ซามอยด์ (Samoyed) หมาขนฟูรอยยิ้มใจดี เลี้ยงในเมืองร้อนแบบไหนไหว

ซามอยด์เลี้ยงในไทยได้ ถ้าบ้านมีห้องแอร์ให้อยู่ช่วงกลางวัน มีคนอยู่ด้วยเกือบทั้งวัน และเจ้าของยอมหวีขนสัปดาห์ละหลายครั้ง ถ้าขาดข้อแรกข้อเดียว ความน่ารักของหมายิ้มตัวนี้จะกลายเป็นความเสี่ยงลมแดดในทุกเดือนเมษายน

เราเห็นซามอยด์ในไทยสองแบบชัดเจน แบบแรกขนขาวฟู ร่าเริง นอนในห้องแอร์ 25 องศา ออกไปเดินตอนหกโมงเช้า อีกแบบนอนหอบบนพื้นกระเบื้องหลังบ้าน ขนเป็นสังกะตังใต้ท้อง ผิวแดง ความต่างไม่ได้อยู่ที่สายเลือด แต่อยู่ที่สิ่งที่เจ้าของเตรียมไว้

หมาลากเลื่อนจากไซบีเรีย ตัวจริงใหญ่แค่ไหน

ซามอยด์มาจากชนเผ่าที่ใช้หมาต้อนกวางเรนเดียร์ ลากเลื่อน และนอนเบียดคนในเต็นท์ให้อุ่น สองเรื่องที่ติดตัวมาจนวันนี้คือติดคนมาก และอึด เดินได้ทั้งวันโดยไม่เหนื่อย

ตามข้อมูลของ American Kennel Club ซามอยด์สูงที่ไหล่ประมาณ 19 ถึง 23 นิ้วเศษ หรือราว 48 ถึง 58 ซม. ตัวผู้มักอยู่ทางปลายสูงของช่วงนี้ ขนาดนี้ใหญ่กว่าที่หลายคนนึกจากรูปลูกหมาก้อนกลมๆ ในโซเชียล ตัวเต็มวัยที่ยืนสองขาเกาะโต๊ะได้สบาย และลากคนตัวเล็กไปตามสายจูงได้ถ้าไม่ได้ฝึก

ลักษณะ	สิ่งที่เห็น	ผลต่อการเลี้ยงในไทย
ขนชั้นนอก	ยาว หยาบ ตั้งฟู สีขาว ครีม หรือบิสกิตอ่อน	กันแดดและฝุ่น แต่เปื้อนง่ายในหน้าฝน
ขนชั้นใน	สั้น แน่น นุ่มเหมือนสำลี	เก็บความร้อน พันเป็นก้อนถ้าไม่หวี
หาง	ม้วนพาดหลัง	ขนใต้หางอับชื้นง่าย ต้องเช็ดหลังขับถ่าย
มุมปาก	ยกขึ้นเหมือนยิ้ม	ช่วยให้น้ำลายไม่ย้อยค้างจนขนรอบปากเป็นน้ำแข็งในถิ่นเดิม
ผิวใต้ขน	สีอ่อน	ถ้าโกนขน ผิวไหม้แดดได้

นิสัยที่น่ารัก และนิสัยที่ต้องรับมือ

ซามอยด์ทักทุกคน รวมถึงคนแปลกหน้าที่มาส่งของ จึงเป็นหมาเฝ้าบ้านที่แย่มาก แต่เป็นเพื่อนเด็กโตที่ดีถ้าได้เข้าสังคมตั้งแต่ลูกหมา ฉลาดและเรียนคำสั่งเร็วเมื่อมีขนมหรือการเล่นเป็นรางวัล

นิสัยที่เจ้าของมือใหม่บ่นบ่อย มีดังนี้

• ส่งเสียงเก่ง ทั้งเห่า ร้องคุยเสียงสูง และหอนตอนเหงา
• ดื้อแบบฉลาด ถ้าไม่เห็นว่าทำแล้วได้อะไร จะทำเป็นไม่ได้ยิน
• ติดคน อยู่ลำพังนานเกินสี่ห้าชั่วโมงแล้วเริ่มกัดขอบประตูหรือคุ้ยโซฟา
• ขุดดินและมุดรั้วเก่ง บ้านที่มีสนามต้องเช็กรั้วด้านล่าง
• ตื่นเต้นเมื่อเจอแมวหรือกระรอก เพราะยังมีสัญชาตญาณไล่

ทุกข้อแก้ได้ด้วยสองอย่าง คือใช้พลังงานให้หมดในแต่ละวัน และฝึกด้วยรางวัลแบบสั้นแต่บ่อย การดุหรือตีทำให้ซามอยด์ปิดหูใส่เจ้าของเร็วกว่าเดิม

เมืองร้อนคือโจทย์ใหญ่ที่สุดของพันธุ์นี้

Cornell University College of Veterinary Medicine จัดหมาขนหนาเป็นหนึ่งในกลุ่มเสี่ยงลมแดด ร่วมกับหมาหน้าสั้น หมาอ้วน และหมาสูงวัย อุณหภูมิร่างกายปกติของหมาอยู่ที่ราว 38 ถึง 39.2 องศาเซลเซียส ถ้าขึ้นถึง 40.6 องศาขึ้นไปถือเป็นลมแดด ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉิน

ตัวเลขนี้แปลเป็นการจัดบ้านได้ดังนี้

สถานการณ์	สิ่งที่ทำ	สิ่งที่เลี่ยง
กลางวัน 10.00 ถึง 17.00 น.	อยู่ห้องแอร์ราว 24 ถึง 26 องศา	ห้องปิดทึบที่มีแค่พัดลม
เดินเล่น	ก่อน 7.00 น. หรือหลัง 19.00 น. ใช้หลังมือแตะพื้นถนน 5 วินาทีก่อนออก	เดินกลางแดด วิ่งตามจักรยาน
ที่นอน	พื้นกระเบื้อง แผ่นเจลเย็น ที่นอนยกพื้นมีตาข่าย	ผ้าห่มหนา พรมขนยาว
เดินทาง	เปิดแอร์รถก่อนให้หมาขึ้น	ทิ้งไว้ในรถแม้เครื่องติดอยู่
ไฟดับหรือแอร์เสีย	เช็ดตัวด้วยน้ำเย็นธรรมดา เปิดพัดลมเป่าตรง ย้ายไปที่ร่มลมผ่าน	ปล่อยให้นอนหอบรอแอร์ซ่อม

รายละเอียดการปฐมพยาบาลและวิธีแยกหอบปกติกับหอบอันตราย อ่านต่อได้ที่ ลมแดดในสุนัข

ขนสองชั้น: หวีอย่างไรให้ลมผ่านถึงผิว

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยที่สุดคือคิดว่าโกนขนแล้วหมาจะเย็น ขนชั้นนอกของซามอยด์ทำหน้าที่เหมือนร่มกันแดด ส่วนที่เก็บความร้อนคือขนชั้นในที่ตายแล้วแต่ยังไม่หลุด อัดแน่นจนลมเข้าไม่ถึงผิว งานของเจ้าของจึงอยู่ที่การเอาชั้นนั้นออก

ลำดับที่เราใช้ ใช้เวลาประมาณ 20 ถึง 30 นาทีต่อรอบในช่วงปกติ

1. เริ่มจากขาหลังขึ้นไปหาหัว แบ่งขนเป็นแถว ใช้มือข้างหนึ่งกดขนชั้นบนขึ้น
2. ใช้แปรงสลิกเกอร์ปัดจากโคนออกทีละแถว ปัดเบาๆ ไม่กดลงผิว เพราะซี่โลหะขูดผิวแดงได้
3. ตามด้วยหวีซี่ห่างไล่ให้ถึงผิว ถ้าหวีติด แปลว่ายังมีก้อน ให้กลับไปใช้แปรงอีกรอบ
4. จุดที่พันเป็นก้อนบ่อยคือหลังหู ใต้รักแร้ ขาหนีบ และใต้หาง ให้ใช้นิ้วแกะก่อนแปรง
5. เล็มขนระหว่างอุ้งเท้าให้เสมอแผ่นเท้า และขนรอบก้นให้สั้นพอไม่เปื้อน

ความถี่ที่ใช้ได้จริงคือสัปดาห์ละ 2 ถึง 3 ครั้งในช่วงปกติ และทุกวัน วันละ 10 ถึง 15 นาที ในช่วงผลัดขน หมาที่อยู่ห้องแอร์ตลอดบางตัวไม่มีรอบผลัดขนชัด แต่ร่วงเรื่อยๆ ทั้งปี

อาบน้ำและเป่าแห้ง

ซามอยด์ไม่ต้องอาบทุกสัปดาห์ ส่วนใหญ่ราว 4 ถึง 6 สัปดาห์ต่อครั้งก็พอ เว้นแต่ลงไปเล่นโคลน กฎสำคัญคือหวีให้ไม่มีก้อนก่อนอาบเสมอ เพราะก้อนขนที่โดนน้ำจะหดแน่นจนต้องตัดทิ้ง หลังอาบต้องเป่าให้แห้งถึงโคนขน ขนชั้นในที่ชื้นค้างคืนในหน้าฝนคือที่มาของผิวหนังอักเสบและกลิ่นอับ ไดร์ลมแรงแบบที่ร้านตัดขนใช้ช่วยได้มาก ถ้าใช้ไดร์คนต้องเปิดลมอุ่นหรือเย็น ไม่ใช้ลมร้อน ดูความถี่ตามสภาพผิวได้ที่ อาบน้ำหมาบ่อยแค่ไหน

ใช้พลังงานหมาทำงานในห้องคอนโด

ซามอยด์ต้องการกิจกรรมราววันละหนึ่งชั่วโมงขึ้นไป ปัญหาคือในไทย ช่วงเวลาที่ออกไปข้างนอกได้มีแค่เช้ามืดกับค่ำ เราจึงแบ่งเป็นสามก้อน

ช่วง	กิจกรรม	เวลา
เช้ามืด	เดินเร็วสลับดมกลิ่นในซอยหรือสวน	30 ถึง 40 นาที
กลางวัน ในห้อง	เกมหาขนม ของเล่นใส่อาหาร ฝึกคำสั่ง 5 นาทีหลายรอบ	รวม 20 นาที
ค่ำ	เดินรอบสอง หรือว่ายน้ำในสระสำหรับหมา	20 ถึง 30 นาที

การดมกลิ่นทำให้หมาเหนื่อยทางสมองได้เร็วกว่าการเดินระยะไกล วันที่ฝนตกหรืออากาศร้อนจนออกไม่ได้ ให้โปรยเม็ดอาหารมื้อเช้าลงในผ้าขนหนูม้วนหรือกล่องกระดาษให้คุ้ยหา ได้ทั้งอาหารและกิจกรรมในครั้งเดียว

ลูกซามอยด์อายุต่ำกว่าหนึ่งปีไม่ควรวิ่งระยะไกลบนพื้นแข็งหรือกระโดดลงจากที่สูงซ้ำๆ เพราะข้อต่อยังโตไม่เต็มที่ ซึ่งเชื่อมกับเรื่องสะโพกในหัวข้อถัดไป

อาหารและน้ำหนัก

ซามอยด์ที่ผอมพอดีจะคลำซี่โครงได้ง่ายผ่านขน ปัญหาคือขนฟูทำให้มองด้วยตาไม่ออกว่าอ้วน ต้องใช้มือคลำทุกเดือน และชั่งน้ำหนักบันทึกไว้

ลูกหมาควรใช้อาหารสูตรลูกสุนัขพันธุ์ใหญ่ที่คุมแคลเซียมและพลังงาน เพื่อไม่ให้โตเร็วเกินโครงกระดูก ตัวโตใช้อาหารที่ระบุว่าครบถ้วนสำหรับสุนัขโต แบ่งสองมื้อ และหักพลังงานของขนมฝึกออกจากมื้อหลัก ถ้าต้องเปลี่ยนสูตร ให้ค่อยๆ ผสมตามวิธีใน เปลี่ยนอาหารหมาอย่างไรไม่ให้ท้องเสีย

โรคที่ต้องถามถึงตั้งแต่ก่อนรับลูกหมา

Merck Veterinary Manual อธิบายว่าข้อสะโพกเจริญผิดปกติพบมากในหมาตัวใหญ่ เกิดจากทั้งกรรมพันธุ์ อัตราการโต อาหาร และการออกกำลังกาย อาการที่เห็นบ่อยคือขาเจ็บมากขึ้นหลังออกกำลัง หรือวิ่งแบบกระโดดสองขาหลังพร้อมกันคล้ายกระต่าย การคัดกรองพ่อแม่ทำได้ด้วยเอกซเรย์ก่อนผสมพันธุ์

สิ่งที่ควรถามผู้เพาะพันธุ์

เรื่อง	คำถาม	คำตอบที่ดี
สะโพก	พ่อแม่เอกซเรย์สะโพกแล้วหรือยัง ผลเป็นอย่างไร	มีเอกสารผลให้ดู
ตา	พ่อแม่ตรวจตากับสัตวแพทย์ล่าสุดเมื่อไร	ตรวจภายในปีที่ผสม
ไต	ในสายเลือดเคยมีลูกหมาป่วยโรคไตตั้งแต่อายุน้อยไหม	ตอบตรง ไม่เลี่ยง
วัคซีน	ลูกหมาได้วัคซีนและถ่ายพยาธิอะไรไปแล้ว	มีสมุดบันทึกพร้อมวันที่
สภาพเลี้ยง	ขอดูแม่หมาและที่เลี้ยงได้ไหม	ให้ดูได้ ที่เลี้ยงมีแอร์หรือระบายอากาศดี

นอกจากนี้ ซามอยด์มีรายงานโรคไตทางกรรมพันธุ์ที่แสดงอาการในหมาอายุน้อย และโรคตาบางชนิดเช่นต้อกระจก ในอากาศร้อนชื้น ปัญหาที่เจอบ่อยกว่าคือผิวหนังอักเสบใต้ขนที่อับชื้นและเห็บ ถ้าหมากินน้ำและปัสสาวะมากผิดปกติ ขนหลุดเป็นหย่อม ผิวแดงมีกลิ่น หรือเดินขาหลังไม่มั่นคง ให้นัดสัตวแพทย์ อย่ารอจนถึงรอบวัคซีนประจำปี

รับเลี้ยงดีไหม ตอบหกข้อนี้ก่อน

คำถาม	ถ้าใช่	ถ้าไม่
มีห้องแอร์ให้อยู่ช่วงกลางวันทุกวัน	ผ่านข้อที่สำคัญที่สุด	หยุดที่ข้อนี้ เลือกพันธุ์ขนสั้น
มีคนอยู่บ้านเกือบทั้งวัน หรือกลับบ้านภายใน 5 ชั่วโมง	เหมาะ	เสี่ยงเห่าและทำลายของ
หวีขนได้สัปดาห์ละ 2 ถึง 3 ครั้ง ครั้งละ 20 นาที	เหมาะ	ขนพันจนต้องตัดทิ้ง
ตื่นเช้ามืดพาเดินได้ทุกวัน	เหมาะ	พลังงานล้น
รับขนขาวติดเสื้อดำและโซฟาได้	เหมาะ	ทบทวนอีกครั้ง
มีงบค่าแอร์ ค่ากรูมมิ่ง และค่ารักษาฉุกเฉิน	เหมาะ	เตรียมงบก่อน

ถ้าตอบไม่ใช่ตั้งแต่ข้อแรก ลองดูพันธุ์ที่ปรับตัวกับอากาศบ้านเราได้ดีกว่าใน รวมพันธุ์หมา เลือกให้เข้ากับบ้าน

สัปดาห์แรกหลังรับลูกซามอยด์กลับบ้าน

1. วันแรก ตั้งที่นอนในห้องแอร์ ห่างจากหน้าต่างที่โดนแดดบ่าย
2. ภายใน 3 ถึง 7 วัน พาไปตรวจสุขภาพ ให้สัตวแพทย์ดูสมุดวัคซีนเดิมและวางนัดต่อตาม ตารางวัคซีนสุนัข
3. เริ่มแตะเท้า หู และหวีขนวันละไม่กี่นาทีพร้อมขนม ให้ชินก่อนขนจะยาว
4. ฝึกอยู่คนเดียวในคอกทีละ 5 ถึง 10 นาที แล้วค่อยเพิ่ม
5. ถามสัตวแพทย์เรื่องยาป้องกันเห็บหมัดและพยาธิหนอนหัวใจตั้งแต่ครั้งแรก เพราะขนหนาทำให้มองเห็บไม่เห็น

ซามอยด์ที่ได้อยู่เย็น ได้วิ่งตอนเช้า และได้คนหวีขนให้สม่ำเสมอ จะเป็นหมายิ้มที่ไม่ได้ยิ้มแค่ในรูป