สรุปสั้นๆ
- ตรวจครรภ์ 4 ท่า หรือ Leopold maneuvers คือการคลำหน้าท้องสี่ขั้นตอนเพื่อประเมินท่าของลูก ส่วนนำ และการลงต่ำของศีรษะ
- ใช้ในไตรมาสสาม ขั้นตอนแรกคลำยอดมดลูก ขั้นตอนที่สองคลำด้านข้างเพื่อหาหลังลูก
- StatPearls รายงานความไวของการคลำเพื่อหาท่าที่ไม่ใช่หัวลงราว 70 เปอร์เซ็นต์ จึงมีโอกาสพลาดได้
- ถ้าสงสัยว่าท่าไม่ปกติหรือน้ำหนักลูกไม่สัมพันธ์กับอายุครรภ์ ต้องยืนยันด้วยอัลตราซาวด์
- เป็นการตรวจโดยบุคลากรทางการแพทย์ ไม่ใช่สิ่งที่ควรทำเองเพื่อวินิจฉัย
ตรวจครรภ์ 4 ท่า หรือ Leopold maneuvers คือการที่หมอหรือผดุงครรภ์ใช้มือคลำหน้าท้องของคุณแม่เป็นสี่ขั้นตอน เพื่อบอกว่าลูกนอนหัวลงหรือก้นลง หลังลูกอยู่ซ้ายหรือขวา และศีรษะลงมาในอุ้งเชิงกรานแล้วหรือยัง GLOWM ใช้คำว่าเป็นการตรวจหน้าท้องที่แบ่งเป็นสี่ขั้นตอนของการคลำ
ถ้าคุณแม่เคยเห็นหมอวางมือบนท้องแล้วกดเบา ๆ ตามตำแหน่งต่าง ๆ ตอนฝากครรภ์ช่วงท้าย นั่นคือการตรวจนี้ ส่วนนี้อธิบายว่าแต่ละท่าดูอะไร และไม่ได้บอกทุกอย่างได้
แต่ละท่าดูอะไร
StatPearls อธิบายสี่ขั้นตอนไว้ดังนี้
| ท่า | หมอทำอะไร | ได้ข้อมูลอะไร |
|---|---|---|
| ท่าที่ 1 (fundal grip) | คลำยอดมดลูก | ส่วนไหนของลูกอยู่ด้านบน หัวหรือก้น และใช้ประเมินอายุครรภ์จากระดับยอดมดลูก |
| ท่าที่ 2 (umbilical grip) | คลำสองข้างของมดลูก | หลังลูกอยู่ซ้ายหรือขวา และลูกนอนตามยาว ขวาง หรือเฉียง |
| ท่าที่ 3 (Pawlik grip) | จับส่วนล่างเหนือกระดูกหัวหน่าว | ส่วนนำของลูก และลงต่ำในเชิงกรานแล้วหรือยัง |
| ท่าที่ 4 (pelvic grip) | หันหน้าไปทางเท้าของคุณแม่ คลำเหนืออุ้งเชิงกราน | ยืนยันส่วนนำ หาท้ายทอยและหน้าผาก และดูการลงต่ำ |
เกี่ยวกับท่าที่ 3 StatPearls ระบุว่าถ้าส่วนที่คลำเคลื่อนไหวได้ แปลว่าส่วนนำยังไม่ลงต่ำในเชิงกราน หมอยังฟังหัวใจลูกง่ายที่สุดตรงด้านหลังของลูกด้วย จึงมักเป็นตำแหน่งที่วางเครื่องฟัง
ใช้ตอนไหน เพื่ออะไร
StatPearls ระบุว่าการตรวจนี้ประเมินท่า การนำ และการลงต่ำของลูกในไตรมาสสาม และช่วยประมาณน้ำหนักลูก รวมถึงช่วยหาท่าที่ไม่ปกติเพื่อวางแผนการคลอด แนวทางที่อ้างในหน้านั้นระบุว่า
- ควรวัดระดับยอดมดลูกในทุกนัดตรวจครรภ์หลัง 20 สัปดาห์
- ควรประเมินท่าของลูกที่ 36 สัปดาห์ เพื่อใช้วางแผนการคลอด
ที่ 36 สัปดาห์ถ้าหมอคลำแล้วสงสัยว่าไม่ใช่ท่าหัวลง จะมีการยืนยันเพิ่ม ตัวอย่างสัปดาห์และรายการตรวจอื่นอยู่ใน ไตรมาสที่ 3 และการเตรียมตัวสำหรับวันคลอดอยู่ใน เตรียมตัวคลอด
ศัพท์ที่หมอใช้หลังตรวจ
GLOWM อธิบายคำสามคำที่มักได้ยิน คือ lie หมายถึงความสัมพันธ์ระหว่างแนวกระดูกสันหลังของลูกกับของแม่ presentation หมายถึงส่วนต่ำสุดของลูกที่อยู่ในอุ้งเชิงกรานของแม่ และ position หมายถึงความสัมพันธ์ของส่วนนำนั้นกับอุ้งเชิงกราน เมื่อหมอพูดคำเหล่านี้หรือเขียนไว้ในสมุดฝากครรภ์ คุณแม่ถามได้เลยว่าแปลว่าอะไรกับลูกของคุณ
ข้อจำกัดที่ควรรู้
การคลำด้วยมือไม่ใช่เครื่องมือที่แม่นยำเสมอไป StatPearls รายงานข้อมูลดังนี้
- ความไวของการคลำหน้าท้องเพื่อหาท่าที่ไม่ใช่หัวลงอยู่ที่ประมาณ 70 เปอร์เซ็นต์ นั่นหมายความว่าราว 3 ใน 10 ของท่าไม่ปกติอาจถูกมองข้ามได้
- ในการศึกษาหนึ่ง การประมาณน้ำหนักลูกด้วยการคลำประเมินสูงเกินน้ำหนักจริงที่เกิดในผู้ป่วย 58.2 เปอร์เซ็นต์ และต่ำกว่าจริงใน 41.2 เปอร์เซ็นต์
- ความแม่นยำขึ้นกับประสบการณ์ผู้ตรวจ น้ำหนักตัวของแม่ และปริมาณน้ำคร่ำที่มากหรือน้อยเกินไป
- การประมาณอายุครรภ์จากระดับยอดมดลูกมีความคลาดเคลื่อนกว้าง
ข้อสรุปของ StatPearls คือถ้าสงสัยท่าไม่ปกติหรือการเติบโตผิดปกติ ต้องยืนยันด้วยอัลตราซาวด์ GLOWM ก็จัดให้การคลำเป็นส่วนหนึ่งร่วมกับการตรวจภายในและอัลตราซาวด์เมื่อจำเป็น ไม่ใช่วิธีเดียว อ่านเรื่องอัลตราซาวด์ได้ที่ อัลตราซาวด์ตอนท้อง
คุณแม่เตรียมตัวและถามอะไรได้บ้าง
แจ้งผู้ตรวจถ้าเจ็บหรือเวียนหัวเมื่อนอนหงาย คำถามที่ควรถามหมอหลังตรวจมีสามข้อ
- ตอนนี้ลูกนอนท่าไหน หัวลงหรือยัง
- ศีรษะลงต่ำในเชิงกรานแล้วหรือไม่
- มีเรื่องใดที่ต้องยืนยันด้วยอัลตราซาวด์ไหม
ข้อมูลที่ได้ช่วยเมื่อต้องคิดเรื่องวิธีคลอดและสัญญาณเจ็บท้อง ซึ่งอยู่ใน อาการเจ็บท้องคลอด ถ้ายังไม่ได้ฝากครรภ์หรือไม่แน่ใจว่าควรไปที่ไหน ดู ฝากครรภ์ที่ไหนดี ส่วนการสังเกตลูกดิ้นที่บ้านอยู่ใน นับลูกดิ้นทำยังไง
ผลการคลำเป็นข้อมูลสำหรับทีมแพทย์ ไม่ใช่การวินิจฉัยด้วยตัวเอง หากหมอแจ้งว่าท่าลูกอาจไม่ปกติ ให้ถามแผนติดตามกับสูติแพทย์ที่ดูแลคุณโดยตรง
ถ้าครั้งหน้าหมอคลำท้องแล้วบอกว่าลูกยังไม่ลงต่ำ ไม่ได้แปลว่าผิดปกติ ตำแหน่งของลูกเปลี่ยนได้ตามอายุครรภ์ และหมอจะประเมินซ้ำในนัดถัดไป จดคำตอบของหมอไว้ในสมุดฝากครรภ์เพื่อเทียบกันแต่ละครั้ง
คำถามที่พบบ่อย
คลำท้องเองที่บ้านแทนได้ไหม
คุณแม่อาจรู้สึกถึงส่วนแข็งของลูกได้ แต่แหล่งข้อมูลที่เปิดอ่านเป็นการตรวจโดยบุคลากรทางการแพทย์ที่ผ่านการฝึก และยังพลาดได้ ไม่ควรใช้ผลคลำเองตัดสินท่าลูก ให้ถามผดุงครรภ์หรือหมอที่ฝากครรภ์
ตรวจ 4 ท่าเจ็บไหม
เป็นการใช้มือคลำหน้าท้องภายนอก ข้อมูลที่เปิดอ่านระบุว่าข้อห้ามเด็ดขาดอย่างเดียวคือผู้ตั้งครรภ์ไม่ยินยอม ถ้ารู้สึกไม่สบายให้บอกผู้ตรวจได้เสมอ
แหล่งอ้างอิง
- Leopold Maneuvers | StatPearls (NCBI Bookshelf, National Library of Medicine)
- Presentation and Mechanisms of Labor | Global Library of Women's Medicine (GLOWM)
