ทารกแรกเกิดนอนวันละกี่ชั่วโมง และทำไมตื่นทุก 2-3 ชั่วโมง

ทารกแรกเกิดถึง 3 เดือนนอนรวมประมาณ 14-17 ชั่วโมงต่อวันตามคำแนะนำขององค์การอนามัยโลก (WHO) และ NHS ระบุว่าทารกแรกเกิดนอนรวมราว 18 ชั่วโมงรวมงีบ ตัวเลขดูเยอะ แต่ไม่ได้มาเป็นก้อนยาว ลูกจะหลับทีละ 1-4 ชั่วโมง ตื่นกินนม แล้วหลับต่อ ทั้งวันทั้งคืน คุณแม่ที่รู้สึกว่า "ลูกนอนเยอะแต่ฉันไม่ได้นอนเลย" จึงเห็นภาพถูกต้องแล้วค่ะ

ตัวเลขชั่วโมงนอนจากแต่ละแหล่ง ทำไมไม่เท่ากัน

แหล่งข้อมูล	ช่วงอายุ	ชั่วโมงนอนต่อ 24 ชั่วโมง
WHO (2019)	0-3 เดือน	14-17 ชั่วโมง รวมงีบ
WHO (2019)	4-11 เดือน	12-16 ชั่วโมง รวมงีบ
NHS	ทารกแรกเกิด	ราว 18 ชั่วโมง รวมงีบ
สถาบันเวชศาสตร์การนอนหลับอเมริกัน (AASM)	ต่ำกว่า 4 เดือน	ไม่กำหนดตัวเลข
AASM	4-12 เดือน	12-16 ชั่วโมง รวมงีบ

ความต่างนี้มีเหตุผล คณะผู้เชี่ยวชาญของ AASM ซึ่งสถาบันกุมารเวชศาสตร์อเมริกัน (AAP) รับรองแถลงการณ์ ตัดสินใจไม่ให้ตัวเลขสำหรับทารกอายุต่ำกว่า 4 เดือน เพราะรูปแบบและระยะเวลาการนอนในวัยนี้แตกต่างกันมากในเด็กปกติ และยังมีหลักฐานไม่พอว่าชั่วโมงนอนเท่าไรสัมพันธ์กับสุขภาพ

ความหมายสำหรับคุณแม่คือ ตัวเลขในตารางใช้เป็นภาพคร่าวๆ ได้ แต่ไม่ต้องนับนาทีให้ตรงเป๊ะ ทารกที่นอน 13 ชั่วโมงแต่กินดีและน้ำหนักขึ้น ไม่ได้มีปัญหามากกว่าทารกที่นอน 17 ชั่วโมง

ถ้าอยากดูตัวเลขของวัยที่โตกว่านี้ไปจนถึงวัยเรียน มีตารางรวมอยู่ในเรื่องเด็กต้องนอนวันละกี่ชั่วโมง

หนึ่งวันของทารกอายุ 3 สัปดาห์ หน้าตาเป็นอย่างไร

ตัวอย่างนี้เป็นภาพรวมของทารกกินนมแม่ที่สุขภาพดี เวลาจริงของแต่ละบ้านจะเลื่อนไปมา

ช่วงเวลา	สิ่งที่เกิดขึ้น
06:00	ตื่น กินนม 20-30 นาที ตื่นอยู่ต่ออีกราว 20 นาที
07:00-09:00	หลับ
09:00	ตื่น กินนม เปลี่ยนผ้าอ้อม
10:00-12:00	หลับ
12:00-15:00	กินนมสองรอบ งีบสั้นระหว่างนั้น
15:00-17:30	หลับยาวหนึ่งช่วง
18:00-22:00	งอแงช่วงเย็น ขอกินถี่ๆ ทุก 1 ชั่วโมง หลับสั้น
22:00-06:00	ตื่นกินนม 2-3 ครั้ง หลับต่อหลังกินแต่ละครั้ง

รวมแล้วลูกคนนี้นอนประมาณ 15-16 ชั่วโมง ช่วงหลับที่ยาวที่สุดอยู่ที่ 2.5 ชั่วโมง และไม่ได้อยู่ตอนกลางคืนเสมอไป ภาพแบบนี้เป็นเรื่องปกติของสัปดาห์แรกๆ

ช่วงตื่นของทารกแรกเกิดสั้นมาก ส่วนใหญ่ไม่เกิน 45-60 นาทีก่อนเริ่มง่วงอีก ถ้าเลยจากนั้นลูกมักหงุดหงิดและหลับยากขึ้น สัญญาณง่วงที่เห็นบ่อยคือจ้องนิ่ง หันหน้าหนีของเล่น ขยี้ตา หาวถี่ หรือเริ่มบิดตัวครางเบาๆ เมื่อเห็นสัญญาณแรก ให้เริ่มพาเข้านอนเลย ไม่ต้องรอให้ร้องก่อน

ช่วงงอแงตอนเย็นที่หลายบ้านเจอราว 2-6 สัปดาห์ ลูกขอกินถี่และหลับสั้น เป็นรูปแบบที่พบบ่อย ถ้าลูกร้องนานผิดสังเกตทุกเย็น อ่านวิธีปลอบเพิ่มได้ในเรื่องลูกร้องกลางคืน

ทำไมทารกตื่นบ่อยทั้งที่นอนรวมหลายชั่วโมง

เหตุผลหลักคือกระเพาะเล็กและต้องกินบ่อย CDC ระบุว่าในวันแรกๆ ทารกอาจต้องการกินบ่อยถึงทุก 1-3 ชั่วโมง และในสัปดาห์และเดือนแรก ทารกที่กินนมแม่อย่างเดียวส่วนใหญ่กินทุก 2-4 ชั่วโมง รวมราว 8-12 ครั้งใน 24 ชั่วโมง การตื่นกลางดึกจึงเป็นการทำงานตามปกติของร่างกาย ไม่ใช่นิสัยที่ต้องแก้

NHS เสริมว่าความร้อนหรือความหนาวเกินไปก็ปลุกลูกได้ ห้องที่แอร์เย็นจัดแล้วลูกใส่ชุดบาง หรือห้องอบแล้วห่อหนา ทำให้ตื่นถี่ขึ้นโดยไม่เกี่ยวกับความหิว

อีกเหตุผลหนึ่งคือนาฬิกาชีวิตของทารกยังไม่แยกกลางวันกลางคืน ในท้องแม่ไม่มีแสงบอกเวลา ลูกเลยไม่รู้ว่าตีสองควรหลับยาว ต้องค่อยๆ เรียนรู้ในหลายสัปดาห์แรก

ช่วยลูกแยกกลางวันกับกลางคืน

NHS แนะนำให้กลางคืนเป็นบรรยากาศสงบ แสงน้อย เสียงเบา ไม่เล่น และไม่เปลี่ยนผ้าอ้อมถ้าไม่จำเป็น เพื่อให้ลูกค่อยๆ เรียนรู้ว่ากลางคืนมีไว้นอน ในทางปฏิบัติที่บ้าน ทำได้แบบนี้

• กลางวันเปิดม่าน ให้แสงธรรมชาติเข้าห้อง ไม่ต้องทำให้บ้านเงียบกริบตอนลูกงีบ
• กลางวันพูดคุยกับลูกตอนตื่น ร้องเพลง เปลี่ยนท่าอุ้ม
• กลางคืนใช้ไฟสลัวดวงเล็กตอนให้นม ไม่เปิดไฟเพดาน
• กลางคืนพูดน้อย เสียงเบา ไม่ชวนลูกเล่นหรือสบตานานๆ
• เปลี่ยนผ้าอ้อมกลางคืนเฉพาะเมื่อเปียกมากหรือมีอุจจาระ
• ทำกิจวัตรก่อนนอนสั้นๆ ซ้ำทุกคืน เช่น เช็ดตัว เปลี่ยนชุด ให้นม ร้องเพลงเดิม

NHS ยกตัวอย่างกิจวัตรก่อนนอนว่าอาบน้ำ เปลี่ยนชุดนอนและผ้าอ้อม อ่านนิทาน หรี่ไฟ กอด และร้องเพลงกล่อม ไม่ต้องทำครบทุกข้อ เลือกสองสามอย่างที่ทำได้จริงทุกคืนสำคัญกว่า

ลูกหลับยาวจนไม่ตื่นกินนม ต้องปลุกไหม

ในสัปดาห์แรกๆ ต้องระวังกรณีนี้มากกว่ากรณีลูกตื่นบ่อย CDC ระบุว่าทารกแรกเกิดบางคนง่วงและไม่สนใจกินนม เนื่องจากต้องกินทุก 2-4 ชั่วโมง คุณแม่อาจต้องปลุก วิธีที่ CDC แนะนำคือตบเบาๆ ลูบตัว ถอดเสื้อออกบ้าง หรือเปลี่ยนผ้าอ้อม

ปลุกให้กินเมื่อเข้าข่ายข้อใดข้อหนึ่ง

• ลูกหลับเกิน 4 ชั่วโมงติดกันในช่วงสัปดาห์แรกๆ
• ลูกยังไม่กลับไปถึงน้ำหนักแรกเกิด
• ลูกตัวเหลืองและดูง่วงซึม
• แพทย์หรือพยาบาลบอกให้ปลุกตามเวลา

ทารกตัวเหลืองมักง่วงมากกว่าปกติ และการกินน้อยทำให้เหลืองมากขึ้นได้ อ่านสัญญาณที่ต้องกลับไปโรงพยาบาลได้ในเรื่องทารกตัวเหลือง เมื่อลูกน้ำหนักขึ้นดีและแพทย์ตรวจแล้วว่าปกติ ส่วนใหญ่ปล่อยให้ลูกตื่นเองตอนกลางคืนได้

นอนแบบไหนถึงปลอดภัยสำหรับทารกแรกเกิด

ชั่วโมงนอนสำคัญ แต่ท่านอนและที่นอนสำคัญกว่า AAP สรุปหลักนอนปลอดภัยไว้ดังนี้

หลัก	รายละเอียด
นอนหงายทุกครั้ง	ทั้งงีบกลางวันและกลางคืน ท่านอนตะแคงเสี่ยงเกือบเท่านอนคว่ำ เพราะพลิกคว่ำได้
พื้นแข็ง เรียบ	ที่นอนไม่ยุบตามน้ำหนักลูก ไม่เอียงเกิน 10 องศา ใช้ผ้าปูรัดมุมผืนเดียว
นอนห้องเดียวกัน ไม่ร่วมเตียง	อย่างน้อย 6 เดือนแรก NHS ก็แนะนำแบบเดียวกันทั้งกลางวันและกลางคืน
ไม่มีของนุ่มในที่นอน	ไม่มีหมอน ผ้าห่ม ผ้านวม กันชนเตียง ตุ๊กตา
เลิกห่อตัวเมื่อเริ่มพลิก	สัญญาณพลิกตัวมักเริ่มราว 3-4 เดือน
ไม่ให้ร้อนเกิน	ใส่เสื้อผ้ามากกว่าผู้ใหญ่ราวหนึ่งชั้น ไม่ใส่หมวกในบ้าน
ย้ายลงที่นอนเมื่อหลับในคาร์ซีทหรือเปล	หลับในคาร์ซีท รถเข็น หรือเปลไกว ให้ย้ายลงพื้นเรียบโดยเร็ว

AAP ยังเตือนไม่ให้ใช้เบาะนอนแบบเอียง หรือหมอนให้นมเป็นที่นอน และไม่ให้เผลอหลับพร้อมลูกบนโซฟาหรือเก้าอี้นวม ซึ่งเป็นสถานการณ์ที่เกิดบ่อยตอนพ่อแม่เหนื่อยจัดตีสามตีสี่

ถ้าใช้ผ้าห่อตัว อ่านวิธีห่อที่ไม่แน่นเกินและการเลิกห่อได้ในเรื่องการห่อตัวทารก

เมื่อไรลูกจะหลับยาวตอนกลางคืน

NHS อธิบายว่าช่วง 3-6 เดือน ทารกมักต้องการนมมื้อกลางคืนน้อยลง บางคนนอนต่อเนื่องได้ 5-8 ชั่วโมงหรือมากกว่า แต่ไม่ใช่ทุกคน ช่วง 6-12 เดือน บางคนไม่ต้องกินนมกลางคืนแล้ว และนอนรวมราว 15 ชั่วโมงต่อวัน ส่วนใหญ่เป็นกลางคืน

อายุ	การนอนกลางคืนที่พบบ่อย
0-6 สัปดาห์	ตื่นกินทุก 2-4 ชั่วโมง กลางวันกลางคืนพอๆ กัน
6-12 สัปดาห์	ช่วงหลับยาวที่สุดเริ่มย้ายมาอยู่กลางคืน
3-6 เดือน	บางคนหลับต่อเนื่อง 5-8 ชั่วโมง บางคนยังตื่น 1-2 ครั้ง
6-12 เดือน	บางคนเลิกนมกลางคืน แต่ฟันขึ้นหรือหิวยังปลุกได้

คำว่า "หลับยาว" ในทารกจึงหมายถึงราว 5 ชั่วโมงติดกัน ยังไม่ใช่ 10-12 ชั่วโมงแบบผู้ใหญ่ การฝึกนอนอย่างเป็นระบบมักเริ่มคุยกันหลังลูกอายุ 4-6 เดือน รายละเอียดอยู่ในเรื่องการฝึกลูกนอนเอง

แม่จะนอนพอได้อย่างไรในช่วงนี้

NHS ระบุว่าการตื่นกลางดึกมักต่อเนื่องหลายเดือนแรก และการแบ่งเวรกลางคืนกับคู่หรือมีญาติช่วยทำให้ต่างกันมาก วิธีแบ่งที่หลายบ้านใช้ได้

• ถ้าให้นมแม่ ให้อีกคนรับหน้าที่เรอ เปลี่ยนผ้าอ้อม และวางลูกกลับลงเปล เพื่อให้แม่หลับต่อได้เร็ว
• แบ่งคืนเป็นสองกะ เช่น คนหนึ่งดูแล 21:00-02:00 อีกคน 02:00-07:00 ถ้าใช้นมแม่ปั๊มหรือนมผสมในกะหนึ่ง
• งีบกลางวันพร้อมลูกอย่างน้อยหนึ่งช่วง แม้แค่ 30-45 นาที
• เตรียมของให้นมกลางคืนไว้ข้างเตียงตั้งแต่หัวค่ำ ทั้งน้ำดื่ม ผ้าอ้อม ผ้าซับ ไฟดวงเล็ก

ความเหนื่อยสะสมทำให้เผลอหลับขณะอุ้มลูกได้ ถ้ารู้สึกว่าจะหลับระหว่างให้นมตอนกลางคืน ให้นั่งบนเตียงที่จัดไว้ปลอดภัย ไม่มีหมอนผ้าห่มรอบตัว ดีกว่านั่งบนโซฟา

สัญญาณที่ควรเล่าให้หมอฟัง

การนอนของทารกแรกเกิดหลากหลายมาก แต่มีภาพบางแบบที่ควรให้กุมารแพทย์ช่วยดู ไม่ว่าจะเป็นนัดตรวจตามสมุดสีชมพูหรือก่อนนัดก็ได้

• ลูกต้องปลุกทุกมื้อและกินได้ไม่ถึง 8 ครั้งต่อวัน
• น้ำหนักยังไม่กลับไปเท่าแรกเกิดหลังอายุ 3 สัปดาห์
• หายใจมีเสียงครืดคราด หยุดหายใจเป็นช่วง หรือตัวเขียวขณะหลับ
• ร้องไห้ไม่หยุดหลายชั่วโมงทุกวันจนหลับแทบไม่ได้
• ลูกนอนตลอดแทบไม่ตื่นมาสนใจสิ่งรอบตัวเลยแม้ช่วงที่ตื่น

ทารกแรกเกิดนอนเป็นช่วงสั้นๆ ตามจังหวะท้องหิว และจะค่อยๆ ยืดช่วงกลางคืนเองในเดือนต่อๆ ไปค่ะ พาลูกไปโรงพยาบาลทันทีถ้าปลุกไม่ตื่นหรือตัวอ่อนปวกเปียก มีไข้ในทารกอายุไม่ถึง 3 เดือน หายใจลำบากหรือตัวเขียว หรือไม่ยอมกินนมหลายมื้อติดกัน