุกลูกที่ปลุกไม่ตื่น และไม่ลืมดูแลความปลอดภัยเมื่อจำเป็น
| ลักษณะ | ฝันร้าย (nightmare) | ละเมอกรีดร้อง (night terror) |
|---|---|---|
| ลูกตื่นหรือไม่ | ปลุกให้ตื่นได้ ตื่นมาตกใจและกลัว | ครึ่งหลับครึ่งตื่น ปลุกยาก ไม่ค่อยตอบสนองตอนปลอบ |
| ความจำ | จำความฝันได้และเล่าได้ | มักจำไม่ได้ว่าเกิดอะไรขึ้น |
| ท่าทาง | ตั้งแต่กระสับกระส่ายจนถึงร้องเสียงดัง | ลืมตา ขยับแขนขา ร้องโวยวายหรือร้องไห้ บางรายเดิน |
| ช่วงการนอน | ช่วงหลับฝัน (REM) ตามข้อมูล Cleveland Clinic | ช่วงหลับลึก (non-REM) ตามข้อมูล Cleveland Clinic |
| ที่พ่อแม่ควรทำ | กอด ปลอบ ให้เล่าความฝัน | ดูแลความปลอดภัย ไม่ให้ตกเตียงหรือเดินออกไปเจออันตราย |
ข้อมูลในตารางมาจากโรงพยาบาลสมิติเวช และ Cleveland Clinic โดย Cleveland Clinic เสริมว่าเด็กอายุต่ำกว่าราว 7 ปีมีโอกาสเจออาการหลับลึกแบบนี้ได้ง่ายกว่าฝันร้าย โรงพยาบาลสมิติเวชระบุว่าอาการแบบละเมอกรีดร้องหายได้เองเมื่อโตขึ้น
ตอนลูกสะดุ้งตื่นกลางดึก ทำอะไรได้บ้าง
โรงพยาบาลสมิติเวชแนะนำให้ปลุกลูกที่ฝันร้ายให้ตื่นแล้วกอดปลอบ บอกให้รู้ว่าพ่อแม่อยู่เป็นเพื่อน ข้อที่น่าสนใจคือไม่จำเป็นต้องเปิดไฟสว่างหรือพาไปล้างหน้า เพราะอาจทำให้ลูกตื่นเต็มตาจนกลับไปนอนต่อยาก เมื่อลูกสงบแล้วชวนเล่าว่าฝันถึงอะไร จะได้รู้ว่าลูกกังวลเรื่องไหนอยู่
คำแนะนำจาก Cleveland Clinic ในหน้าว่าด้วยความกลัวตอนกลางคืน เรียงเป็นขั้นได้ดังนี้
- ถามด้วยคำถามปลายเปิดว่าลูกกลัวอะไร ให้ลูกตั้งชื่อความกลัวเองและรู้สึกว่ามีคนฟัง
- รับรู้ว่าลูกกลัว แต่ไม่ต้องเห็นด้วยกับความกลัวนั้น เช่น บอกว่าเข้าใจที่ลูกตกใจ และสัตว์ประหลาดไม่มีจริงจึงทำอะไรลูกไม่ได้
- บอกว่าลูกปลอดภัยและนอนเตียงตัวเองได้ แล้วออกจากห้อง ถ้าลูกตื่นอีกให้ย้ำคำเดิมแล้วออกอีกครั้ง
- หลีกเลี่ยงการสัญญาว่าจะไล่สัตว์ประหลาดหรือเปิดตู้เสื้อผ้าตรวจให้ เพราะอาจทำให้ความกลัวฝังแน่นขึ้น
อีกหน้าหนึ่งของ Cleveland Clinic เสนอให้เดินสำรวจห้องด้วยกันตอนเข้านอนและชี้ให้เห็นว่าเงาน่ากลัวมาจากอะไร เช่น เสื้อที่พาดเก้าอี้ หรือแสงไฟรถที่ส่องผนัง สองคำแนะนำนี้ไม่ได้ขัดกันเสียทีเดียว ต่างกันตรงที่สำรวจร่วมกันเพื่อทำความเข้าใจ ไม่ใช่ทำพิธีไล่สิ่งที่ลูกจินตนาการไว้ ลองเลือกแบบที่ลูกสบายใจและทำเหมือนกันทุกคืน

ถ้าลูกกลัวความมืด จัดห้องอย่างไร
Cleveland Clinic แนะนำให้ใช้ไฟกลางคืนหรือโคมไฟแสงอ่อนมาก แง้มประตูห้องไว้ได้ถ้าลูกเข้าใจว่าไม่ได้เป็นใบอนุญาตให้เดินออกมา และให้ตุ๊กตาหรือผ้าห่มผืนโปรดเป็นของปลอบใจ เสื้อของพ่อแม่หรือปลอกหมอนก็ใช้เป็นของปลอบใจได้ จะช่วยให้ลูกค่อย ๆ นอนได้เองโดยไม่ต้องมีคนอยู่ข้างเตียง
ในบทความเดียวกันยังมีเรื่องที่ควรเลี่ยง คือการนั่งเฝ้าในห้องลูกยาวทุกคืน หรือปล่อยให้ลูกเดินมาห้องพ่อแม่ทุกครั้งที่กลัว เพราะทำให้เวลานอนเลื่อนออกไปและลูกยิ่งพึ่งพาคนอยู่ข้าง ๆ ถ้าลูกกลัวมากจริง การอยู่ในห้องสักพักเพื่อให้สงบก็ยังทำได้ ตามที่ Cleveland Clinic ระบุไว้ในหน้าเรื่องฝันร้ายของเด็ก
ป้องกันก่อนถึงคืนที่ฝันร้าย
- ลดสิ่งกระตุ้นตอนกลางวันและก่อนนอน โรงพยาบาลสมิติเวชระบุว่าความตื่นเต้นหรือตกใจที่ค้างจากกลางวันทำให้ฝันร้ายได้ และไม่ควรขู่หรือหลอกให้เด็กกลัว
- งดทีวี วิดีโอ เพลงหรือเรื่องเล่าน่ากลัวก่อนนอน 30 ถึง 60 นาที ตามคำแนะนำของ Cleveland Clinic
- ทำกิจกรรมผ่อนคลายก่อนนอน เช่น อาบน้ำอุ่น เล่านิทาน สวดมนต์หรือฟังเพลงเบา ๆ ซึ่งโรงพยาบาลสมิติเวชเสนอไว้ตรงกัน ดูไอเดียได้ที่ นิทานก่อนนอนสำหรับเด็ก
- มื้อเย็นเลือกอาหารที่ย่อยง่าย และเลี่ยงของที่มีคาเฟอีน เช่น ช็อกโกแลต ตามข้อมูลของโรงพยาบาลสมิติเวช
- ให้เวลานอนพอและสม่ำเสมอ Cleveland Clinic เล่าว่านอนน้อยทำให้ฝันร้ายมากขึ้น และฝันร้ายก็ทำให้กลัวการนอนจนนอนน้อยลงอีก เป็นวงจรที่ตัดได้จากเวลานอนที่คงที่ ตารางชั่วโมงนอนตามวัยอยู่ที่ เด็กต้องนอนวันละกี่ชั่วโมง และถ้าลูกงีบกลางวันแล้วนอนไม่หลับตอนกลางคืน ให้อ่านเรื่อง ลูกไม่ยอมนอนกลางวัน
- ชมเมื่อคืนไหนลูกหลับได้ดี ชมให้เฉพาะเจาะจง ของรางวัลเล็ก ๆ เช่น สติกเกอร์ ใช้ได้ตามที่ Cleveland Clinic เสนอ
ถ้าเป็นละเมอ ให้ดูความปลอดภัยก่อน
RamaMental ของรามาธิบดีระบุว่าการนอนละเมอกรีดร้องไม่เกี่ยวกับฝันร้าย และเตือนว่าการเดินละเมอเสี่ยงต่อการตกจากที่สูงหรือโดนของมีคม วิธีดูแลที่หน้านั้นให้ไว้ได้แก่
- ไม่ให้เด็กนอนเตียงสองชั้นบน และถ้าทำได้ให้ห้องนอนอยู่ชั้นล่าง
- ปิดประตูและหน้าต่างให้แน่น เก็บของมีคมให้พ้นมือ
- ไม่ปลุกเด็กที่กำลังเดินละเมอ เพราะอาจสับสนตกใจจนบาดเจ็บ
- ไม่ปล่อยให้เด็กอดนอนหรือเหนื่อยเกินไปในตอนกลางวัน ถ้าทำได้ให้งีบกลางวัน
- ถ้าเกิดเป็นประจำ ให้จดเวลาที่เกิดไว้ หน้านั้นเล่าวิธีปลุกลูกก่อนเวลาเดิมราว 30 นาทีแล้วให้หลับต่อ ส่วนการใช้ยาเป็นเรื่องที่แพทย์ตัดสินเป็นรายกรณี
เรื่องการนอนอีกแบบที่คุณพ่อคุณแม่มักสงสัยเวลาลูกหลับ คือ ลูกนอนกัดฟัน

สัญญาณที่ต้องพบแพทย์
ความกลัวและฝันร้ายส่วนใหญ่จางไปเองเมื่อลูกโตและพ่อแม่ตอบสนองอย่างใจเย็น ถ้าเห็นอย่างใดอย่างหนึ่งต่อไปนี้ ให้ปรึกษากุมารแพทย์ที่ดูแลลูกอยู่ ซึ่งข้อเหล่านี้สรุปจากบทความของ Cleveland Clinic และ RamaMental
- ฝันร้ายหรือความกลัวกระทบการเรียน หรือการเล่นและการอยู่กับเพื่อนและครอบครัว
- ความกลัวยาวนานผิดปกติ หรือมาพร้อมความกลัวและความกังวลเรื่องอื่นมากเกินไป
- คุณพ่อคุณแม่กังวลว่าฝันร้ายกระทบการนอนหรือพัฒนาการ แม้อาการดูไม่หนัก
- ลูกละเมอเดินหรือกรีดร้องบ่อย จนกลัวว่าจะบาดเจ็บ
ลูกที่กลัวความมืดไม่ได้แปลว่าขี้ขลาดหรือเลี้ยงผิด เป็นพัฒนาการอย่างหนึ่งที่ผ่านไปได้เมื่อมีคนข้าง ๆ ใจเย็น ถ้าหลายสัปดาห์แล้วยังไม่ดีขึ้น การถามแพทย์ไม่มีข้อเสีย
คำถามที่พบบ่อย
ลูกอายุเท่าไรเริ่มกลัวความมืด
Cleveland Clinic ระบุว่าเด็กอายุต่ำกว่าราว 4 ปีมักยังไม่มีความกลัวตอนกลางคืน เพราะยังไม่รู้ว่ามีสิ่งที่น่ากลัว และความกลัวกับฝันร้ายพบมากขึ้นในวัยอนุบาล ตัวเลขอายุเป็นค่าประมาณ เด็กแต่ละคนเริ่มไม่พร้อมกัน
ควรเปิดไฟทิ้งไว้ให้ลูกไหม
Cleveland Clinic แนะนำไฟกลางคืนหรือโคมไฟแสงอ่อนมากและให้แง้มประตูได้ ตราบใดที่ลูกเข้าใจว่าไม่ได้แปลว่าลุกออกจากห้องได้
ลูกกรีดร้องกลางดึกแต่ปลุกไม่ตื่น เป็นฝันร้ายไหม
อาจเป็นการละเมอกรีดร้อง (night terror) ซึ่งต่างจากฝันร้าย โรงพยาบาลสมิติเวชและรามาธิบดีระบุว่าเด็กกลุ่มนี้ปลุกตื่นยากและมักจำเหตุการณ์ไม่ได้ ให้ดูแลความปลอดภัยไม่ให้ตกเตียง แล้วแจ้งกุมารแพทย์ถ้าเกิดบ่อยหรือกังวล
ควรให้ลูกมานอนเตียงพ่อแม่หลังฝันร้ายไหม
Cleveland Clinic ระบุว่าการอยู่ในห้องลูกสักพักเพื่อให้สงบลงทำได้ แต่การพาไปนอนเตียงพ่อแม่อาจสื่อว่าห้องของลูกไม่ปลอดภัย ครอบครัวไหนเลือกอย่างอื่นก็ควรคงแนวทางเดียวกันทุกคืน
แหล่งอ้างอิง
- ฝันร้าย!! ละเมอ!! | โรงพยาบาลสมิติเวช
- นอนละเมอ | RamaMental ภาควิชาจิตเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล
- Is Your Kid Having Nightmares? Who Has Them and How You Can Help | Cleveland Clinic
- Tips to Overcome Nighttime Fears | Cleveland Clinic





