ทำความสะอาดหัวฝักบัวที่น้ำออกน้อย แช่กรดอ่อนและเขี่ยรูให้น้ำกลับมาแรง

หัวฝักบัวที่น้ำออกน้อย พุ่งเบี้ยว หรือแตกกระจาย ส่วนใหญ่ยังไม่เสีย แค่ถูกตะกรันแร่ธาตุอุดรูฉีดน้ำ วิธีที่ได้ผลคือแช่น้ำส้มสายชูผสมน้ำหรือกรดซิตริกเจือจาง 30 นาทีถึง 1 ชั่วโมง เขี่ยรูเบาๆ แล้วเปิดน้ำไล่ ถ้าหัวถอดได้ให้ถอดแช่ ถ้าถอดไม่ได้ใช้ถุงพลาสติกครอบแช่ทั้งหัว

หัวฝักบัวเปียกแล้วแห้งวันละหลายรอบ น้ำที่ค้างในรูระเหยไปทิ้งแคลเซียมกับแมกนีเซียมไว้ทีละนิด สามเดือนผ่านไปรูที่เคยกว้างก็เหลือครึ่ง เราจะเริ่มจากหาสาเหตุให้ถูก แล้วไปที่วิธีแช่สองแบบ การจัดการคราบดำ และการดูแลรอบล้างให้เหมาะกับน้ำที่บ้าน

ดูอาการก่อนว่าปัญหาอยู่ตรงไหน

ใช้เวลา 2 นาทีเปิดน้ำแล้วสังเกต จะได้ไม่เสียเวลาแช่หัวที่ไม่ได้ตัน

อาการ	สาเหตุที่เป็นไปได้	เริ่มแก้ที่
น้ำพุ่งออกบางรู รูอื่นเงียบ	ตะกรันอุดรู	แช่กรดอ่อนและเขี่ยรู
น้ำอ่อนลงทั้งหัว ทุกรูเท่ากัน	ตะแกรงกรองด้านในหรือสายฝักบัวตัน	ถอดหัวล้างตะแกรง ตรวจสายและข้อต่อ
น้ำพุ่งเอียงหรือแตกเป็นฝอย	บางรูตันจนทิศน้ำเปลี่ยน	ล้างรูทุกรูให้โล่ง
มีกลิ่นอับหรือเมือกสีเทาดำ	ราหรือไบโอฟิล์ม	ล้างน้ำสบู่ก่อน แล้วค่อยแช่กรดอ่อน
น้ำรั่วซึมที่ข้อต่อ	ยางโอริงแข็งหรือเทปพันเกลียวเสื่อม	เปลี่ยนโอริง พันเทปใหม่
น้ำอ่อนทุกก๊อกในบ้าน	แรงดันต่ำหรือปั๊มมีปัญหา	ตรวจระบบน้ำ หรือเรียกช่าง

ลองเทียบง่ายๆ ด้วยการเปิดก๊อกอ่างล้างหน้าในห้องเดียวกัน ถ้าก๊อกไหลแรงปกติแต่ฝักบัวอ่อน ปัญหาอยู่ที่ตัวหัว สาย หรือวาล์วผสมของฝักบัว ถ้าก๊อกก็อ่อนด้วย ล้างหัวฝักบัวไปก็ไม่ช่วย

สิ่งที่ห้ามทำก่อนเริ่ม

ห้องน้ำเป็นห้องเล็ก ปิดมิด และงานนี้ทำเหนือศีรษะ ความเสี่ยงจึงมาจากสามเรื่อง คือสารเคมี น้ำร้อน และการยืนบนที่สูง

Health Canada เตือนว่าห้ามผสมสารฟอกขาวกับผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดอื่น โดยเฉพาะกรดและแอมโมเนีย เพราะเกิดก๊าซพิษ น้ำส้มสายชู กรดซิตริก และน้ำยาล้างห้องน้ำส่วนใหญ่เป็นกรด ถ้าเคยราดน้ำยาฟอกขาวไล่ราไว้ที่หัวหรือผนังก่อนหน้า ให้ล้างน้ำเปล่าให้หมดและรอวันถัดไปก่อนเอากรดมาใช้

หัวที่เคลือบสีดำด้าน ทอง หรือโรสโกลด์ไม่ทนกรด ใช้น้ำสบู่อ่อนกับผ้านุ่มเป็นหลัก ถ้าจำเป็นต้องใช้กรด ให้เจือจางมาก ทดลองจุดเล็กด้านข้างก่อน และแช่ไม่เกิน 15 นาที

วิธีที่ 1 แช่โดยไม่ต้องถอดหัว (15 นาทีเตรียม รอ 30 ถึง 60 นาที)

เหมาะกับหัวที่ติดแน่น หัวเรนชาวเวอร์ติดเพดาน หรือบ้านที่ไม่มีประแจ

1. เตรียมถุงพลาสติกหนาหรือถุงซิปที่ใหญ่พอครอบหัว
2. ผสมน้ำส้มสายชูกับน้ำอย่างละครึ่ง หรือกรดซิตริกผง 1 ช้อนโต๊ะในน้ำอุ่น 1 ถ้วย เทลงถุงให้พอท่วมหน้าหัว
3. ครอบถุงขึ้นไปจนหน้าหัวจมทั้งหมด รัดหนังยางหรือเชือกที่คอข้อต่อให้แน่น 2 รอบ
4. ทิ้งไว้ 30 นาทีถึง 1 ชั่วโมง ระหว่างนี้ไม่เปิดน้ำ
5. ถอดถุงโดยรองถังไว้ด้านล่าง ใช้แปรงสีฟันเก่าขัดหน้าหัวเป็นวงกลม
6. เปิดน้ำอุ่นไหลผ่าน 1 ถึง 2 นาทีเพื่อไล่ตะกรันที่หลุดออกมา
7. เช็ดผิวให้แห้งด้วยผ้านุ่ม

ถ้าถุงแช่ทั้งหัวไม่ได้เพราะหัวใหญ่ ใช้ผ้าขนหนูเล็กชุบน้ำส้มสายชูพันรอบหน้าหัวแล้วรัดด้วยหนังยางแทน ผ้าจะอุ้มกรดไว้แนบรูได้นานพอ

วิธีที่ 2 ถอดหัวมาแช่และล้างละเอียด (ราว 1 ชั่วโมงครึ่ง)

วิธีนี้ได้ผลที่สุดเมื่อตะกรันหนา น้ำอ่อนทั้งหัว หรือมีน้ำรั่วที่ข้อต่อ

ถอดออก

1. ปิดน้ำและปิดเครื่องทำน้ำอุ่น
2. หมุนหัวทวนเข็มนาฬิกา ถ้าแน่นใช้ผ้ารองแล้วหมุนด้วยประแจเลื่อนเบาๆ มืออีกข้างจับท่อไว้ไม่ให้บิดตาม
3. วางชิ้นส่วนเรียงบนผ้าตามลำดับที่ถอด ถ่ายรูปไว้ก่อนถ้าหัวมีหลายชั้น

ล้าง

1. แช่หัวในน้ำส้มสายชูผสมน้ำหรือกรดซิตริก 30 นาทีถึง 1 ชั่วโมง
2. ขัดผิวหน้าและรอบรูด้วยแปรงสีฟัน
3. เขี่ยรูที่ยังตันด้วยไม้จิ้มฟันหรือเข็มหมุดปลายมนอย่างเบามือ ไม่ใช้ตะปูหรือเหล็กแหลมที่ทำให้รูขยาย
4. หัวที่มีปุ่มซิลิโคน ใช้นิ้วถูปุ่มขณะเปิดน้ำ ตะกรันจะหลุดออกมาเป็นเกล็ดขาว
5. ดึงตะแกรงกรองเล็กๆ ที่คอหัวออก ล้างด้วยแปรงเล็กจนเห็นตาข่ายโล่ง
6. ล้างทุกชิ้นด้วยน้ำสะอาดแล้วผึ่งให้แห้ง

ประกอบกลับ

EPA WaterSense แนะนำให้ตรวจยางรองหรือโอริงด้านในหัวฝักบัว และเปลี่ยนถ้าจำเป็น ยางที่แข็ง แบน หรือมีรอยแตกเป็นสาเหตุหลักของน้ำซึมที่ข้อต่อ ราคาชิ้นละไม่กี่บาทตามร้านวัสดุก่อสร้าง

พันเทปพันเกลียวใหม่ 3 ถึง 4 รอบตามทิศเดียวกับที่ขันหัวเข้า ขันกลับด้วยมือจนแน่นแล้วหมุนเพิ่มอีกนิดด้วยประแจ ไม่ขันจนสุดแรงเพราะเกลียวพลาสติกแตกง่าย เปิดน้ำทดสอบ 1 นาที ถ้ายังซึม ขันเพิ่มทีละเล็กน้อย

ตะกรันดื้อ คราบดำ และเมือกในหัว

ตะกรันที่แช่รอบเดียวไม่หลุด

แช่ซ้ำ 2 ถึง 3 รอบด้วยความเข้มข้นเดิมได้ผลดีกว่าใช้กรดเข้มข้นรอบเดียว เพราะกรดแรงกัดผิวชุบโครเมียมและซีลก่อนที่ตะกรันในรูลึกจะละลาย ระหว่างรอบให้เขี่ยรูและเปิดน้ำไล่ทุกครั้ง คราบชนิดเดียวกันที่ปากก๊อกและก๊อกผสม ทำตามวิธีที่ขัดคราบตะกรันก๊อกน้ำ

ราและไบโอฟิล์ม

เมือกสีเทาดำที่ปุ่มซิลิโคนหรือร่องหัวคือไบโอฟิล์ม ชั้นเมือกที่แบคทีเรียและราสร้างขึ้นในที่เปียกตลอด กรดอ่อนไม่ได้ฆ่ามันได้ดีนัก ให้ล้างแบบนี้ก่อน

1. ขัดด้วยน้ำสบู่หรือน้ำยาล้างจานกับแปรงสีฟัน
2. ถ้ายังติด ทาเบกกิ้งโซดาผสมน้ำเป็นครีม ทิ้ง 10 นาทีแล้วขัดซ้ำ
3. ล้างน้ำให้หมด แล้วค่อยแช่กรดอ่อนเพื่อจัดการตะกรันในวันเดียวกัน
4. ถ้าเลือกใช้น้ำยาฟอกขาวเจือจางตามฉลาก ให้ใช้กับพลาสติกหรือโลหะที่ทนได้ ล้างน้ำให้หมด และเลื่อนการแช่กรดไปวันถัดไป

ราที่ฝังเข้าเนื้อซิลิโคนจนเป็นจุดดำถาวร ล้างอย่างไรก็ไม่ออก ให้เปลี่ยนหัวใหม่แทนการฟอกซ้ำ ถ้าห้องน้ำทั้งห้องมีราที่ฝ้าและยาแนว ดูการจัดการต้นเหตุความชื้นที่กำจัดราในบ้าน

CDC อธิบายว่าคนติดเชื้อ Legionella จากการหายใจละอองน้ำที่มีเชื้อปนอยู่ และเชื้อเติบโตได้ในระบบน้ำของอาคาร คนที่แข็งแรงส่วนใหญ่ที่ได้รับเชื้อไม่ป่วย แต่ฝักบัวเป็นจุดที่สร้างละอองน้ำทุกวัน บ้านที่มีผู้สูงอายุหรือคนภูมิต้านทานต่ำจึงควรล้างหัวตามรอบอย่างเคร่งครัด และเปิดน้ำไล่ 1 ถึง 2 นาทีก่อนใช้เมื่อห้องน้ำนั้นไม่ได้ใช้หลายวัน

ตรวจสาย ข้อต่อ และวาล์วไปพร้อมกัน

ล้างหัวแล้วน้ำยังอ่อน ให้ไล่ดูชิ้นที่ต่อจากหัวทีละจุด

จุดที่ตรวจ	ดูอะไร	ทำยังไง
ตะแกรงกรองที่คอหัวหรือปลายสาย	ทรายและตะกอนสีส้มติดตาข่าย	แคะออกแล้วขัดด้วยแปรงเล็ก
สายฝักบัวแบบอ่อน	สายแข็ง หักพับ หรือมีรอยแตก	เปลี่ยนสายใหม่ให้ยาวพอไม่ต้องดึงตึง
ยางโอริงทั้งสองปลายสาย	แข็ง แบน แตก	เปลี่ยนใหม่ทั้งคู่
ขอแขวนฝักบัว	หลวม ทำให้สายบิดงอ	ขันหรือเปลี่ยนขอ
วาล์วเปิดปิดและก๊อกผสม	น้ำเบาแม้ถอดหัวออกแล้ว	เรียกช่างประปาตรวจตลับวาล์ว

วิธีตรวจเร็วที่สุดคือถอดหัวออกแล้วเปิดน้ำจากปลายสายตรงๆ ถ้าน้ำแรงดี ปัญหาอยู่ที่หัว ถ้ายังเบา ให้ถอดสายออกแล้วเปิดจากวาล์วผนัง ถ้ายังเบาอีก ปัญหาอยู่ในวาล์วหรือท่อ

บ้านน้ำบาดาลหรือน้ำกระด้างมาก

น้ำบาดาลมีแร่ธาตุและเหล็กมากกว่าน้ำประปา หัวฝักบัวจึงตันเร็วกว่าเป็นเท่าตัว และคราบมักเป็นสีส้มน้ำตาลปนขาว

1. ติดไส้กรองตะกอนก่อนน้ำเข้าท่อหลักของบ้าน และเปลี่ยนตามกำหนด ดูรอบเปลี่ยนแต่ละชนิดที่เปลี่ยนไส้กรองน้ำ
2. ร่นรอบล้างหัวฝักบัวเป็นทุกเดือน หรือทันทีที่เห็นวงขาวรอบรู
3. หลังไฟดับหรือน้ำไม่ไหลนาน เปิดก๊อกล่างสุดของบ้านไล่ตะกอนก่อน ไม่ให้ตะกอนชุดแรกไหลเข้าหัวฝักบัว
4. ถ้าน้ำเป็นสีเหลืองหรือส้มต่อเนื่องหลายวัน ให้ช่างที่ติดตั้งระบบน้ำตรวจสนิมในท่อ

ระบบน้ำอุ่นก็ได้รับผลจากน้ำกระด้างเช่นกัน เครื่องทำน้ำอุ่นแบบมีถังสะสมตะกรันในถัง ส่วนแบบทันทีสะสมในขดลวด ความต่างของการดูแลแต่ละแบบอยู่ที่ประเภทของเครื่องทำน้ำอุ่น

รอบล้างหัวฝักบัวที่เหมาะกับบ้าน

งาน	น้ำประปา	น้ำบาดาลหรือน้ำกระด้าง	ใช้เวลา
ปล่อยน้ำไล่ก่อนใช้ หลังห้องว่างหลายวัน	ทุกครั้ง	ทุกครั้ง	1 ถึง 2 นาที
เช็ดหน้าหัวให้แห้ง	ทุกสัปดาห์	ทุกสัปดาห์	1 นาที
ถูปุ่มซิลิโคนด้วยนิ้วขณะเปิดน้ำ	ทุกสัปดาห์	ทุก 2 ถึง 3 วัน	30 วินาที
แช่กรดอ่อนล้างตะกรัน	ทุก 2 ถึง 3 เดือน	ทุกเดือน	1 ชั่วโมงรวมเวลารอ
ถอดล้างตะแกรงและตรวจโอริง	ทุก 6 เดือน	ทุก 3 เดือน	20 นาที

เมื่อไหร่เปลี่ยนหัวใหม่ดีกว่าล้าง

หัวฝักบัวพลาสติกชุบโครเมียมราคาไม่สูง ถ้าเจอข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ การซื้อหัวใหม่คุ้มกว่าแช่รอบที่สี่

• ล้างครบสองวิธีแล้วน้ำยังไหลอ่อนหรือไม่สม่ำเสมอ
• มีรอยร้าวที่ตัวหัวหรือเกลียว
• ผิวชุบลอกเป็นแผ่นจนเห็นพลาสติกหรือสนิม
• ราฝังในปุ่มซิลิโคนเป็นจุดดำถาวร
• เกลียวหัวรูดจนขันไม่แน่น

ตอนเลือกหัวใหม่ EPA WaterSense ระบุว่าหัวฝักบัวมาตรฐานใช้น้ำราว 2.5 แกลลอนต่อนาที ส่วนหัวที่ผ่านฉลาก WaterSense ใช้ไม่เกิน 2.0 แกลลอนต่อนาที และการอาบน้ำคิดเป็นราว 17 เปอร์เซ็นต์ของน้ำที่ใช้ในบ้าน หัวประหยัดน้ำที่มีรูเล็กตันได้เร็วกว่าในบ้านน้ำกระด้าง เลือกแบบปุ่มซิลิโคนที่ถูให้ตะกรันหลุดได้ด้วยนิ้ว จะดูแลง่ายกว่า

แบบหัวฝักบัว	ข้อดีด้านการดูแล	ข้อควรระวัง
หัวปุ่มซิลิโคนนิ่ม	ถูนิ้วให้ตะกรันหลุดได้ทุกสัปดาห์	ซิลิโคนเก่าเป็นที่เกาะของรา
พลาสติก ABS ชุบโครเมียม	ราคาไม่สูง ถอดแช่ง่าย	ผิวชุบลอกถ้าขัดแรงหรือแช่กรดนาน
สเตนเลสหรือทองเหลือง	ทนการแช่กรดอ่อนได้ดีกว่า	น้ำหนักมาก ต้องตรวจข้อต่อให้แข็งแรง
แบบมือถือพร้อมสาย	ถอดแช่ทั้งชุดได้สะดวก	ด้านในสายมีเมือกได้ ตรวจเป็นระยะ
เรนชาวเวอร์ติดเพดาน	หน้ากว้าง ใช้ผ้าชุบกรดพันได้	ถอดยาก ใช้วิธีแช่ถุงหรือพันผ้าเป็นหลัก

ถ้าน้ำอุ่นไม่พอหรือเครื่องตัดบ่อยหลังเปลี่ยนเป็นหัวประหยัดน้ำ เครื่องทำน้ำอุ่นบางรุ่นต้องการอัตราไหลขั้นต่ำเพื่อให้ฮีตเตอร์ทำงาน ดูเกณฑ์จับคู่เครื่องกับฝักบัวที่เลือกเครื่องทำน้ำอุ่น

ถ้าจะล้างหัวฝักบัวเย็นนี้

เตรียมถุงซิป หนังยาง น้ำส้มสายชู แปรงสีฟันเก่า และไม้จิ้มฟัน ปิดเครื่องทำน้ำอุ่น เปิดหน้าต่าง ครอบถุงแช่ไว้ระหว่างทำอาหารเย็น กินข้าวเสร็จกลับมาขัด เขี่ยรู และเปิดน้ำไล่ ใช้แรงงานจริงไม่ถึง 20 นาที คืนนั้นก็ได้น้ำแรงเท่าตอนติดตั้งใหม่ จดวันที่ไว้ในปฏิทิน แล้วทำซ้ำตามรอบในตารางข้างบน