อาการแพ้ท้องช่วงแรก เกิดเมื่อไร หนักแค่ไหนจึงเรียกว่าผิดปกติ

อาการแพ้ท้องช่วงแรกคือคลื่นไส้ อาเจียน เหม็นกลิ่นง่าย และอ่อนเพลีย มักเริ่มราวสัปดาห์ที่ 5 ถึง 6 ของอายุครรภ์ เป็นมากในช่วง 12 สัปดาห์แรก และ NHS ระบุว่าส่วนใหญ่หายไปภายในสัปดาห์ที่ 16 ถึง 20 ผู้ตั้งครรภ์ส่วนมากมีอาการระดับพอรับมือได้ มีส่วนน้อยที่หนักจนต้องรักษาในโรงพยาบาล

สิ่งที่ควรแยกให้ออกตั้งแต่ต้นคือ "แพ้ท้องตามปกติ" กับ "แพ้ท้องรุนแรง" อย่างแรกดูแลเองได้ด้วยการปรับการกินและการพัก อย่างหลังต้องได้ยาหรือน้ำเกลือจากแพทย์ การฝืนทนต่อไปเฉย ๆ ทำให้ขาดน้ำและน้ำหนักลดโดยไม่จำเป็น

แพ้ท้องคืออะไร และทำไมถึงเกิด

แพ้ท้อง (nausea and vomiting of pregnancy) เป็นอาการที่พบได้บ่อยมากในผู้ตั้งครรภ์ ชื่อภาษาอังกฤษ "morning sickness" ทำให้หลายคนเข้าใจว่าเกิดเฉพาะตอนเช้า ความจริงเกิดได้ตลอดวัน บางคนแย่ที่สุดช่วงเย็นหลังเลิกงาน

สาเหตุที่แน่ชัดยังไม่ทราบทั้งหมด NHS อธิบายว่าการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนในช่วง 12 สัปดาห์แรกน่าจะเป็นต้นเหตุหลัก ปัจจัยที่ทำให้อาการชัดขึ้นในชีวิตจริงมีหลายอย่าง

• ฮอร์โมน hCG ที่สูงขึ้นเร็วในไตรมาสแรก ช่วงที่แพ้หนักมักตรงกับช่วงที่ฮอร์โมนนี้ขึ้นสูง
• ประสาทรับกลิ่นไวขึ้น กลิ่นที่เคยชอบ เช่น กาแฟหรือข้าวสวยหุงใหม่ กลายเป็นกลิ่นที่ทนไม่ได้
• ระบบย่อยอาหารทำงานช้าลงจากโปรเจสเตอโรน ทำให้แน่นท้องนานหลังกิน
• ท้องว่างนาน ทั้งตอนตื่นนอนและช่วงบ่ายที่ลืมกินของว่าง
• ความเหนื่อยและความเครียด ซึ่ง NHS ระบุว่าทำให้คลื่นไส้แย่ลง

ใครมีโอกาสแพ้มากกว่าคนอื่น

NHS รวบรวมปัจจัยที่เพิ่มโอกาสแพ้ท้องไว้ ได้แก่ ตั้งครรภ์แฝด เคยแพ้หนักในครรภ์ก่อน เมารถง่าย มีประวัติไมเกรน มีคนในครอบครัวแพ้ท้อง เคยคลื่นไส้เวลากินยาคุมที่มีเอสโตรเจน ตั้งครรภ์ครั้งแรก และมีดัชนีมวลกาย 30 ขึ้นไป ส่วนแพ้ท้องรุนแรงพบบ่อยขึ้นในผู้ที่แม่หรือพี่สาวน้องสาวเคยเป็น และผู้ที่เคยเป็นในครรภ์ก่อน ถ้าคุณอยู่ในกลุ่มนี้ บอกแพทย์ตั้งแต่ฝากครรภ์ครั้งแรก จะได้วางแผนเรื่องยาไว้ล่วงหน้า

อาการแพ้ท้องช่วงแรกที่พบบ่อย

อาการ	ลักษณะ	พบบ่อยแค่ไหน
คลื่นไส้	รู้สึกอยากอาเจียนตลอดหรือเป็นช่วง ๆ	พบบ่อยมาก
อาเจียน	วันละ 1 ถึง 3 ครั้งในคนส่วนใหญ่	พบได้บ่อย
เหม็นกลิ่นง่าย	ข้าวสุก น้ำหอม ควัน เนื้อสัตว์ ของทอด	พบบ่อย
น้ำลายมาก	รู้สึกมีรสเปรี้ยวหรือรสโลหะในปาก	พบบ่อย
เบื่ออาหาร	กินอะไรไม่ลง	พบบ่อย
อยากอาหารบางอย่าง	เช่น ของเปรี้ยว ผลไม้เย็น	พบได้บ่อย
เหนื่อยง่าย	อ่อนเพลียมากตั้งแต่บ่าย	พบบ่อยมาก
เวียนหัว	โดยเฉพาะเมื่อหิวหรือลุกเร็ว	พบได้บ่อย

อาการเหล่านี้มักแย่ลงเมื่อท้องว่าง เหนื่อย อยู่ในที่ร้อนอบอ้าว หรือเจอกลิ่นกระตุ้น

ไทม์ไลน์ของอาการแพ้ท้อง

ช่วง (อายุครรภ์)	สิ่งที่มักเกิดขึ้น
ก่อนสัปดาห์ที่ 5	ส่วนใหญ่ยังไม่แพ้ บางคนเริ่มเหม็นกลิ่นบางอย่าง
สัปดาห์ที่ 5 ถึง 7	เริ่มคลื่นไส้เป็นครั้งคราว
สัปดาห์ที่ 8 ถึง 12	ช่วงที่หลายคนรู้สึกหนักที่สุด
สัปดาห์ที่ 13 ถึง 15	เริ่มดีขึ้นทีละน้อย
สัปดาห์ที่ 16 ถึง 20	อาการหายในคนส่วนใหญ่
หลังสัปดาห์ที่ 20	ส่วนน้อยที่ยังแพ้ต่อ ควรแจ้งแพทย์

ตัวเลขนี้เป็นภาพรวม แต่ละคนเริ่มและหายไม่ตรงกัน ดูรายละเอียดว่าแพ้นานแค่ไหนและเมื่อไรควรกังวลที่ แพ้ท้องกี่เดือนหาย

แพ้ท้องปกติกับแพ้ท้องรุนแรงต่างกันอย่างไร

อาการระดับปกติแม้น่ารำคาญ คุณยังกินดื่มได้พอควรและทำกิจวัตรได้ ส่วนแพ้ท้องรุนแรง (hyperemesis gravidarum หรือ HG) หนักกว่าแพ้ท้องทั่วไปมาก NHS ระบุว่าพบราว 1 ถึง 3 ใน 100 ของผู้ตั้งครรภ์ และมักต้องรักษาในโรงพยาบาล

หัวข้อ	แพ้ท้องปกติ	แพ้ท้องรุนแรง
การกินดื่ม	กินได้บ้างเป็นช่วง ๆ	กินน้ำหรืออาหารแทบไม่อยู่
การอาเจียน	วันละไม่กี่ครั้ง	คลื่นไส้อาเจียนรุนแรงต่อเนื่องนาน
น้ำหนักตัว	คงที่หรือลดเล็กน้อย	ลดลงชัดเจน
ปัสสาวะ	ปกติ	น้อย สีเข้ม กลิ่นแรง
อาการอื่น	เหนื่อยแต่ทำงานได้	กระหายน้ำ เวียนศีรษะ ทำกิจวัตรไม่ได้
การรักษา	ปรับการกินและดูแลตัวเอง	ยาแก้อาเจียน น้ำเกลือ และอาจต้องนอนโรงพยาบาล

สัญญาณขาดน้ำที่ห้ามรอ

NHS แนะนำให้ติดต่อผดุงครรภ์หรือแพทย์เมื่อกำลังอาเจียนและมีอาการต่อไปนี้

• ปัสสาวะสีเข้มมาก หรือไม่ปัสสาวะเลยเกิน 8 ชั่วโมง
• กินอาหารหรือดื่มน้ำแล้วอาเจียนออกหมดตลอด 24 ชั่วโมง
• อ่อนแรงมาก เวียนศีรษะ หรือจะเป็นลมเมื่อลุกยืน
• ปวดท้อง
• มีไข้สูง
• อาเจียนเป็นเลือด
• น้ำหนักลด

วิธีดูแลตัวเองเบื้องต้น

เทคนิคเหล่านี้มาจากคำแนะนำของ NHS ช่วยได้ในระดับเล็กน้อยถึงปานกลาง และไม่ได้ผลกับทุกคน ดูวิธีแบบละเอียดได้ที่ แก้คลื่นไส้ตอนท้อง

1. กินอะไรเบา ๆ ทันทีที่ตื่น เช่น ขนมปังปิ้งแห้งหรือบิสกิตจืด วางไว้ข้างเตียงตั้งแต่คืนก่อน
2. แบ่งเป็นมื้อเล็กหลายมื้อ เน้นอาหารจืด คาร์โบไฮเดรตสูง ไขมันต่ำ อย่าปล่อยให้ท้องว่างนาน
3. เลือกอาหารเย็นหรืออุณหภูมิห้อง ถ้ากลิ่นอาหารร้อนกระตุ้นให้คลื่นไส้
4. จิบน้ำทีละน้อยแต่บ่อย NHS ระบุว่าช่วยป้องกันอาเจียนได้
5. ลองอาหารหรือเครื่องดื่มที่มีขิง ถ้าจะกินขิงแบบอาหารเสริม ถามเภสัชกรก่อน อ่านเพิ่มที่ ขิงกับอาการแพ้ท้อง
6. ลองกดจุดที่ข้อมือ ด้วยสายรัดข้อมือแบบกดจุดหรือใช้นิ้วกดเอง
7. พักผ่อนให้พอ เพราะความเหนื่อยทำให้คลื่นไส้แย่ลง
8. เปิดหน้าต่างให้ครัวและห้องนอนมีลมผ่าน และให้คนอื่นทำอาหารแทนในช่วงที่กลิ่นกระตุ้นหนัก
9. หลังอาเจียน บ้วนปากด้วยน้ำเปล่าก่อน ยังไม่ต้องแปรงฟันทันทีเพราะกรดทำให้เคลือบฟันอ่อนลงชั่วคราว

เรื่องวิตามิน

กรดโฟลิกและวิตามินก่อนคลอดยังสำคัญในช่วงนี้ บางคนกินแล้วคลื่นไส้มากขึ้น ลองย้ายเวลากินไปตอนมีอาหารในท้องหรือก่อนนอน หรือขอให้แพทย์เปลี่ยนสูตร อย่าหยุดเอง ดูข้อมูลที่ วิตามินก่อนคลอด

ยาแก้คลื่นไส้

ถ้าอาการหนักและปรับการกินแล้วไม่ดีขึ้น แพทย์สั่งยาแก้อาเจียนที่ใช้ได้ในการตั้งครรภ์เป็นคอร์สสั้นได้ NHS ระบุว่ายาที่ใช้บ่อยคือยากลุ่มแอนติฮิสตามีนชนิดเม็ด สำหรับแพ้ท้องรุนแรงยังมียาฉีด ยาเหน็บ หรือยาสเตียรอยด์ ซึ่งใช้ได้แม้ในช่วง 12 สัปดาห์แรก ยาเหล่านี้ต้องได้จากแพทย์ อย่าซื้อยาแก้คลื่นไส้หรือยาสมุนไพรกินเองเพราะบางตัวไม่เหมาะกับคนท้อง

ความเชื่อเรื่องแพ้ท้องที่ไม่จริง

หลายความเชื่อทำให้คนท้องรู้สึกผิดหรือทนเกินจำเป็น ข้อที่ได้ยินบ่อยและข้อเท็จจริงมีดังนี้

• แพ้หนักแปลว่าได้ลูกเพศใดเพศหนึ่ง เป็นความเชื่อที่ไม่มีหลักฐานทางการแพทย์รองรับ
• ต้องอดทนเอา ไม่ต้องรักษา ข้อนี้ผิด แพ้ท้องรุนแรงมียาและการรักษาที่ใช้ได้อย่างปลอดภัย
• ต้องกินเยอะเพื่อลูก ช่วงแรกทารกยังต้องการพลังงานเพิ่มไม่มาก ความสม่ำเสมอสำคัญกว่าปริมาณ
• นอนมากทำให้แพ้มากขึ้น กลับกัน การพักผ่อนช่วยให้ดีขึ้น
• ไม่แพ้ท้องแปลว่าครรภ์ไม่แข็งแรง ข้อนี้ก็ไม่จริง อาการตั้งครรภ์ของแต่ละคนต่างกันมาก

ผลต่อชีวิตประจำวันและการทำงาน

แพ้ท้องช่วงแรกกระทบการทำงานได้มาก โดยเฉพาะคนที่ต้องเดินทางไกลหรือทำงานในที่มีกลิ่นแรง วิธีที่หลายคนใช้แล้วช่วยได้คือ

• แจ้งหัวหน้าเท่าที่สบายใจ เพื่อขอปรับเวลาเข้างานหรือเวลาพัก
• พกของกินแห้งและขวดน้ำไว้ในกระเป๋าตลอด
• เดินทางด้วยวิธีที่ไม่ทำให้เมา เช่น นั่งริมหน้าต่าง หลีกเลี่ยงรถที่กลิ่นน้ำหอมปรับอากาศแรง
• ขอย้ายที่นั่งห่างจากห้องครัวหรือห้องสูบบุหรี่ชั่วคราว
• ขอใบรับรองแพทย์เมื่ออาการทำให้ทำงานไม่ได้ เพื่อใช้ลาป่วยตามสิทธิของลูกจ้าง

อย่าลืมเรื่องสุขภาพจิต อาการเหนื่อยและคลื่นไส้ต่อเนื่องหลายสัปดาห์ทำให้เศร้าหรือกังวลได้ โดยเฉพาะในรายที่แพ้รุนแรง ถ้ารู้สึกว่าจัดการไม่ไหว บอกคนใกล้ชิดและแพทย์ การได้ยาที่เหมาะเร็วขึ้นช่วยให้กลับมาใช้ชีวิตได้เร็วขึ้น

กินอะไรได้บ้างเมื่อคลื่นไส้ทั้งวัน

ช่วงที่กินได้น้อย ให้ยึดหลัก "กินสิ่งที่กินได้ก่อน" แล้วค่อยปรับให้สมดุลเมื่ออาการดีขึ้น ตารางนี้เป็นตัวอย่างอาหารแบบไทยที่จืด กลิ่นน้อย และไขมันต่ำ ลองเลือกอันที่เข้ากับตัวเอง

ช่วงเวลา	ตัวอย่างที่มักกินได้	หมายเหตุ
ก่อนลุกจากเตียง	แครกเกอร์ ขนมปังปิ้งแห้ง	วางไว้ข้างเตียง
เช้า	ข้าวต้มเปล่ารสอ่อน โจ๊กที่เย็นลงแล้ว	เลี่ยงกลิ่นคาวจากไข่ผัดหรือหมูสับ
สายและบ่าย	ผลไม้เย็น แตงโม ส้มเขียวหวาน โยเกิร์ต	ของเปรี้ยวอ่อนช่วยให้บางคนดีขึ้น
กลางวัน	ข้าวสวยกับไข่ต้ม หรือแกงจืดใสรสอ่อน	ปรุงให้กลิ่นน้อย
เย็น	ก๋วยเตี๋ยวน้ำใส ข้าวเหนียวกับหมูปิ้งไม่ติดมัน	ข้าวเหนียวย่อยช้า บางคนกินแล้วแน่นท้อง
ก่อนนอน	นมอุ่นหรือขนมปังแผ่นเล็ก	กันท้องว่างตอนกลางคืน

ถ้าสูตรเดิมไม่ได้ผล ลองสลับเป็นของเย็นหรือรสเปรี้ยวแทน การเรียนรู้ว่าอะไรกินได้ในช่วงนั้นดีกว่าฝืนกินของที่ร่างกายปฏิเสธ เมื่อเริ่มกินได้ดีขึ้น ค่อยเพิ่มโปรตีน ผัก และธัญพืช ดูหลักเรื่องอาหารที่ อาหารคนท้องแต่ละไตรมาส

จดบันทึกอาการ ช่วยให้แพทย์ช่วยได้ตรงจุด

ก่อนไปพบแพทย์ ลองจดข้อมูลสั้น ๆ ไว้ 3 ถึง 5 วัน

• จำนวนครั้งที่อาเจียนต่อวัน และเวลาที่มักเป็น
• อาหารหรือเครื่องดื่มที่เก็บไว้ได้ทั้งวัน ปริมาณคร่าว ๆ
• จำนวนครั้งที่ปัสสาวะ สีของปัสสาวะ และช่วงที่ไม่ปัสสาวะนานที่สุด
• น้ำหนักตัวเทียบกับก่อนท้อง
• ตัวกระตุ้นที่สังเกตได้ และสิ่งที่ช่วยให้ดีขึ้น
• ยาหรืออาหารเสริมที่กินอยู่

ข้อมูลนี้ช่วยให้แพทย์แยกแพ้ท้องธรรมดาออกจากภาวะที่ต้องรักษา และเลือกยาที่เหมาะได้เร็วขึ้น ยิ่งได้รับการดูแลเร็ว ยิ่งป้องกันการขาดน้ำและน้ำหนักลดได้ทัน

ถ้าวันนี้แพ้หนักจนทำอะไรไม่ได้

เริ่มจากสามเรื่องก่อน คือจิบน้ำทีละน้อยทุก 10 ถึง 15 นาที กินของจืดชิ้นเล็กเท่าที่รับได้ และนอนพักในห้องที่ไม่มีกลิ่นรบกวน แล้วสังเกตปัสสาวะ ถ้าผ่านไป 8 ชั่วโมงยังไม่ปัสสาวะ ปัสสาวะสีเข้มมาก หรือดื่มอะไรก็อาเจียนออกหมดทั้งวัน ให้ไปโรงพยาบาลวันนั้นเลย ไม่ต้องรอนัดฝากครรภ์ครั้งถัดไป ถ้าอาการพอทนได้แต่ลากยาวหลายสัปดาห์จนเสียงาน ก็ขอยาจากแพทย์ได้เช่นกัน