แพ้ท้องกี่เดือนหาย และเหตุผลที่บางคนแพ้นานกว่าคนอื่น

แพ้ท้องส่วนใหญ่ดีขึ้นเมื่ออายุครรภ์ราว 12-14 สัปดาห์ ซึ่งตรงกับปลายไตรมาสแรกหรือต้นเดือนที่ 4 และ NHS ระบุว่ามักหายภายในสัปดาห์ที่ 16-20 ช่วงเวลานี้เป็นค่ากลางเท่านั้น บางคนอาการหายเร็วตั้งแต่สัปดาห์ที่ 9-10 ขณะที่อีกส่วนหนึ่งยังคลื่นไส้เป็นช่วง ๆ ไปถึงกลางไตรมาสที่ 2 หรือนานกว่านั้น

การรู้ว่าประมาณเมื่อไรจะดีขึ้นช่วยให้คุณแม่อดทนได้ง่ายขึ้นค่ะ และช่วยให้รู้ด้วยว่าเมื่อไรที่อาการเกินความคาดหมายจนควรโทรหาแพทย์ ด้านล่างไล่ตั้งแต่ช่วงเวลาที่พบทั่วไป ปัจจัยที่ทำให้แต่ละคนแพ้นานไม่เท่ากัน วิธีรับมือเมื่อยังไม่หาย ไปจนถึงสัญญาณของการแพ้ท้องรุนแรงที่ต้องได้รับการรักษา

ช่วงเวลาของอาการแพ้ท้องโดยทั่วไป

เส้นทางของการแพ้ท้องมักเป็นรูปเนินเขา เริ่มเบา ๆ แล้วหนักขึ้นจนถึงจุดสูงสุด จากนั้นค่อย ๆ ลดลงจนหาย และแม้จะเรียกว่าแพ้ท้องตอนเช้า NHS ก็ย้ำว่าอาการเกิดได้ทุกเวลาของวัน

อายุครรภ์	ประมาณเดือนที่	ลักษณะอาการที่พบบ่อย
4-6 สัปดาห์	เดือนที่ 2	เริ่มคลื่นไส้เล็กน้อย เหม็นกลิ่น เหนื่อยง่าย
7-10 สัปดาห์	เดือนที่ 2-3	หนักที่สุดสำหรับคนส่วนใหญ่
11-13 สัปดาห์	เดือนที่ 3	เริ่มทุเลา ยังมีบางวันที่แย่
14-16 สัปดาห์	เดือนที่ 4	ดีขึ้นมาก ส่วนใหญ่กินได้เกือบปกติ
17-20 สัปดาห์	เดือนที่ 5	หายในคนส่วนใหญ่ เหลือเป็นส่วนน้อย
หลัง 20 สัปดาห์	เดือนที่ 5 ขึ้นไป	พบได้น้อย อาการมักเบาลง

เหตุที่ช่วงหนักสุดตรงกับสัปดาห์ที่ 8-10 เชื่อว่าสัมพันธ์กับฮอร์โมน hCG ที่ขึ้นสูงสุดในช่วงนั้น หลังจากนั้นระดับค่อย ๆ ลดลง และร่างกายปรับตัวกับฮอร์โมนได้มากขึ้น ภาพรวมของอาการในช่วงเริ่มต้นอ่านได้ที่ อาการแพ้ท้องช่วงแรก

ทำไมบางคนหายเร็ว บางคนแพ้นาน

อาการที่ยาวกว่าเฉลี่ยไม่ได้เป็นความผิดของใคร ปัจจัยที่เกี่ยวข้องแบ่งได้เป็นสองกลุ่ม

ปัจจัยทางฮอร์โมนและร่างกาย

• ตั้งครรภ์แฝด ระดับ hCG และฮอร์โมนอื่นสูงกว่า อาการจึงมักหนักและนานกว่า ดูเรื่องการดูแลเพิ่มเติมที่ ตั้งครรภ์แฝด
• เคยแพ้หนักในครรภ์ก่อน มีโอกาสแพ้ซ้ำสูงกว่าคนทั่วไป
• ไวต่อการเปลี่ยนแปลงฮอร์โมน เช่น เคยคลื่นไส้จากยาคุมกำเนิด
• มีประวัติเมารถ เมาเรือ หรือไมเกรน ซึ่งพบร่วมกับการแพ้ท้องหนักบ่อย
• มีกรดไหลย้อนอยู่ก่อนแล้ว ทำให้ยังคลื่นไส้ต่อเนื่องแม้ฮอร์โมนลดลง

ปัจจัยด้านพฤติกรรมและสิ่งแวดล้อม

• ปล่อยให้ท้องว่างนานเกินไป อาการกลับมาง่าย
• นอนไม่พอและเหนื่อยสะสม NHS ระบุว่าความเหนื่อยทำให้คลื่นไส้แย่ลง
• ความเครียดสูงต่อเนื่อง
• อากาศร้อนอบอ้าว ช่วงฤดูร้อนของไทยทำให้หลายคนแพ้หนักขึ้น
• เจอกลิ่นกระตุ้นซ้ำ ๆ เช่น ครัว ควันรถ น้ำหอม

เรื่องที่ไม่ได้เป็นสาเหตุ

มีความเชื่อว่าแพ้นานเพราะท้องลูกชาย ลูกซน หรือแม่กินน้อย เรื่องเหล่านี้ไม่มีหลักฐานรองรับ คุณแม่ไม่ต้องตำหนิตัวเองค่ะ

ถ้ายังแพ้อยู่หลัง 14 สัปดาห์ ควรทำอย่างไร

อาการที่ยังอยู่หลังไตรมาสแรกพบได้ ไม่ต้องตกใจ แต่ควรประเมินตัวเองว่าอาการหนักแค่ไหน

1. ดูผลต่อการกินดื่ม ถ้ายังกินดื่มได้พอและน้ำหนักไม่ลด ถือว่ายังจัดการได้ด้วยการดูแลตัวเอง
2. จดตัวกระตุ้น เช่น เวลา อาหาร กลิ่น ที่ทำให้แย่ลง เพื่อเลี่ยงได้ตรงจุด
3. แจ้งแพทย์ในนัดฝากครรภ์ว่ายังแพ้อยู่ แพทย์จะพิจารณาปรับวิตามิน ให้ยาแก้คลื่นไส้ หรือตรวจหาสาเหตุอื่น
4. ตรวจเลือดตามที่แพทย์สั่ง เช่น ไทรอยด์ ภาวะโลหิตจาง หรือเกลือแร่
5. สังเกตอารมณ์ของตัวเอง ภาวะซึมเศร้าและความเครียดพบบ่อยในคนที่แพ้ท้องนาน และรักษาได้

วิธีรับมือระยะยาว

NHS แนะนำวิธีดูแลตัวเองหลายข้อ เช่น พักให้พอ เลี่ยงอาหารและกลิ่นที่กระตุ้น กินของว่างแป้งแห้ง ๆ อย่างขนมปังกรอบตอนเช้า กินมื้อเล็กบ่อย ๆ เลือกอาหารเย็นถ้ากลิ่นอาหารร้อนทำให้คลื่นไส้ และจิบน้ำทีละน้อยตลอดวัน

วิธี	รายละเอียด
ตารางกินที่ยืดหยุ่น	ตั้งเตือนกินของว่างเบา ๆ ทุก 2-3 ชั่วโมง
โปรตีนเบา ๆ	ไข่ต้มสุก เต้าหู้ โยเกิร์ต อิ่มนานโดยไม่หนักท้อง
ของเย็น	ผลไม้แช่เย็น ซุปใสอุ่น ๆ น้ำแข็งก้อนเล็ก
ขยับเบา ๆ	เดินช้า ๆ หลังมื้อช่วยย่อย ลดท้องอืด
พักตามจังหวะ	งีบสั้น ๆ ช่วงบ่าย
ปรับวิตามิน	ถามแพทย์เรื่องเวลาที่กิน เช่น กินก่อนนอนแทนตอนเช้า

วิธีบรรเทาแบบละเอียดอยู่ที่ แก้คลื่นไส้ตอนท้อง 12 วิธี ส่วนการใช้ขิงอย่างปลอดภัยอ่านได้ที่ ขิงกับอาการแพ้ท้อง NHS เตือนไว้ว่าถ้าจะกินขิงแบบอาหารเสริม ให้ถามเภสัชกรก่อน

เมื่อไรต้องติดต่อแพทย์ แม้ยังไม่ครบกำหนดนัด

NHS ให้ติดต่อผดุงครรภ์หรือแพทย์ เมื่อคุณแม่อาเจียนร่วมกับอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

อาการ	ความหมายที่ควรรู้
ปัสสาวะสีเข้มมาก หรือไม่ปัสสาวะเกิน 8 ชั่วโมง	ร่างกายเริ่มขาดน้ำ
กินหรือดื่มอะไรไม่อยู่เลยนาน 24 ชั่วโมง	เสี่ยงขาดน้ำและเกลือแร่
เวียนหัวหรืออ่อนแรงเมื่อลุกยืน	ความดันต่ำจากขาดน้ำ
ปวดท้อง	ต้องหาสาเหตุอื่นนอกจากแพ้ท้อง
มีไข้	สงสัยการติดเชื้อ
อาเจียนมีเลือดปน	ต้องตรวจทางเดินอาหาร
น้ำหนักลดลง	เป็นสัญญาณของการแพ้ท้องรุนแรง

แพ้ท้องรุนแรง (Hyperemesis Gravidarum) ต่างจากแพ้ท้องทั่วไปอย่างไร

NHS ระบุว่าภาวะแพ้ท้องรุนแรง หรือ HG พบราว 1-3 ใน 100 คนท้อง ลักษณะคือคลื่นไส้อาเจียนหนักและยาวนาน จนเกิดภาวะขาดน้ำ เช่น กระหายน้ำ เวียนหัว ปัสสาวะน้อยและสีเข้ม ร่วมกับน้ำหนักลด ที่สำคัญคือ HG มักไม่หายภายในสัปดาห์ที่ 16-20 แบบแพ้ท้องทั่วไป บางคนทุเลาลงราว 20 สัปดาห์ บางคนเป็นจนคลอด

ข่าวดีคือ HG รักษาได้ มียาแก้คลื่นไส้และยาสเตียรอยด์ที่ใช้ได้ในคนท้อง รวมถึงในช่วง 12 สัปดาห์แรก ถ้าอาการหนักแพทย์จะให้นอนโรงพยาบาลเพื่อให้น้ำเกลือและยาทางหลอดเลือด NHS ระบุว่า HG ที่ได้รับการรักษาอย่างเหมาะสมไม่น่าจะทำอันตรายต่อลูก แต่น้ำหนักแม่ที่ลดมากระหว่างตั้งครรภ์เพิ่มโอกาสที่ลูกจะน้ำหนักแรกเกิดน้อย จึงไม่ควรทนอยู่ที่บ้าน

อาการที่ไม่ใช่แพ้ท้องธรรมดา

เมื่อคลื่นไส้อาเจียนเป็นนาน หรือเริ่มหลังไตรมาสแรก ต้องคิดถึงสาเหตุอื่นด้วย

• เริ่มคลื่นไส้อาเจียนครั้งแรกหลังสัปดาห์ที่ 10-12 โดยไม่เคยแพ้มาก่อน
• ปวดท้องส่วนบนรุนแรง ซึ่งเกิดจากโรคกระเพาะ นิ่วในถุงน้ำดี หรือตับอ่อนอักเสบได้
• ปวดท้องร่วมกับไข้ ซึ่งชวนให้คิดถึงการติดเชื้อ
• ปวดศีรษะรุนแรง ตาพร่า บวมมาก ในไตรมาสที่ 2-3 ซึ่งเป็นสัญญาณของ ครรภ์เป็นพิษ
• น้ำหนักลดต่อเนื่อง ใจสั่น เหงื่อออกผิดปกติ ซึ่งเกี่ยวกับไทรอยด์ได้

อาการเหล่านี้ควรแจ้งแพทย์ ไม่ควรเหมารวมว่าเป็นแพ้ท้อง

แพ้ท้องหาย ต้องกลัวหรือไม่

หลายคนกังวลเมื่ออาการหายไปกะทันหัน เพราะกลัวว่าลูกไม่โต สิ่งที่ควรรู้คือ

• อาการส่วนใหญ่หายเองเมื่อพ้นสัปดาห์ที่ 12-16 ซึ่งตรงกับช่วงที่รกทำหน้าที่ได้เต็มที่
• ความรุนแรงของการแพ้ท้องไม่ได้บอกว่าลูกแข็งแรงแค่ไหน การติดตามลูกใช้อัลตราซาวด์และการฝากครรภ์ตามนัด
• ถ้ากังวลมาก ให้ถามแพทย์ในนัดถัดไปว่าควรตรวจอะไรเพิ่มหรือไม่

ถ้าอาการหายไปพร้อมกับมีเลือดออก ปวดท้องน้อยมาก หรือตกขาวผิดปกติ ให้ไปพบแพทย์ทันที

เมื่อแพ้ท้องดีขึ้นแล้ว ควรทำอะไรต่อ

ช่วงที่อาการเบาลงเป็นโอกาสชดเชยโภชนาการที่ขาดไปในไตรมาสแรก เริ่มจากกินให้ครบหมู่ทีละน้อย ไม่ต้องรีบกินมากในทันที เพราะกระเพาะยังไวอยู่ กลับมากินวิตามินบำรุงครรภ์ให้สม่ำเสมอตามที่แพทย์สั่ง ติดตามน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ และเริ่มขยับร่างกายเบา ๆ อย่างเดินเล่น ถ้าแพทย์ไม่ได้ห้าม

ไตรมาสที่ 2 มักมีอาการอื่นมาแทน เช่น ท้องผูก ปวดหลัง ตะคริว และแสบร้อนกลางอก การรู้ล่วงหน้าช่วยให้คุณแม่ไม่ตกใจว่าทำไมหายจากอย่างหนึ่งแล้วมาเจออีกอย่าง

ตัวอย่างเส้นทางอาการสามแบบ

ตารางนี้เป็นตัวอย่างเพื่อให้เห็นว่าแต่ละคนต่างกันได้มาก ไม่ได้มาจากข้อมูลของบุคคลจริง

แบบ	เริ่ม	หนักสุด	เริ่มดีขึ้น	หายเกือบหมด
แบบสั้นและไม่หนัก	สัปดาห์ที่ 6	สัปดาห์ที่ 8	สัปดาห์ที่ 10	สัปดาห์ที่ 12
แบบทั่วไป	สัปดาห์ที่ 5-6	สัปดาห์ที่ 9-10	สัปดาห์ที่ 12-13	สัปดาห์ที่ 16-18
แบบยาวนาน	สัปดาห์ที่ 4-5	สัปดาห์ที่ 10-12	สัปดาห์ที่ 16-20	หลังสัปดาห์ที่ 20 หรือเป็นเรื่อย ๆ

คนที่อยู่ในแบบยาวนานมักเหนื่อยใจ เพราะผ่านไตรมาสแรกแล้วยังไม่หาย การรู้ว่าตัวเองไม่ได้เป็นกรณีแปลกช่วยลดความกังวลได้มาก แต่ก็ไม่ควรทนเงียบ ๆ ถ้าอาการกระทบการกิน การนอน หรือการทำงาน ให้บอกแพทย์เพื่อหาวิธีช่วย

จัดการชีวิตประจำวันเมื่อแพ้ท้องนานกว่าที่คิด

เมื่อรู้ว่าต้องอยู่กับอาการอีกหลายสัปดาห์ การวางแผนระยะยาวช่วยได้มาก

• คุยกับหัวหน้าเพื่อขอความยืดหยุ่นด้านเวลาหรืองาน โดยเฉพาะงานที่ต้องเจอกลิ่นแรง
• ช่วงที่อาการเบาลง ทำอาหารที่กินได้แช่ตู้เย็นไว้ จะได้ไม่ต้องเข้าครัวตอนรู้สึกแย่
• ขอให้คนในบ้านช่วยงานครัวและงานบ้านที่เกี่ยวกับกลิ่น
• พกถุง ผ้าเช็ดหน้า และน้ำดื่มเย็นเมื่อต้องเดินทาง
• ผ่อนคลายสม่ำเสมอ เช่น หายใจลึก ๆ หรือฟังเพลง เพราะความเครียดกับอาการคลื่นไส้มักวนเป็นวงจร
• บ้วนปากด้วยน้ำสะอาดหลังอาเจียน รอสักครู่ก่อนแปรงฟัน และไปพบทันตแพทย์ตามนัด

ถ้ายังรู้สึกว่าไม่ไหว

แพ้ท้องเป็นช่วงที่เหนื่อยทั้งกายและใจ แต่สำหรับคุณแม่ส่วนใหญ่ มันมีปลายทางค่ะ อาการมักเบาลงหลังสัปดาห์ที่ 12-14 และหายไปภายในสัปดาห์ที่ 16-20 ระหว่างนี้ให้กินมื้อเล็กบ่อย ๆ จิบน้ำตลอดวัน เลี่ยงกลิ่นที่กระตุ้น และพักให้มากที่สุดเท่าที่ทำได้

ให้ติดต่อแพทย์หรือไปโรงพยาบาลเมื่อมีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

• กินหรือดื่มอะไรไม่อยู่นาน 24 ชั่วโมง
• ปัสสาวะสีเข้มมาก หรือไม่ปัสสาวะเกิน 8 ชั่วโมง
• เวียนหัวหรือหน้ามืดเมื่อลุกยืน
• อาเจียนเป็นเลือด มีไข้ หรือปวดท้อง
• น้ำหนักลดลงต่อเนื่อง
• มีเลือดออกทางช่องคลอดหรือปวดท้องน้อยมาก