ประเด็นสำคัญ
- NIDCD ระบุว่าเด็กส่วนใหญ่พูดได้ 1-2 คำ เช่น มาม๊า ดาด๊า เมื่อถึงวันเกิดครบ 1 ขวบ
- เสียงจะนับเป็นคำเมื่อลูกใช้ซ้ำกับสิ่งเดิมอย่างตั้งใจ แม้ออกเสียงไม่ครบ
- ก่อนคำแรกมีบันไดหลายขั้น ทั้งเสียงอ้อแอ้ซ้ำพยางค์ การหันตามชื่อ และการโบกมือ
- CDC ระบุว่าเมื่อ 15 เดือน เด็กส่วนใหญ่พยายามพูด 1-2 คำนอกจากคำเรียกพ่อแม่
- ไม่มีคำเลยตอน 15-18 เดือน หรือไม่ชี้ไม่โบกมือตอน 12 เดือน ควรปรึกษาแพทย์
เด็กส่วนใหญ่พูดคำแรกที่มีความหมายราวอายุ 12 เดือน สถาบันโรคหูหนวกและความผิดปกติด้านการสื่อสารของสหรัฐฯ (NIDCD) ระบุว่าเมื่อถึงวันเกิดครบ 1 ขวบ เด็กส่วนใหญ่พูดได้ 1-2 คำ เช่น มาม๊า หรือ ดาด๊า แม้เสียงจะยังไม่ชัด เด็กบางคนเริ่มเร็วกว่านั้นสองสามเดือน บางคนช้ากว่าไปจนเกือบ 15 เดือน ซึ่งยังอยู่ในช่วงที่พบได้ ถ้าลูกเข้าใจคำ ชี้ และโบกมือได้ดี
คำถามที่คุณแม่หลายบ้านสงสัยมากกว่าตัวเลขคือ เสียงที่ลูกพูดอยู่ตอนนี้ "นับได้หรือยัง" บทนี้จะช่วยแยกเสียงอ้อแอ้ออกจากคำจริงค่ะ
บันไดเสียงก่อนถึงคำแรก
คำแรกไม่ได้โผล่มาเฉยๆ ลูกเดินขึ้นบันไดเสียงมาตั้งแต่แรกเกิด
| อายุโดยประมาณ | เสียงและการสื่อสารที่พบบ่อย |
|---|---|
| 0-3 เดือน | ร้องไห้ต่างกันตามความต้องการ ทำเสียงอู อา เวลาพอใจ หันหาเสียงคุ้นเคย |
| 4-6 เดือน | หัวเราะ เล่นเสียงสูงต่ำ เริ่มมีเสียงพยัญชนะริมฝีปาก ป บ ม |
| 6-9 เดือน | อ้อแอ้ซ้ำพยางค์ เช่น บาบาบา มามามา เข้าใจคำว่า ไม่ บ้าง |
| 9-12 เดือน | หันเมื่อเรียกชื่อ โบกมือบ๊ายบาย เลียนเสียงผู้ใหญ่ พูดคำแรก |
| 12-15 เดือน | ใช้คำ 1-3 คำอย่างสม่ำเสมอ ชี้ขอของ ทำตามคำสั่งง่ายที่มีท่าทางช่วย |
| 15-18 เดือน | คำเพิ่มขึ้นทีละน้อย ชี้ให้ดูสิ่งน่าสนใจ ทำตามคำสั่งขั้นเดียวโดยไม่ต้องชี้ |
ตารางนี้สรุปจาก NIDCD และหลักเกณฑ์ของศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐฯ (CDC) ซึ่ง CDC ใช้หลักว่า 75% ของเด็กทำได้ภายในอายุที่ระบุ จึงไม่ใช่อายุเฉลี่ย เด็กหลายคนทำได้ก่อนหน้านั้นพอสมควร
ช่วง 9 เดือน CDC ระบุว่าเด็กส่วนใหญ่ทำเสียงซ้ำอย่าง มามามา บาบาบา และยกแขนขอให้อุ้ม เสียงช่วงนี้คือการซ้อมกล้ามเนื้อปากและลิ้น ส่วนการชูแขนคือการสื่อสารด้วยท่าทาง ทั้งสองอย่างเป็นรากของคำแรก
เสียงแบบไหนนับเป็นคำ
หลักง่ายที่ใช้ได้ที่บ้านคือ เสียงจะนับเป็นคำเมื่อครบสามข้อ
- ลูกใช้เสียงนี้ซ้ำมากกว่าหนึ่งครั้ง ไม่ใช่ออกมาครั้งเดียวแล้วหายไป
- ลูกใช้กับสิ่งเดิมหรือสถานการณ์เดิม เช่น พูด "หม่ำ" ทุกครั้งที่เห็นชามข้าว
- ลูกตั้งใจใช้สื่อสาร มองหน้าเราหรือรอให้เราตอบ
เสียงไม่ต้องชัด "บอ" ที่ใช้เรียกลูกบอลทุกครั้งนับเป็นคำได้ CDC ยกตัวอย่างเด็ก 15 เดือนที่พูด "บา" แทนคำว่า ball ไว้ตรงๆ เสียงเลียนแบบอย่าง "โฮ่ง" สำหรับหมา หรือ "บรึ้น" สำหรับรถ ก็นับได้ถ้าใช้สม่ำเสมอ
ส่วนที่ยังไม่นับ คือเสียงอ้อแอ้ยาวๆ ที่ไม่ผูกกับสิ่งใด และคำที่ลูกพูดตามทันทีแต่ไม่เคยใช้เองอีก
| เสียงที่ได้ยิน | นับเป็นคำไหม | เหตุผล |
|---|---|---|
| "มามามามา" ระหว่างเล่นคนเดียว | ยังไม่นับ | เป็นเสียงอ้อแอ้ ไม่ได้เรียกใคร |
| "มะ" ทุกครั้งที่อยากให้คุณแม่อุ้ม | นับ | ใช้ซ้ำ ผูกกับคนเดียว ตั้งใจสื่อสาร |
| "นม" พูดตามคุณแม่หนึ่งครั้งแล้วไม่ใช้อีก | ยังไม่นับ | เป็นการเลียนเสียง ยังไม่ใช้เอง |
| "แมว" ออกเสียง "แง้ว" เมื่อเห็นแมวทุกตัว | นับ | ออกเสียงไม่ครบแต่ใช้ถูกความหมาย |
| "หมด" ทุกครั้งที่ขนมหมด พร้อมกางมือ | นับ | ใช้กับสถานการณ์เดิม มีท่าทางประกอบ |
เข้าใจก่อนพูดเสมอ
ก่อนลูกพูดคำแรกหลายเดือน ลูกเข้าใจคำจำนวนมากแล้ว NIDCD ระบุว่าช่วง 7-12 เดือน เด็กเข้าใจคำที่ใช้บ่อย เช่น ถ้วย รองเท้า หรือน้ำผลไม้ CDC ระบุว่าเมื่อ 1 ขวบ เด็กส่วนใหญ่เข้าใจคำว่า ไม่ คือหยุดสั้นๆ หรือหยุดทำเมื่อได้ยิน
วิธีทดสอบความเข้าใจที่บ้านโดยไม่ต้องให้ลูกพูด
- พูดว่า "บอลอยู่ไหน" โดยไม่ชี้ แล้วดูว่าลูกมองหรือคลานไปหาไหม
- พูด "บ๊ายบาย" โดยไม่โบกมือก่อน ดูว่าลูกโบกตามคำไหม
- เรียกชื่อลูกจากด้านข้างด้วยเสียงปกติ ดูว่าลูกหันไหม
ลูกที่ยังไม่พูดแต่ทำสามข้อนี้ได้ แสดงว่าระบบภาษาด้านรับกำลังทำงาน คำพูดมักตามมาในไม่ช้า
ปัจจัยที่ทำให้คำแรกมาเร็วหรือช้า
เด็กแต่ละคนเริ่มพูดในเวลาต่างกันได้ด้วยเหตุผลหลายอย่างที่ไม่ใช่ความผิดปกติ
- บุคลิก เด็กบางคนชอบพูดเมื่อมั่นใจแล้ว เก็บคำไว้นานก่อนจะพูดหลายคำในคราวเดียว
- พัฒนาการด้านอื่นกำลังพุ่ง ช่วงที่ลูกหัดยืนหัดเดินเต็มที่ คำใหม่บางครั้งมาช้าลงชั่วคราว
- สองภาษาในบ้าน ลูกได้ยินคำแต่ละภาษาน้อยกว่าเด็กภาษาเดียว ให้นับคำรวมจากทุกภาษา
ปัจจัยที่ควรตรวจแทนการรอ ได้แก่ หูอักเสบบ่อย ปฏิกิริยาต่อเสียงไม่สม่ำเสมอ หรือพัฒนาการด้านอื่นช้าร่วมด้วย สำหรับภาพรวมพัฒนาการรายเดือนทุกด้าน อ่านต่อได้ในเรื่องพัฒนาการทารกรายเดือน
ชวนให้คำแรกมาถึงด้วยกิจวัตรเดิม
ไม่ต้องมีอุปกรณ์พิเศษ ใช้ช่วงเวลาที่อยู่ด้วยกันอยู่แล้วให้เกิดคำ
ตอนกินข้าว พูดชื่ออาหารที่ลูกกำลังกินซ้ำๆ "กล้วย" "กล้วยอีก" รอให้ลูกส่งเสียงหรือยื่นมือ แล้วค่อยตักให้ พร้อมพูดคำนั้นอีกครั้ง
ตอนอาบน้ำ เล่นกับคำสั้นที่มีเสียงสนุก "จ๋อม" "ฟอง" "เปียก" เด็กชอบคำที่มีจังหวะและเลียนตามง่าย
ตอนแต่งตัว ตั้งชื่อชิ้นผ้าแต่ละชิ้นก่อนใส่ "เสื้อ" "ถุงเท้า" แล้วถามว่า "ถุงเท้าอยู่ไหน" ให้ลูกชี้
ตอนออกไปข้างนอก ชี้และพูดชื่อสิ่งที่ลูกมองอยู่ ไม่ใช่สิ่งที่เราอยากให้ดู การตามความสนใจของลูกทำให้คำผูกกับสิ่งที่ลูกสนใจจริง
ตอนอ่านหนังสือ เลือกหนังสือภาพที่มีของใช้ในบ้าน ชี้และพูดชื่อ แล้วเว้นจังหวะให้ลูกชี้หรือส่งเสียง วิธีเลือกหนังสือตามวัยอยู่ในเรื่องหนังสือภาพสำหรับเด็กเล็ก
เมื่อลูกพูดคำที่ไม่ชัด อย่าแก้ด้วยการให้พูดใหม่ ให้พูดคำที่ถูกกลับไปแบบเป็นธรรมชาติ เช่น ลูกพูด "แง้ว" เราตอบว่า "ใช่ แมว แมวเดิน" ลูกได้ยินแบบที่ถูกโดยไม่รู้สึกว่าพูดผิด
จดคำของลูก ช่วยได้มากกว่าที่คิด
คุณแม่หลายคนจำไม่ได้ว่าลูกพูดได้กี่คำ เพราะคำใหม่มาทีละน้อยและปนกับเสียงอ้อแอ้ วิธีที่ได้ผลคือแปะกระดาษไว้ที่ตู้เย็น ทุกครั้งที่ได้ยินคำที่ผ่านเกณฑ์สามข้อ ให้จดคำ วันที่ และสถานการณ์ ภายในหนึ่งเดือนจะเห็นภาพชัดว่าลูกไปทางไหน
รายการนี้มีประโยชน์ตอนพาลูกไปตรวจพัฒนาการตามนัดในสมุดสีชมพู แพทย์และพยาบาลจะประเมินได้ตรงกว่าการตอบว่า "พูดได้บ้างค่ะ" และถ้ามีเรื่องให้ติดตาม จะเห็นได้เร็วกว่า
สิ่งที่ควรจดเพิ่มนอกจากคำ คือท่าทางใหม่ เช่น เริ่มชี้ เริ่มพยักหน้า และคำสั่งใหม่ที่ลูกทำตามได้
ลูกคลอดก่อนกำหนด นับอายุอย่างไร
สำหรับลูกที่คลอดก่อนกำหนด แพทย์มักใช้อายุปรับแก้ในการประเมินพัฒนาการช่วงสองปีแรก คือนับอายุจริงลบด้วยจำนวนสัปดาห์ที่คลอดก่อน 40 สัปดาห์ เช่น ลูกคลอดตอน 32 สัปดาห์ เร็วไปสองเดือน เมื่ออายุจริง 14 เดือน ให้เทียบเกณฑ์คำแรกกับเด็กอายุ 12 เดือน คุณแม่จะได้ไม่กังวลเกินเหตุ แต่ยังพาไปตรวจตามนัดทุกครั้ง เพราะเด็กกลุ่มนี้ต้องติดตามการได้ยินและพัฒนาการใกล้ชิดกว่าเด็กทั่วไป ถ้าสงสัยว่าควรใช้อายุแบบไหน ให้ถามกุมารแพทย์ที่ดูแลลูกโดยตรง
หลังคำแรก คำถัดไปมาเร็วแค่ไหน
ช่วงหลังคำแรกมักค่อนข้างช้า เด็กหลายคนมีแค่ไม่กี่คำนานหลายเดือน จากนั้นคำใหม่จะเริ่มมาถี่ขึ้น สถาบันกุมารเวชศาสตร์อเมริกันระบุว่าช่วง 1-2 ขวบ เด็กเพิ่มคำใหม่ราวสัปดาห์ละคำ
CDC ใช้เกณฑ์ว่าเมื่อ 15 เดือน เด็กส่วนใหญ่พยายามพูด 1-2 คำนอกเหนือจากคำเรียกพ่อแม่ ชี้ขอของที่อยากได้ และมองไปที่ของคุ้นตาเมื่อได้ยินชื่อ เมื่อ 18 เดือน พยายามพูด 3 คำขึ้นไปนอกจากคำเรียกพ่อแม่ เส้นทางต่อจากนี้จนถึงการพูดเป็นประโยค อ่านได้ในเรื่องเด็กพูดได้กี่ขวบ
ตัวอย่างเส้นทางที่พบได้บ่อย
| ช่วง | สิ่งที่เกิดขึ้นในเด็กหนึ่งคน |
|---|---|
| 11 เดือน | "มะ" เรียกคุณแม่ |
| 13 เดือน | เพิ่ม "หม่ำ" และ "บ๊ะ" (บ๊ายบาย) |
| 15 เดือน | ราว 5 คำ ชี้ขอของได้คล่อง |
| 18 เดือน | ราว 15-20 คำ เริ่มเลียนคำใหม่บ่อยขึ้น |
ไม่ใช่ทุกคนจะเดินตามนี้ แต่ถ้าลูกยังไม่มีคำเลยตอน 15-18 เดือน ควรได้รับการประเมิน
เมื่อไรที่ควรพาไปตรวจ
ถ้ามีคำถามเรื่องการพูดตอนลูกครบ 1 ขวบ CDC แนะนำให้ขอให้แพทย์คัดกรองพัฒนาการ ไม่ต้องรอนัดครั้งถัดไป สัญญาณที่ AAP ระบุไว้สำหรับวัย 12 เดือน และเกณฑ์อายุถัดไป มีดังนี้
- อายุ 12 เดือนยังไม่มีคำเดี่ยวเลย ร่วมกับไม่ชี้ ไม่โบกมือ ไม่ส่ายหน้า
- อายุ 12 เดือนไม่หาของที่เห็นถูกซ่อนต่อหน้า
- อายุ 15 เดือนยังไม่มีคำที่ใช้สม่ำเสมอเลย
- อายุ 18 เดือนยังไม่มีคำนอกจากคำเรียกพ่อแม่ หรือไม่เข้าใจคำสั่งง่ายๆ
- ไม่หันเมื่อเรียกชื่อ หรือไม่ตกใจเสียงดัง
- เคยมีเสียงอ้อแอ้หรือคำแล้วหายไป
ถ้าลูกเลยเกณฑ์แล้ว อ่านต่อในเรื่องลูกพูดช้า ซึ่งอธิบายการแยกสาเหตุและการเตรียมตัวไปพบแพทย์ไว้ละเอียด
สรุปสั้นสำหรับคุณแม่
คำแรกส่วนใหญ่มาถึงราว 1 ขวบ และไม่ต้องชัดก็นับได้ สิ่งที่บอกได้มากกว่าจำนวนคำคือ ลูกเข้าใจเรา ชี้ โบกมือ และอยากสื่อสารกับเราหรือไม่ ถ้าสามเรื่องนี้ดี คุณแม่คุยกับลูกต่อไปทุกวันได้อย่างสบายใจค่ะ ถ้าเรื่องใดยังไม่มา การปรึกษาแพทย์เร็วคือทางที่ดีที่สุด ภาพรวมพัฒนาการทุกด้านตอนครบขวบอยู่ในเรื่องพัฒนาการเด็ก 1 ขวบ
คำถามที่พบบ่อย
ลูกพูดคำว่า มามา ตอน 7 เดือน ถือว่าพูดเร็วไหม
เสียง มามา หรือ บาบา ช่วง 6-9 เดือนส่วนใหญ่เป็นเสียงอ้อแอ้ซ้ำพยางค์ ยังไม่ได้ใช้เรียกคุณแม่โดยเฉพาะ จะนับเป็นคำเมื่อลูกใช้เสียงนี้กับคุณแม่คนเดียวซ้ำๆ อย่างตั้งใจ ซึ่งมักเกิดใกล้ 1 ขวบ
คำแรกของลูกต้องเป็น แม่ หรือ พ่อ ไหม
ไม่จำเป็น คำแรกเป็นอะไรก็ได้ที่ลูกได้ยินบ่อยและสำคัญกับเขา เช่น ชื่อสัตว์เลี้ยง หม่ำ หรือเสียงเลียนแบบอย่าง บรึ้น สำหรับรถ
ภาษามือหรือท่าทางทำให้ลูกพูดช้าลงไหม
ท่าทางอย่างชี้ โบกมือ ส่ายหน้า เป็นการสื่อสารที่มาก่อนคำพูดตามธรรมชาติ ผู้ใหญ่ควรพูดคำนั้นพร้อมกับท่าทางทุกครั้ง ลูกจะได้ยินคำซ้ำ และค่อยๆ เปลี่ยนจากท่าทางเป็นคำ
แหล่งอ้างอิง
- Speech and Language Developmental Milestones | National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD)
- Milestones by 1 Year | Centers for Disease Control and Prevention (CDC)
- Milestones by 15 Months | Centers for Disease Control and Prevention (CDC)
- Developmental Milestones: 12 Months | American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org)
